#: locale=en ## Action ### URL WebFrame_A5C771CF_BC02_78DA_41B5_5A313A0F9262.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d7828.981495884161!2d106.71462115852766!3d21.156182294904244!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x314a8581891d4695%3A0xdb0e8fda6d43065f!2zQ2jDuWEgSG9hIFnDqm4!5e1!3m2!1svi!2s!4v1688637205003!5m2!1svi!2s WebFrame_37E362DE_2AC8_F116_417A_DFFFB3F5C0A0.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d7828.981495884161!2d106.71462115852766!3d21.156182294904244!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x314a8581891d4695%3A0xdb0e8fda6d43065f!2zQ2jDuWEgSG9hIFnDqm4!5e1!3m2!1svi!2s!4v1688637205003!5m2!1svi!2s ## Media ### 360 Video ### Audio audiores_2FF7A4E8_2E24_6EF6_41C3_4B7C71973C50.mp3Url = media/audio_028C7D0B_2A07_0AFF_41C2_7413CFFF11D6_en.mp3 audiores_B52D41FE_A0D7_A6C1_41D7_7AC4D1E51041.mp3Url = media/audio_513AEE25_4D16_E1DF_41D0_AAF7AFC3A739_en.mp3 audiores_B5282617_A0D7_AD40_41DD_A9F8A067E48D.mp3Url = media/audio_51A5A859_4D17_A276_41A5_0B448E265FF7_en.mp3 audiores_56B4E9DB_4FDA_E586_4192_CF4214CDCF3C.mp3Url = media/audio_52C372BA_4D0A_A62A_41CB_CBAA3DA60A4B_en.mp3 audiores_B534AB70_A0D7_DBC1_41BB_D8616A164F37.mp3Url = media/audio_87603CD1_A071_294D_41DF_41E36C523B66_en.mp3 audiores_92992F9E_AFB7_1C45_41DC_77B3F2BEFA7D.mp3Url = media/audio_8C433F2F_A418_E4F3_41D8_F039AB942A45_en.mp3 audiores_DCFCB3C3_9B2A_840F_41C8_42CCEF1173F4.mp3Url = media/audio_8C56B33E_902B_9D55_41CA_91A358DE05AC_en.mp3 audiores_DC3399BB_9B2A_847F_41D8_39D028072825.mp3Url = media/audio_8CD6BDE0_9069_64ED_41DB_CDD6582953FE_en.mp3 audiores_DC278832_9B2A_8408_41DD_77791701330A.mp3Url = media/audio_8CF9CFBD_9069_A557_41D8_D69D96F9FF52_en.mp3 audiores_DC396AF6_9B2A_8408_41C0_5B359591BFE4.mp3Url = media/audio_8D3181A5_9068_FD77_41B9_6BCB5CC3A58E_en.mp3 audiores_DC066C32_9B2A_9C09_41C4_1D9A1011C1C2.mp3Url = media/audio_8D32D42A_9068_9B7D_41AD_4B513A664C04_en.mp3 audiores_DA732742_9B2A_8C08_41B8_DAE58E0DCED0.mp3Url = media/audio_8D4CECE4_9068_A4F5_41C9_2729EF38A310_en.mp3 audiores_DC11BDCD_9B2A_9C1A_41E2_E21ED88ABBDC.mp3Url = media/audio_8D4D736D_9068_BDF7_41CF_F4E2FADBC804_en.mp3 audiores_DA6A9618_9B2A_8C39_41C3_21DE42DB2B60.mp3Url = media/audio_8D4DD67A_9068_E7DD_41AE_36B1595694AE_en.mp3 audiores_DA1F6411_9B2A_8C08_41DC_66FB4D789FAF.mp3Url = media/audio_8D708599_9068_A55F_41D8_257E6B2597F0_en.mp3 audiores_DA50FDC4_9B2A_BC08_41C8_E4667DD3AAC4.mp3Url = media/audio_8D861062_9068_BBED_41D7_B9CC97585832_en.mp3 audiores_DC7171E8_9B2A_8419_41DD_89F97137795A.mp3Url = media/audio_8D8A900A_906F_9B3D_41B2_63297FD364A7_en.mp3 audiores_DA4DBCC8_9B2A_BC18_41C0_D3AEF9223CD4.mp3Url = media/audio_8D8E0A3E_906B_6F55_41DE_C045299E0CF5_en.mp3 audiores_D9A8019B_9B2A_8438_4195_754F0CF57A64.mp3Url = media/audio_8D94E297_9069_9F52_41CD_34778286FF9B_en.mp3 audiores_DA5A8EC3_9B2A_BC0F_41C9_8241DB8EC903.mp3Url = media/audio_8D9F41EB_9068_FCF3_41B5_534B8E017BDA_en.mp3 audiores_DA7AA8EC_9B2A_8419_41E2_9333CED71C23.mp3Url = media/audio_8DA10B93_906B_AD53_41D4_2BED3ACF5AE8_en.mp3 audiores_DA47FB20_9B2A_8409_41CA_CEA308905C6D.mp3Url = media/audio_8DB64BB4_906B_AD55_41AA_C6F136B6B1DA_en.mp3 audiores_DA7CEA0C_9B2A_8419_41D7_D98AC72F4D7C.mp3Url = media/audio_8DB6DA6F_906B_EFF2_41DE_2593B126D42E_en.mp3 audiores_D9D3616D_9B2A_841B_41C8_76141E3E1FB2.mp3Url = media/audio_8DBA495C_9B1A_8439_41DB_7D88EF21400D_en.mp3 audiores_D9A79091_9B2A_840B_41DF_0536C119BF60.mp3Url = media/audio_8DE15C41_9069_6B2F_41E0_2D27DB64DADC_en.mp3 audiores_D9ECCCAE_9B2A_9C18_41A6_0CB198C39CED.mp3Url = media/audio_8E45FE35_9078_A757_41DA_881F6575D421_en.mp3 audiores_D9C24F55_9B2A_9C0B_41B4_9FDC15F0FBD6.mp3Url = media/audio_8E494907_907B_6D33_41D3_E66DD7E19AE8_en.mp3 audiores_D9F5BDBA_9B2A_9C79_41D4_9A51943B3878.mp3Url = media/audio_8E497E88_9078_A73D_41D3_143E30A977C3_en.mp3 audiores_D9E6DB1C_9B2A_8439_41E2_2F8DA1E34092.mp3Url = media/audio_8E5AF0C4_9079_9B35_41C7_23DFEEF951A5_en.mp3 audiores_D9970863_9B2A_840F_41B1_6F04CD645CF2.mp3Url = media/audio_8E5BA5A5_9079_A577_41A9_B5CB92116648_en.mp3 audiores_D9982989_9B2A_841B_41CD_C853EE26EE42.mp3Url = media/audio_8E5D50EE_9079_9CF5_41E0_98190A811745_en.mp3 audiores_D983E550_9B2A_8C08_41E1_51221AFFED75.mp3Url = media/audio_8E6D1F35_9078_A557_41C0_25717C656738_en.mp3 audiores_D98F673A_9B2A_8C78_41D9_AC1D95F2F577.mp3Url = media/audio_8E6F2BE2_9078_ACED_41DF_4074193FC7E1_en.mp3 audiores_D9B6C396_9B2A_8409_41D0_085415C2787E.mp3Url = media/audio_8ED84AC1_9067_6F2F_41C4_A07A36881A74_en.mp3 audiores_D398F285_A150_E540_41D2_37D0C2D1CB1A.mp3Url = media/audio_CA3A6EAC_A157_BD40_41D8_23E766BA4A67_en.mp3 audiores_CE7E9BAC_A1B0_DB40_41C7_983771CB1558.mp3Url = media/audio_CF5727DC_A1B0_6AC1_41E3_33403243E43B_en.mp3 ### Audio Subtitles ### Image imlevel_6540F04B_59FF_102A_41B1_A593F1B18B9E.url = media/zoomImage_331D2BAC_2E3B_28FD_41B9_30B4F8143641_en_0_0.png imlevel_6540E04B_59FF_102A_41C6_2E0A5C8143E4.url = media/zoomImage_331D2BAC_2E3B_28FD_41B9_30B4F8143641_en_0_1.png imlevel_6541004B_59FF_102A_41D5_6BAA7170DFEB.url = media/zoomImage_331D2BAC_2E3B_28FD_41B9_30B4F8143641_en_0_2.png imlevel_6540004B_59FF_102A_41D5_4D8F8CE1F413.url = media/zoomImage_331D2BAC_2E3B_28FD_41B9_30B4F8143641_en_0_3.png imlevel_6540304B_59FF_102A_41CF_1782F6628DF6.url = media/zoomImage_331D2BAC_2E3B_28FD_41B9_30B4F8143641_en_0_4.png imlevel_6541102A_59FF_106A_41CD_216B75EC338C.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_0.jpg imlevel_6541202A_59FF_106A_41C6_D223345BD836.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_1.jpg imlevel_6541402A_59FF_106A_41BB_93E4A08C7225.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_2.jpg ### Popup Image ### Subtitle panorama_B4B20443_A015_93BE_41CD_99F9E1815737.subtitle = Tổng quan - Chùa Lân panorama_93454BA6_9F5A_5372_41E0_5502955ED285.subtitle = Tổng quan - Chùa Đồng panorama_B68BD279_A015_744B_41DE_8135F5F561DB.subtitle = Tổng quan Chùa Bí Thượng ### Title panorama_4A952BE5_5F50_2A9A_41C2_BE4CFB85B703.label = An Kỳ Sinh panorama_9167D0DD_9F5A_4ED7_41C1_9AA333D55214.label = An Kỳ Sinh album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_0.label = BT206219 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_1.label = BT206220 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_2.label = BT206221 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_3.label = BT206222 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_4.label = BT206223 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_5.label = BT206224 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_6.label = BT206225 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_7.label = BT206226 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_8.label = BT206227 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_9.label = BT206229 photo_B0DD608E_9BE9_8419_41CB_CFB6C874AC4B.label = BT206230 photo_B0DD608E_9BE9_8419_41CB_CFB6C874AC4B.label = BT206230 photo_B1ABA44A_9BE9_8C19_41DA_C204EB461E79.label = BT206231 photo_B1ABA44A_9BE9_8C19_41DA_C204EB461E79.label = BT206231 photo_B1AB2756_9BE9_8C08_41B5_4BE608AA4024.label = BT206232 photo_B1AB2756_9BE9_8C08_41B5_4BE608AA4024.label = BT206232 photo_B1AB0A82_9BE9_8408_41C7_D4290E5DAE59.label = BT206234 photo_B1AB0A82_9BE9_8408_41C7_D4290E5DAE59.label = BT206234 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_14.label = BT206240 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_15.label = BT206241 photo_B1AA4DA2_9BE9_7C09_41E0_27A22BF11F67.label = BT206242 photo_B1AA4DA2_9BE9_7C09_41E0_27A22BF11F67.label = BT206242 photo_B1A5E0CB_9BE6_841F_41C0_F6ADC2577CBA.label = BT206244 photo_B1A5E0CB_9BE6_841F_41C0_F6ADC2577CBA.label = BT206244 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF_18.label = BT206247 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_0.label = BT208659 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_2.label = BT208663 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_3.label = BT208665 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_4.label = BT208666 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_5.label = BT208668 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_6.label = BT208673 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_7.label = BT208676 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_8.label = BT208677 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_9.label = BT208679 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_10.label = BT208681 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_11.label = BT208687 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_12.label = BT208697 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_13.label = BT208701 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_14.label = BT208702 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_15.label = BT208703 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_16.label = BT208705 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_17.label = BT208709 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_18.label = BT208715 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_19.label = BT208717 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_20.label = BT208718 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_21.label = BT208719 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B_22.label = BT208721 panorama_B248C7A5_A057_27D5_41E3_40E8FD488564.label = Ban Quản Lý Yên Tử panorama_4A8DD87D_5FB0_166A_41D7_3399CAB6574A.label = Ban Tam Bảo panorama_8D7F453D_9FCA_5757_41C2_61730CC51FDC.label = Ban Tam Vương panorama_482182F5_5FD0_3A65_41D4_EF3BBDEE2FE4.label = Ban Tam bảo - bên phải panorama_4B036D95_5FD0_6EBA_41CE_CFC373E7C828.label = Ban Tam bảo - bên trái panorama_4A8BD4C9_5FB0_FEAD_41CE_A7EF1740F33F.label = Ban thờ Mẫu panorama_47D9C68D_5FF0_7AA5_41BE_A2CC1ABA26C5.label = Ban thờ Mẫu panorama_4A84588E_5FD0_36A6_41C8_30EB1B60AD43.label = Ban thờ Trúc Lâm Tam Tổ panorama_49028181_5FF0_769A_41C9_0F9A17E19A16.label = Ban thờ Trần Triều panorama_48BFA7A2_5F50_1A9E_41B3_6BA372AE22A4.label = Bia Phật album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_0.label = Biểu diễn nghệ thuật Hội xuân YT - 2018 panorama_4A8B2511_5F50_1FBD_41CB_61490412F3F4.label = Bàn cờ tiên model_BFAB9E7E_A302_7E33_41D7_FFCE261BA9E8.label = Bát hương đá model_8BD8D970_A30E_224F_41C5_55E81365B122.label = Chim thần Garuda model_8BDB23E3_A30E_E651_41C2_3EA2602A435F.label = Chim thần Garuda model_87CAACFA_A302_6233_41CD_1A68E68C518C.label = Chim uyên ương model_87D9D3B8_A302_E63F_4173_CC4E2F33B5EC.label = Chim uyên ương panorama_494DD428_5FD0_7DEA_41D0_3C7F6DE68DC3.label = Chánh Pháp Đường - lối vào panorama_3CB03E2D_2961_42CC_4198_72B5F9AAFEAE.label = Chánh Pháp Đường - lối vào panorama_3CACCE65_2961_C37F_41AE_45F0E1F01A80.label = Chánh Pháp Đường - lối vào panorama_3F449DAF_2960_C1CB_4196_7B76EDE22524.label = Chánh Pháp đường panorama_4A862A25_5FD0_159A_41C8_3BEF76FB2DBF.label = Chính Điện Chùa Lân panorama_4A874DFF_5FD0_2E65_41D0_71AD20BCEF46.label = Chính điện - bên trong panorama_FB2ECB52_A150_7BC1_41E2_AFD726ACD0E6.label = Chùa Bí Thượng panorama_4BEA5B45_5FD0_2B9A_416E_873CB3DE53DA.label = Chùa Bí Thượng - ban Tam bảo panorama_4B1990C1_5FD0_169D_41D3_09A9BC24F85B.label = Chùa Bí Thượng - ban Tam bảo panorama_4B0AFC7D_5FD0_2E6A_41C1_FBCB804EB16B.label = Chùa Bí Thượng - dãy hành lang panorama_4B39E0FA_5FD0_166F_41CA_CF6C3E232BBE.label = Chùa Bí Thượng - dãy hành lang panorama_4B66C5BA_5FF0_3EEE_418D_D4E281F6660A.label = Chùa Bí Thượng - dãy hành lang panorama_4B158FB1_5FD1_EAFD_41D6_180128FB3C1B.label = Chùa Bí Thượng - lối vào panorama_4BEED67C_5FD0_1A6A_41CC_34A5E064C3EC.label = Chùa Bí Thượng - lối vào panorama_4B33D921_5FD0_179D_41A1_72A22507897A.label = Chùa Bí Thượng - ngoài sân panorama_4B24A566_5FD0_1E66_41D5_9A1C4F4B8B5E.label = Chùa Bí Thượng - ngoài sân panorama_4AD721ED_5FD0_F665_41D2_1EADA72767F2.label = Chùa Bí Thượng - ngoài sân panorama_4B0B73C9_5FF0_1AAA_41C5_DA937B79AEFC.label = Chùa Bí Thượng - ngoài sân panorama_4B1B4082_5FD0_369E_41C5_734A898B02B1.label = Chùa Bí Thượng - thượng điện panorama_4B14F4DD_5FF0_3EA5_41CB_79E4E1AF5018.label = Chùa Bí Thượng - tượng bồ Tát panorama_4A808D29_5FB0_EFEA_419F_D4B6577A8775.label = Chùa Bảo Sái - lối lên panorama_4AB02195_5FB0_16BA_41C8_38E0C1994BDA.label = Chùa Bảo Sái - lối lên panorama_4AF268A9_5FB0_36ED_41B4_DBF1DD39473F.label = Chùa Bảo Sái - nhà tổ panorama_4A80EB2E_5FB0_6BE7_41CA_F2D39B284757.label = Chùa Bảo Sái - nhà tổ panorama_4A8FBF64_5FB1_EB9A_41D1_C40C38878026.label = Chùa Bảo Sái - tam bảo panorama_4AA9EA1D_5FD0_15AA_4183_5ADCB7474454.label = Chùa Cầm Thực panorama_935D2BB3_9F5A_5353_41D4_E9CB12512F3C.label = Chùa Cầm Thực panorama_4A80A336_5FD0_1BE6_41D5_EEA7BC62DC27.label = Chùa Cầm Thực - Tam Bảo panorama_466FF4BC_5FD0_3EEB_41D5_619B2BA2348F.label = Chùa Cầm Thực - cung mẫu panorama_3CA19B7B_2961_414B_418A_F91CB6FC2B32.label = Chùa Cầm Thực - lối lên panorama_4A9AEC76_5FD0_2E66_41C9_3BF7C24B3864.label = Chùa Cầm Thực - lối lên panorama_3CF0118F_2963_41CB_41BF_95C9058B5338.label = Chùa Cầm Thực - lối lên panorama_3F7E6B24_2963_C2FD_41BD_99B18B8F6058.label = Chùa Cầm Thực - lối lên panorama_4A96B0BC_5FD0_16EB_41BC_5793CAD76F83.label = Chùa Cầm Thực - ngoài sân panorama_4A8E4FEC_5FD0_2A6A_41C2_AE35187D4265.label = Chùa Cầm Thực - ngoài sân panorama_4AAABDC0_5FD0_EE9B_41A8_1D3A6B0EAC2B.label = Chùa Cầm Thực - đường vào panorama_4A8F5B4A_5FB0_2BAF_41D1_2887B1E0824F.label = Chùa Giải Oan panorama_341933A0_2A3D_1D29_41BC_A7992341B7B0.label = Chùa Giải Oan panorama_4AFEDE5A_5FB0_2DAF_41C9_12C6C34DE55A.label = Chùa Giải Oan - lối ra suối panorama_4AF1AD51_5FB0_2FBD_41D1_21BECF3BE98F.label = Chùa Giải Oan - lối vào panorama_4A8B10AC_5FB0_76EA_41CA_C60BC7F5E133.label = Chùa Giải Oan - ngoài sân panorama_47F45F50_5FB3_EBBA_41C6_0D8CE80E2A3B.label = Chùa Giải Oan - nhà mẫu panorama_4A973F4D_5FB0_2BAA_41B0_2D1E95D0EB63.label = Chùa Giải Oan - nhà tổ panorama_8837D6D1_9B1F_8C08_41DD_DCF23119BC41.label = Chùa Hoa Yên panorama_4A8186C5_5FB0_3A9A_41B0_C588A506C591.label = Chùa Hoa Yên panorama_4AF1274F_5FB0_1BA6_41D5_218363CCC13A.label = Chùa Hoa Yên - lối lên panorama_4A93A2E7_5FB0_3A65_41BE_9AD87EA5830B.label = Chùa Hoa Yên - ngoài sân panorama_49C7F50B_5FD0_7FAE_41D3_7F3FD01F62C9.label = Chùa Lân - cổng vào panorama_4A91A24C_5FD0_75AA_41A6_C47D1401B922.label = Chùa Lân - lối lên panorama_3F1A221E_2961_42CD_417D_4FDF38834176.label = Chùa Lân - lối vào panorama_4A82FFB3_5FB0_2AFE_41D2_7A1CF0BD9C53.label = Chùa Một Mái - bên trong panorama_AD4611C0_A30E_624F_41DF_EB7873144C70.label = Chùa Một Mái - lối vào panorama_AD460D2B_A30E_63D1_41C0_80CB1682BCEC.label = Chùa Một Mái - lối vào panorama_4A9484D5_5FB0_1EBA_41AF_73981D5F2FFE.label = Chùa Một Mái - lối vào panorama_9342E029_9F5B_CD7E_41DA_3F80E4711CD9.label = Chùa Suối Tắm panorama_4A964A58_5FD0_35AA_41C3_01ECEF92C9EA.label = Chùa Suối Tắm - suối panorama_47171869_5FF0_766D_41B9_86D6D59FB8DF.label = Chùa Suối Tắm - cổng chùa panorama_4B0C4E9D_5FF0_2AAA_41D5_09F4274E00A5.label = Chùa Suối Tắm - cổng chùa panorama_3CF76DA3_2927_41FB_41A1_68F15F3BE0DF.label = Chùa Suối Tắm - cổng chùa panorama_4A830DDA_5FD0_EEAF_41BF_45A33894951A.label = Chùa Suối Tắm - lầu cô panorama_495672C6_5FD0_1AA6_41D7_B775619FFBE6.label = Chùa Suối Tắm - lầu cậu panorama_4B195BD3_5FF0_6ABE_419E_0ACBB6CB24CF.label = Chùa Suối Tắm - ngoài sân panorama_3F76995F_2927_C14B_41BB_F8A00C7A35DC.label = Chùa Suối Tắm - nhà thờ Mẫu panorama_4AE1991A_5FF0_17AE_41D3_EDF3B892A9C4.label = Chùa Suối Tắm - sân chùa panorama_9342B520_9F5B_F76E_41A0_B9C17AB18C40.label = Chùa Vân Tiêu panorama_4AFD0DDF_5FB0_EEA5_41CA_475C508B854E.label = Chùa Vân Tiêu panorama_4A9327DB_5FB0_1AAE_41D1_B2A6FE5478B0.label = Chùa Vân Tiêu - Ban Tam Bảo panorama_8CA5DE1B_9FDA_D553_41CA_0C6FD5C41C51.label = Chùa Vân Tiêu - lối vào panorama_8F960BA4_9029_AD75_41D8_10564872E9B9.label = Chùa Đồng panorama_3F6D092E_2920_CECD_41C0_F32B72EB3ADC.label = Chùa Đồng - lối lên panorama_4ABFF198_5F50_16AB_41B0_429EC73980F5.label = Chùa Đồng - lối lên panorama_934565F3_9F5B_B6D2_41CF_B6A796B24EBB.label = Chùa Đồng - tổng quan panorama_3CA9E385_2960_C1BC_4190_2962AA007720.label = Cây di sản panorama_4AB2DB0D_5F50_2BAA_41B7_7A61C3A318EF.label = Cổng trời - đường lên panorama_48A9F8FC_5F50_F66A_41BB_A5627A7CBBEC.label = Cổng trời - đường lên photo_8ACA8DE9_9B19_9C18_41CB_85B926B7E2D1.label = DSC08178.1 photo_8ACA8DE9_9B19_9C18_41CB_85B926B7E2D1.label = DSC08178.1 photo_8AFB5F93_9B19_9C0F_41DE_CD4D1A17189C.label = DSC08182.1 photo_8AFB5F93_9B19_9C0F_41DE_CD4D1A17189C.label = DSC08182.1 photo_8A8460CB_9B19_841F_41C5_67ED6D5121AE.label = DSC08184.1 photo_8A8460CB_9B19_841F_41C5_67ED6D5121AE.label = DSC08184.1 panorama_3CA81FFA_2961_C155_41B2_D1A48543F719.label = Hồ Tĩnh Tâm panorama_4A8ADCA8_5FB0_6EEA_41A7_2A7219C3F0C9.label = Hộ pháp - bên phải panorama_4AF67527_5FB0_1FE6_41D7_55F0BA93E7C9.label = Hộ pháp - bên trái album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_2.label = IMG_1217 album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_3.label = IMG_1219 album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_4.label = IMG_1248 album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_5.label = IMG_3184 album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_6.label = IMG_3189 album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_7.label = Khai Hội xuân yên Tử 2019 album_AC1873ED_A31E_2651_41C6_4FE68BCEF56B.label = Khảo cổ model_B410718F_A302_62D1_41D8_2F65AEDDA929.label = Khấu kiện tháp panorama_3CB8F42F_2961_C6CB_41B8_A08CA8557631.label = La Hán Đường album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF_11.label = Lễ rước tại HXYT - 2019 album_B1D9846F_9BEA_8C18_41DC_8D8B1A399DBF.label = Lịch sử model_BED2349F_A31E_22F1_4184_E5100FAA37FB.label = Lọ panorama_4A8DA49D_5FB1_FEAA_41B5_D64F32293FAB.label = Lối lên chùa Hoa Yên panorama_4A899255_5FB0_15BA_41BF_F555DF49B3AA.label = Lối lên chùa Hoa Yên panorama_3F76DF55_2963_C15F_41BB_3F7142D5922D.label = Lối lên tháp panorama_8D12AA36_9FC6_5D55_41A8_5A1F9202526D.label = Lối xuống panorama_4AB00F56_5F50_2BA6_41C5_1A18F916CAF9.label = Lối xuống panorama_3CDE26D7_2921_435B_41B8_B0E718147187.label = Lối xuống model_B153F2A3_A306_26D1_41D4_145C7668CC82.label = Mảnh tên tháp model_87CAE3FF_A305_E631_41D8_4C7D6375A443.label = Mảnh đầu rồng model_BACF5B81_A307_E6D1_41C0_FC6D91DDEC56.label = Mắt rồng model_811095FF_A306_2232_41AE_0F20B7CA62BC.label = Nghê đá model_BCB49D72_A302_2233_41C2_D3DE3CB6836D.label = Nghê đá panorama_8D7F3EC8_9FCA_553E_41DD_7E0B66126732.label = Nhà Tổ panorama_4A912723_5FD0_1B9D_41D4_D12F8F4D2163.label = Nhà Tổ - bên ngoài panorama_4AA50214_5FD0_15BA_419F_F8B995750FE5.label = Nhà Tổ - bên trong panorama_4B1AB01A_5FF0_15AE_41C9_C2A30F39955F.label = Nhà thờ Mẫu - bên trong panorama_4AA46DDA_5FD0_EEAE_4197_ED1C0E2111AA.label = Nhà thờ Tam Bảo - bên trong panorama_48743941_5FB0_179A_41B2_C093688B79B6.label = Nhà trưng bày panorama_49C6D497_5FB0_1EA6_41A6_A511268EEF5D.label = Nhà trưng bày panorama_4AF1CBD5_5FB0_2ABA_41B9_3BC80560B541.label = Nhà trưng bày panorama_4A803CA5_5FB0_2EE5_41C9_D4780B91D710.label = Nhà trưng bày panorama_4A95ECB2_5FB1_EEFE_41D4_B3995A2010C7.label = Nhà trưng bày - lối vào panorama_4B53B708_5FD0_1BAB_41D0_AADE241AE9ED.label = Nhà tổ - bên trong panorama_4ABE8ED0_5FD0_2ABB_41D1_47A125906A41.label = Nhà tổ - ngoài sân panorama_3F539EF2_2960_C355_41B0_528F6C1D45A0.label = Phòng trưng bày panorama_3C177A07_296F_42BC_41BD_B8E25BCF3591.label = Phòng trưng bày panorama_3CEA3D8F_2961_41CB_41C1_89E7C93A8A70.label = Phòng trưng bày panorama_4ADC09B8_5FB0_16EB_41D4_C77E5C8E0FC1.label = Phòng trưng bày - lối vào model_B1838D6C_A33E_6257_41CF_6C10BFBEA172.label = Phù điêu chạm nghê video_A6E6D11E_9FC8_C873_41DD_9A2A06FF77DE.label = Phỏng vấn Trưởng phòng Văn Hóa Yên Tử video_A35B3943_9FC8_58D0_41E1_EAC7AD2C2426.label = Phỏng vấn Trưởng phòng truyền thông, Ban quản lý Di tích và Rừng Quốc gia Yên Tử panorama_AD72CF1F_A302_5FF1_41DC_A79C86A992CD.label = Suối Giải Oan album_B3B929FD_A31E_2231_41E0_A166B790F149.label = Sắc phong panorama_9341088F_9F5A_5D32_41E2_6D7077738D74.label = Thiền Viện Trúc Lâm panorama_3F11822F_2961_C2CB_41A4_A8B44F13CFC2.label = Thiền Viện Trúc Lâm - vườn trúc panorama_4A86800A_5FD0_15AE_41CF_2F7106FA6ABE.label = Thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử - cổng vào panorama_4789B864_5FB0_159A_41C0_79DF7C74FAB1.label = Thánh địa Quán Tự Tại panorama_3C48FAFF_2960_C34B_4191_4A681FCA4548.label = Tháp Tịch Quang panorama_9340FE77_9F5B_B5D2_41E1_F0B448A15113.label = Tháp tổ panorama_4A8EEC1B_5FB0_6DAE_41CB_EB47F5F010EB.label = Tháp tổ panorama_4AAA760E_5FB0_1DA6_41A0_C1765CF2636B.label = Tháp tổ - lối vào model_B43AD2D5_A30E_2671_41D4_54571C98D53C.label = Tòa cửu long model_921BA9DD_A33E_2276_41DF_3F222AF69D94.label = Tượng Phật Hoàng panorama_4A85E84A_5F50_F5AE_41B8_4687D2AC592F.label = Tượng Phật Hoàng panorama_4AB762EE_5F50_1A66_41A9_73BFB0245FB5.label = Tượng Phật Hoàng panorama_4A88E559_5F50_3FAA_41D1_92A3099D98BA.label = Tượng Phật Hoàng - lối lên model_8E0587EE_A30E_EE53_41DA_A3946EE37874.label = Tượng nữ bán thân model_8D6D2A5D_A30D_E671_41B2_86177D22F342.label = Tượng quan võ model_B153E5A2_A302_22D3_41E3_EE66F096CDCF.label = Tảng chân cột panorama_3F33E35E_2960_C14D_4197_D3F571DD1A34.label = Tịch diện hiện tiến panorama_3F265940_2961_4EB5_41C1_F62FEF3EE0C4.label = Tịch diện hiện tiến panorama_3F0E6EC4_2961_43BD_41BE_F75D39B6991B.label = Tịch diện hiện tiến panorama_491A08B2_5FB0_16FF_418D_53F3E275E6BD.label = Tịch diện hiện tiến - lối vào panorama_93454BA6_9F5A_5372_41E0_5502955ED285.label = Tổng quan Yên Tử panorama_B68BD279_A015_744B_41DE_8135F5F561DB.label = Tổng quan Yên Tử panorama_B4B20443_A015_93BE_41CD_99F9E1815737.label = Tổng quan Yên Tử video_B201AFAA_A306_3ED3_41E3_875E64744147.label = Video Non Thiêng Yên Tử album_B2AEECFA_A302_E233_41C7_7CCEA1325EEF.label = Văn hóa - Lễ hội panorama_4AF3D8A4_5FB0_F69B_41CA_6850B5AF3E51.label = Vườn tháp panorama_4AA03696_5FB0_1AA6_41B6_D7C2720D1DF8.label = Vườn tháp Vọng thiên cung media_D274EA0B_A1D7_A547_41DF_F3809E716356.label = Yên Tử - 360 Video model_80B07992_A306_62F3_41E2_E9B8529F2BA0.label = Đài đá model_B817A9A6_A306_62D2_41B9_D15E694E1F1C.label = Ấm lục lăng ### Video videores_634A5159_59F7_1036_41D2_DC2E32557737.url = media/media_D274EA0B_A1D7_A547_41DF_F3809E716356_en.mp4 videores_634B215A_59F7_102A_41C3_926AC1AF1F1C.url = media/media_D274EA0B_A1D7_A547_41DF_F3809E716356_en_1.mp4 videores_634A5159_59F7_1036_41D2_DC2E32557737.posterURL = media/media_D274EA0B_A1D7_A547_41DF_F3809E716356_poster_en.jpg videores_634B215A_59F7_102A_41C3_926AC1AF1F1C.posterURL = media/media_D274EA0B_A1D7_A547_41DF_F3809E716356_poster_en.jpg videolevel_63BB4C15_59F7_303E_41CB_5B975106C099.url = media/video_A35B3943_9FC8_58D0_41E1_EAC7AD2C2426_en.mp4 videolevel_63BB4C15_59F7_303E_41CB_5B975106C099.posterURL = media/video_A35B3943_9FC8_58D0_41E1_EAC7AD2C2426_poster_en.jpg videolevel_63A0BC91_59F7_3036_41BB_5A5E697618C4.url = media/video_A6E6D11E_9FC8_C873_41DD_9A2A06FF77DE_en.mp4 videolevel_63A0BC91_59F7_3036_41BB_5A5E697618C4.posterURL = media/video_A6E6D11E_9FC8_C873_41DD_9A2A06FF77DE_poster_en.jpg videolevel_63BDCB97_59F7_303A_41D1_5EBAE185B9EA.url = media/video_B201AFAA_A306_3ED3_41E3_875E64744147_en.mp4 videolevel_63BDCB97_59F7_303A_41D1_5EBAE185B9EA.posterURL = media/video_B201AFAA_A306_3ED3_41E3_875E64744147_poster_en.jpg ### Video Subtitles ## Popup ### Body htmlText_B18CAB23_9573_DB78_41DC_F3B91065548C.html =
CHÙA BÍ THƯỢNG (CHÙA TRÌNH)
Chùa Bí Thượng mang tên làng Bí Thượng, thuộc tổng Bí Giang (sau gọi chệch thành Bí Giàng), huyện Đông Triều, tỉnh Hải Dương. Cuối thời Nguyễn thuộc huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Yên. Nay thuộc phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Là một trong số các ngôi chùa trong hệ thống di tích quốc gia đặc biệt – Khu Di tích lịch sử và và danh thắng Yên Tử.
Chùa Bí Thượng xưa kia vốn không nằm trên con đường lên Yên Tử của vua Trần Nhân Tông, nhưng nằm trên con đường hành hương quen thuộc của người đời sau. Việc xây dựng một ngôi chùa ở cửa ngõ Yên Sơn để làm trạm dừng chân cho khách giữa độ đường là cần thiết. Vì vậy chùa Bí Thượng tham gia vào hệ thống chùa tháp ở Yên Tử và trở thành ngôi chùa đầu tiên (chùa trình) trong tuyến đường hành hương vào Yên Tử.
Qua kết quả khai quật khảo cổ học năm 2006 để xây dựng chùa mới hiện nay, chùa Bí Thượng xưa được khởi dựng vào cuối thời Hậu Lê, trên sườn phía Nam của một quả đồi dốc. Chùa quay hướng Tây Nam, xây dựng với quy mô nhỏ, kiến trúc kiểu chữ “Nhất”, chiều Đông Tây rộng 4,4m, chiều Nam Bắc rộng 5m. Cấu trúc khung cột gỗ kê trên chân tảng đá kiểu hai vì chính, hai vì phụ. Hai vì chính cách nhau 2,8m. Vì phụ cách vì chính 0,8m. Khoảng đầu thế kỷ XIX, chùa được xây dựng lại trên nền cũ, vẫn kiểu chữ “Nhất” nhưng nhỏ hơn nền chùa trước. Hai vì chính cách nhau 2m. Vì phụ cách vì chính 0,9m. Khoảng đầu thập kỷ hai mươi của thế kỷ XX, chùa bị hỏa hoạn. Có bà họ Bùi (vợ của Bá Liên) đã phát tâm công đức xây dựng lại theo kiểu chữ “Đinh”, rộng hơn nền chùa trước, có ba gian tiền đường và một gian hậu cung. Trong kháng chiến chống Pháp, chùa bị phá hủy. Năm 1993, chùa lại được xây dựng lại bằng xà, cột bê tông, lợp ngói tây.
Cuối năm 2006, bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước và nguồn xã hội hóa, chùa Bí Thượng và các công trình phụ cận xung quanh đã xây dựng lại khang trang như hiện nay và nằm trong khuôn viên rộng lớn của Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Quảng Ninh.
Chùa chính có kiến trúc kiểu chữ “Đinh”, ba gian hai chái tiền đường và ba gian hậu cung. Trên bờ nóc tiền đường đắp hàng gạch hoa chanh, chính giữa đắp nổi bức đại tự ghi “Bí Thượng tự” (chùa Bí Thượng). Hai góc mái đắp nổi đầu rồng ngậm bờ nóc, có dải mây cuộn tròn bay lên. Các góc mái uốn cong hình mây cuộn và có đầu rồng ngậm góc mái. Mái hậu cung thu hồi bít đốc. Ba gian giữa tiền đường có hệ thống cửa chấn song bức bàn. Hai chái xây kín, không để hiên, có cửa sổ hình bánh xe luân hồi của Phật giáo. Nền chùa cao hơn sân 1m với 5 bậc thềm đá ghép.
htmlText_B6D9BAA4_956E_C579_41D8_959B9BF9CBF2.html =
AN KỲ SINH
Vào thế kỷ thứ III trước công nguyên, ở phương Bắc có một đạo sĩ tên là An Kỳ Sinh đã đến đây tu pháp Đạo Tiên. Ngài hái lượm cỏ cây, thảo dược, luyện đan sa, thần sa thành thuốc trường sinh và ban pháp dược chữa bệnh cứu người.
Người đời tỏ lòng tôn kính gọi ông là An Tử (nghĩa là thày An), và gọi núi này là An Tử Sơn (nghĩa là núi thày An). Sau này, để tránh gọi tên húy của Ngài, dân gian đổi tên gọi núi An Tử thành Yên Tử và dựng tượng Ngài để thờ cúng. Tượng đá An Kỳ Sinh tọa lạc trên một khoảng đất khá rộng, cách tháp 7 tầng mới, điểm dừng chân cuối cùng của tuyến cáp treo Hoa Yên – Yên Tử khoảng 200m.
Tượng An Kỳ Sinh là tượng đá xanh nguyên khối, lại đứng giữa đất trời hàng nghìn năm nên trên mình tượng An Kỳ Sinh bám đầy rong rêu. , trông giống hình đạo sỹ đứng chắp tay cung kính quay về Tây phương, áo dài thướt tha. Tượng cao 2,2m. Thân tượng có tạc chữ hán dã bị mờ nét. Đây cũng chính là đoạn cao nhất trong dãy Yên Tử - nơi được mệnh danh là “non thiêng đệ nhất danh thắng”.
htmlText_B669C354_9596_4BD9_41CA_2392CE08C255.html =
CHÙA BẢO SÁI
Chùa mang tên vị đệ tử thân tín nhất của Vua Trần đã từng tu hành tại đây. Chùa Bảo Sái ở độ cao trên 700 m so với mực nước biển. Thời kỳ Vua Trần tu hành, nơi đây chỉ có am trong động.
Am có tên là Ngộ Ngữ Viện, ở sau chùa Bảo Sái hiện nay là nơi biên soạn, lưu trữ kinh văn của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử và thiền sư Bảo Sái được vua Trần giao cho việc biên tập và ấn tống kinh văn của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử rồi chuyển xuống các Chùa để truyền giảng thiền Tông cho các tăng ni và phật tử trong cả nước Đại Việt. Trên vách đá Ngộ Ngữ Viện nay vẫn còn câu đối: “Thạch hoá Trúc Lâm lưu điển tích/Sơn cao Bảo toà kết lâu đài”. Dịch nghĩa: “Nơi đá núi sáng lập phái Trúc Lâm, điển tích còn lưu lại/Trên non cao toà báu Thiền môn đã kết thành lâu đài”.
Chùa Bảo Sái nằm trên sườn núi, quay hướng Tây Nam. Chùa chính có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái bái đường và một gian hậu cung. Nhà tổ có mặt bằng kiến trúc dạng chữ Nhất, gồm ba gian, thấp hơn so với chùa chính khoảng 1m, mái lợp ngói vẩy.
htmlText_B6200EF2_9571_FAD8_41D8_CE1C2DD60AC8.html =
CHÙA CẦM THỰC
Rời chùa Suối Tắm, đi khoảng 1.500 mét trên con đường lớn chạy quanh co bên dòng suối Tắm, du khách sẽ tới chùa Cầm Thực, ngôi chùa thứ ba trong lộ trình tham quan Yên Tử.
Chùa Cầm Thực còn được gọi là chùa Linh Nhâm (Bóng Thiêng). Ngôi chùa tọa lạc trên một đỉnh núi hình tròn. Quanh chùa trồng thông xen lẫn với cây rừng. Tương truyền: Đây là nơi Thượng hoàng Trần Nhân Tông nhịn ăn (cầm thực), chỉ uống nước suối cầm hơi trên đường hành hương về Yên Tử tu hành.
Dấu tích nền móng chùa kiến trúc hình chữ “nhất” (一), gồm 6 gian, có niên đại thời Trần.
Thời kỳ chống Pháp, chùa Cầm Thực là cơ sở kháng chiến. Giặc Pháp phá chùa. Nền chùa chỉ còn đống gạch vụn. Chuông, tượng, đồ thờ của chùa được nhân dân trong vùng bí mật chuyển xuống ngôi miếu bên Suối Tắm. Trước chùa còn ba ngôi tháp đổ và một lăng nhỏ xây thời Nguyễn. Trong đống gạch trên, đã tìm thấy một pho tượng gỗ bán thân tạc hình người Chăm cách đây đã gần 400 năm.
Từ năm 1988, nhân dân địa phương xây dựng ở đây một ngôi chùa tạm, xây cầu qua suối, cổng tam quan, đường lát đá lên chùa.
Ngôi chùa ngày nay được xây dựng vào năm 1993 có kiến trúc nền móng hình chữ “Đinh” (丁), thờ tượng Phật theo nghi thức thờ tự chùa miền Bắc Việt Nam và thờ bảo tượng Tam Tổ Trúc Lâm. Chùa gồm các hạng mục: chùa chính, nhà Mẫu và các công trình phụ trợ. Chùa chính có bố cục mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái, mái lợp ngói vẩy. Nhà Mẫu có bố cục mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhất, gồm ba gian, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói vẩy.
Theo lộ trình hành hương vào Yên Tử, chùa Cầm Thực được coi là nơi thực hành tịch cốc (không ăn hay cầm thực) để tịnh hóa thân cho thân thanh tịnh trước khi vào Cõi Phật.
htmlText_B6D7CD26_956E_3F78_41B2_76BC54801C3A.html =
CHÙA GIẢI OAN
Chùa Giải Oan được xây dựng dưới thời Pháp Loa – vị tổ thứ 2 của phái thiền Trúc Lâm Yên Tử. Chùa ngày nay được xây dựng trên nền móng cũ đã trải qua nhiều lần trùng tu.
Năm 1994, ni sư Chân Đức – một việt kiều ở Canada đã phối hợp với Ban quản lý Yên Tử và sư thày Thích Diệu Như – trụ trì chùa Giải Oan hưng công xây dựng. Năm 2010, nhà thờ Tổ được khởi công xây dựng phía trái chùa Giải Oan. Kiến trúc hình chữ Nhất, bên trong bài trí thờ Tam Tổ Trúc Lâm, Tổ Bồ Đề Đạt Ma và Tổ chùa.
Điều đặc biệt bên cạnh chùa Giải Oan là điện thờ thân mẫu (Đức mẫu Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng Thái Hậu – Trần Thị Thiều) và Quốc trương (Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn) của Phật Hoàng Trần Nhân Tông.
Chùa chính được dựng trên mặt nền kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái tiền đường và một gian hậu cung. Nhà Mẫu nằm bên phải chùa chính, dựng trên mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái bái đường và một gian hậu cung. Nhà tổ nằm bên trái chùa chính, dựng trên mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhất, gồm ba gian, mái lợp ngói vẩy, đầu kìm nóc đắp nổi hình rồng.
htmlText_B60D1622_9593_CD79_41D2_E1C7351D346F.html =
CHÙA HOA YÊN
Từ Vườn tháp Huệ Quang đi tiếp lên núi vài chục mét, du khách lên đến chùa Hoa Yên. Hai bên triền núi vườn chùa, các đức Tổ xưa trồng tùng, cúc, trúc, mai và là nơi tọa lạc các tháp mộ Thiền sư tu hành ở Hoa Yên thời Trần, Lê.
Ở độ cao 534m so với mực nước biển, từ xưa, chùa Hoa Yên giữ vị thế là chùa trung tâm của cả hệ thống chùa Yên Tử. Tên cũ của chùa là Vân Yên, dân gian thường gọi là Chùa Cả, Chùa Chính, Chùa Yên Tử. Chùa từng có gác chuông, lầu trống, nhà tăng, viện Phù Đồ... Đến thời Hồng Đức, vua Lê Thánh Tông (1442-1497) lên vãng cảnh chùa, thấy cảnh trí tốt tươi, trăm hoa đua nở, bèn đổi tên chùa thành Hoa Yên.
Chùa là nơi tu hành, thành đạo, truyền thừa của các thế hệ Tổ Thiền Trúc Lâm Yên Tử: Thời Lý có Thiền sư Hiện Quang khai sơn chùa Vân Yên từ trước năm 1220. Thời Trần có Quốc sư Đạo Viên, Quốc sư Đại Đăng, Thiền sư Tiêu Dao, Thiền sư Huệ Tuệ. Tại chùa Hoa Yên, Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông cùng Pháp Loa, Huyền Quang kế thừa và phát triển dòng Thiền Yên Tử lập nên Thiền Phái Trúc Lâm với tinh thần nhập thế và hộ quốc an dân. Thời Lê có Thiền sư Chân Trú, Tuệ Chân, đặc biệt là Thiền sư Chân Nguyên - người có công chấn hưng Thiền Phái Trúc Lâm Yên Tử.
Hơn 700 năm, chùa Hoa Yên qua nhiều lần trùng tu. Ngôi chùa ngày nay được phục dựng vào năm 2002, phía dưới nền chùa còn lưu giữ móng nền chùa thời Trần được khảo cổ và phát lộ trước khi phục dựng chùa này. Ngôi chùa kiến trúc hình chữ Công (工) gồm Tiền đường có ba gian hai trái, Trung đường (Thiêu hương), Hậu cung (Thượng điện) có ba gian. Chùa thờ tượng Phật theo cách thức thờ tự chùa miền Bắc Việt Nam.
Sau chùa là Nhà Tổ kiến trúc hình chữ Nhất (一), gồm năm gian hai chái, thờ tượng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn, tượng Tam Tổ Trúc Lâm, tượng Tam Vương, tượng Đức Thánh Trần, tượng Tam Tòa Thánh Mẫu.
Hai bên chùa là nhà tả vu và hữu vu, kiến trúc giống nhau, gồm năm gian, hai tầng tám mái, làm lầu chuông, lầu khánh.
Phía trước sân chùa có ba cây đại cổ, tuổi vài trăm năm. Hai phía hồi chùa còn hai cây sung cổ. Phía Đông sân chùa dựng bia Hậu Phật khắc ghi công đức của bà Vũ Thị Phương đã xuất tiền của cứu trợ dân nghèo vùng Nam Mẫu, Trung Lương, Nội Hoàng.
Sau chùa Hoa Yên có nhiều tháp thờ ngọc cốt của các Thiền sư tu hành tại Hoa Yên: Tháp Độ Nhân thờ Thiền sư Tuệ Xuân, người được vua Lê sắc phong là Chính giác Hòa thượng Đại đức Thiền sư Độ Nhân Bồ-tát; tháp Hương Hà thờ Thiền sư Thanh Toán; tháp Tĩnh Tuệ thờ Thiền sư Tuệ Nhật…
htmlText_B6217C76_9573_DDD9_41C9_7FF218B8759F.html =
CHÙA LÂN - THIỀN VIỆC TRÚC LÂM YÊN TỬ
Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử còn có tên gọi khác là chùa Long Động, chùa Lân, viện Kì Lân, thuộc địa phận thôn Nam Mẫu, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh.
Tên chùa là Long Động ít nhất có từ thời Lê. Một số văn bia hiện còn tại chùa như văn bia trên tháp Tịch Quang, tháp Bảo Quang, tháp Liên Phương… có niên đại thời Lê đều cho biết chùa có tên là Long Động. Có truyền thuyết nói rằng tên chùa Long Động có từ thời Trần, khi vua Trần Nhân Tông và đệ tử Bảo Sái trên đường vào Yên Tử tu hành, gặp lúc trời tối liền nghỉ lại tại đây. Ban đêm, vua mơ thấy mình cưỡi rồng vàng bay vào trong một hang động rất đẹp, có hồ nước lung linh đầy hoa sen nở, tỏa ngát hương thơm. Khi tỉnh dậy, vua kể lại cho Bảo Sái nghe và đặt tên chùa là Long Động. Dân gian vẫn thường gọi là chùa Lân. Theo Nguyễn Bá Lăng trong Kiến trúc Phật giáo Việt Nam thì “Long Động tự, tục gọi là chùa Lân vì bên cạnh có quả núi giống hình con lân”. Người dân địa phương thì giải thích tên chùa Lân theo cách khác, rằng ngày xưa, vào mùa mưa, vùng Nam Mẫu ngập trắng nước, suối chảy mạnh, muốn vào chùa phải dùng bè mảng, nhà chùa phải căng dây cho khách bám, lân dây đi vào. Do việc lân dây nên chùa lâu dần trở thành quen mỗi khi mùa nước ngập, được người dân gọi là chùa Lân.
Sau khi về Yên Tử xuất gia tu hành một thời gian, Phật hoàng Trần Nhân Tông đã cho xây dựng nơi đây thành một nơi khang trang, chùa Lân trở thành viện Kì Lân (麒麟院), là nơi giảng đạo và độ tăng với quy mô lớn. Trúc Lâm Sơ Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Nhị Tổ Pháp Loa và Đệ Tam Tổ Huyền Quang thường đến đây thuyết pháp, giảng kinh cho học chúng. Tam tổ thực lục còn chép buổi khai đường thuyết pháp của Trúc Lâm Điều Ngự ngày 9, tháng giêng, năm Bính Ngọ (1306) tại viện Kì Lân. Còn tên thiền viện Trúc Lâm Yên Tử là do Hòa thượng Thích Thanh Từ khởi xướng, với mong muốn khôi phục và phát triển những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm đời Trần.
Chùa xưa được xây dựng trên triền núi phong quang. Phía trước có đồi núi nhấp nhô tạo thành tiền án, lại có dòng suối chảy đêm ngày theo chiều từ phải sang trái. Hai bên có dãy núi cao tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ tạo thế tay ngai (long chầu hổ phục). Phía sau lưng có núi cao sừng sững làm hậu chẩm. Ngõ chùa Lân xưa to và đẹp, được xem là một trong ba cái nhất không thể so bì trong các ngôi chùa cổ thời Trần. Dân gian có câu: “Ngõ chùa Lân (to), sân chùa Muống (rộng), ruộng chùa Quỳnh (nhiều)”, điều này cũng đủ thấy chùa Lân là một ngôi chùa có tiếng.
Trong kháng chiến chống Pháp, chùa gần như bị thiêu hủy hoàn toàn, chỉ còn lại 23 ngôi tháp, mộ được xây dựng vào thời Lê và thời Nguyễn. Trong đó, nổi bật nhất là tháp Tịch Quang được xây dựng vào năm Bính Ngọ (1726), năm thứ 7 niên hiệu Bảo Thái, đời vua Lê Dụ Tông, thờ thiền sư Chân Nguyên Tuệ Đăng (1647 – 1726). Chân Nguyên Tuệ Đăng là một bậc danh tăng có công lớn trong việc xiển dương và phục hưng những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử, cũng là người kế đăng và truyền thừa dòng Lâm Tế tại Bắc Việt.
Cuối thế kỉ XX, Ni sư Thích Đàm Châu về trụ trì tại chùa Lân, ngôi chùa khi đó chỉ là một dãy nhà cấp bốn, quy mô nhỏ bé, lợp ngói tây, do người dân trong vùng quyên góp xây dựng vào những năm 70 của thế kỉ XX.
Đầu thế kỉ XXI, công trình chùa Lân được trùng tu và xây dựng với quy mô to lớn, đồng thời được đặt thêm một tên mới là thiền viện Trúc Lâm Yên Tử. Năm 2003, Hòa thượng Thích Thông Phương[4] được bổ nhiệm làm trụ trì. Thiền viện được xây dựng với ba chức năng chủ yếu:
1. Là nơi nghiên cứu, bảo tồn, tàng trữ thư tịch, ấn phẩm văn hóa về Yên Tử và Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử;
2. Là nơi hướng dẫn tu thiền cho tu sĩ, Phật tử, và những ai muốn hành thiền theo hệ thống các thiền viện Trúc Lâm;
3. Là nơi tham quan, chiêm bái, hành hương, lễ Phật của du khách thập phương.
Các công trình xây dựng nằm trong vùng I với diện tích 125.198m2, gồm hai khu Nội viện và Ngoại viện với nhiều hạng mục công trình. Khu Nội viện gồm có thất Hòa thượng, Thiền đường, Thất tăng, Nhà tăng, Trai đường, Nhà bếp. Khu Ngoại viện gồm Tam quan, Trụ biểu, Chính điện, Tổ đường, Lầu chuông, Lầu trống, Chính pháp đường, Thư viện, Nhà trưng bày, Nhà khách tăng, Nhà khách ni, Tháp Phật, Tháp tăng, Hồ Tĩnh Tâm... Vùng II có diện tích 237.077m2, gồm toàn bộ cây rừng được bảo vệ nguyên trạng, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên cho núi rừng Yên Tử. Trong chùa, tượng thờ và pháp khí được bài trí đơn giản; toàn bộ hoành phi, câu đối đều được viết bằng chữ quốc ngữ.
Ngõ vào thiền viện Trúc Lâm Yên Tử dài hơn 100m, được lát bằng đá suối, có đoạn dốc thoai thoải, có đoạn phải đi trên các bậc đá xếp. Tại đây có một Trụ biểu bằng đá xanh mới được làm từ khi đại trùng tu chùa, phí a trên ghi “Chùa Lân – Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử”. Qua Trụ biểu, đi tiếp lên các bậc đá là Tam quan, phía trên ghi “Chùa Long Động – Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử”. Tên chùa Lân hay chùa Long Động vẫn được sử dụng để người đời sau không quên tên gọi cũ của chùa. Hai bên lối vào chùa có 19 ngôi tháp, mộ thờ các Thiền sư từng tu học và trụ trì ở đây, được xây dựng từ thời Lê và Nguyễn.
Sân chùa được lát bằng đá công nghiệp với kích thước lớn, có hai ngôi tháp được xây bằng gạch. Bên trái có Lầu chuông, bên phải có Lầu trống xây trên cấp nền cao chín bậc thềm, hình tứ giác, hai tầng mái ngói, xung quanh xây lan can đá. Trước cửa Chính điện đặt một quả cầu Như Ý bằng đá hoa cương đỏ, đường kính 1.59m, nặng 6.5 tấn được lấy từ mỏ đá An Nhơn, Quy Nhơn, Bình Định. Quả cầu được đặt trên bệ đá có tiết diện vuông nặng 4.5 tấn. Tất cả nằm gọn trong hình bát giác với tám bồn hoa bao quanh, tượng trưng cho Bát chính đạo.
Tòa Chính điện uy nghi rộng lớn, được xây theo khối hình vuông, chồng hai tầng tám mái, lợp ngói vẩy. Trên bờ nóc đắp hình Pháp luân (Bánh xe pháp), là biểu tượng của Phật Giáo. Các đầu đao uốn cong hình mây cuộn mềm mại. Toàn bộ cấu kiện bên trong đều bằng bê tông cốt thép. Gian giữa của Chính điện thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni trong tư thế Niêm hoa. Tượng được làm bằng đồng, nặng gần bốn tấn, là pho tượng lớn nhất trong số các tượng thờ ở Yên Tử hiện nay. Hai bên thờ Bồ tát Văn Thù và Bồ tát Phổ Hiền. Phía sau tượng là một bức tranh phù điêu bằng đồng khổ lớn phác họa hình ảnh cây bồ đề và dãy núi Hymalaya. Phía trước tượng thờ có một bức cửa võng lớn bằng gỗ, chạm trổ hình hoa thị và hoa dây đan xen uốn lượn. Hai bên cột trụ treo đôi câu đối lớn bằng chữ quốc ngữ:
“Phật pháp chỉ rành nẻo vào luân hồi đường giải thoát;
Thiền tông lối thẳng không theo thứ bậc đến chân như.”
Tổ đường được xây dựng phía sau Chính điện cũng với kiến trúc vuông và chồng diêm hai tầng mái như Chính điện. Bên trong Tổ đường thờ Tam Tổ Trúc Lâm thời Trần: Trúc Lâm Sơ Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Nhị Tổ Pháp Loa và Đệ Tam Tổ Huyền Quang. Ba pho tượng được tạc bằng đồng, ngự trên đài sen trong tư thế kiết già. Phía sau tượng thờ là một tấm phù điêu bằng đồng cỡ lớn phác họa cảnh núi rừng Yên Tử và vườn tháp Tuệ Quang, phía trên treo một bức hoành phi “Vô sư trí vi tôn”. Hai bên treo đôi câu đối:
“Yên Tử non cao Chư Tổ mồi đèn truyền tâm ấn;
Trúc Lâm rừng vắng Điều Ngự nối đuốc lập tông phong.”
Nhà trưng bày ở bên phải tòa Chính điện như một bảo tàng nhỏ của chùa, trưng bày những hiện vật khai quật ở chùa Lân, lưu giữ thư tịch, ấn phẩm về Yên Tử và Phật giáo Trúc Lâm.
Chùa Lân từ khi được trùng tu với quy mô to lớn đến nay, đã trở thành nơi tu học của đông đảo tăng, ni, Phật tử theo hệ thống Thiền viện Trúc Lâm với người khởi xướng tông phong là Hòa thượng Thích Thanh Từ; đồng thời là điểm tham quan, chiêm bái của du khách thập phương mỗi mùa hội xuân Yên Tử. Hiện tại, nơi đây có 60 vị tăng, ni đang tu học, hàng ngày hành trì công khóa tọa thiền kết hợp với nghi thức khóa lễ sám hối sáu căn của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử.
Hàng năm, ngoài ba tháng lễ hội xuân Yên Tử (từ ngày 10 tháng giêng đến hết tháng ba), thiền viện còn tổ chức các ngày lễ lớn theo truyền thống của Phật giáo và tông môn, thu hút hàng nghìn tín đồ, Phật tử về tham dự: Lễ Vu lan, Lễ Phật đản, Lễ Phật thành đạo, Lễ tưởng niệm ngày Trúc Lâm Sơ tổ Trần Nhân Tông nhập Niết bàn, Lễ tưởng niệm ngày Đệ Nhị tổ Pháp Loa viên tịch, Lễ tưởng niệm ngày Đệ Tam tổ Huyền Quang viên tịch, Lễ tưởng niệm ngày Thiền sư Chân Nguyên viên tịch. Ngày chủ nhật tuần thứ tư của mỗi tháng, thiền viện đều có khóa tu tập cho các đạo tràng Phật tử. Mỗi mùa hè, thiền viện tổ chức nhiều khóa tu cho thanh thiếu niên với số lượng trung bình 1000 thiền sinh mỗi khóa phân theo từng lứa tuổi.
Cho đến nay, thiền viện Trúc Lâm Yên Tử là công trình có diện tích mặt bằng lớn nhất với quy mô kiến trúc khang trang, bề thế nhất trong hệ thống các chùa, tháp tại Yên Tử và quy tụ được rất đông đảo tín đồ, Phật tử.
htmlText_B18FC5CC_9592_4EC9_41B8_944FB9E82302.html =
CHÙA MỘT MÁI
Thời Trần, Chùa Một Mái vốn là Am Ly Trần, cảnh am tĩnh lặng, cách xa nơi trần tục. Vua Trần Nhân Tông thường sang đây đọc sách, soạn kinh. Sau khi Đức Vua Trần hiển Phật, người sau lập Chùa ở Am này.
Chùa cũ có nhiều tên gọi khác nhau: Vào thời Lê, chùa có tên là “Chùa Bồ Đà” vì chùa thờ Phật, Bồ Tát luôn đem lòng từ bi cứu khổ cứu nạn, phổ độ chúng sinh. Gọi là Bán Thiên Tự hay Chùa Bán Mái, vì chùa tọa lạc ở lưng chừng trời, một nửa ngôi chùa ở ngoài trời, còn một nửa trong hang động. Gọi là “Thanh Long Động” vì chùa ở trong động của dãy núi Thanh Long nằm ở phía Đông chùa Hoa Yên.
Ở vị trí địa thế độc đáo, không gian hẹp, đường vào chùa men theo vách đá chênh vênh, kiến trúc chùa bốn gian đơn giản, hai hồi chùa là vách đá, tường bao phía trước là những tấm gỗ ghép lại và có hai cửa sổ chắn song hướng Nam. Kích thước Chùa: Chiều dài 9,6m, chiều sâu 1,7m, chiều cao 2,3m và bán mái là 0,9m.
Kiến trúc chùa được làm bằng gỗ, mái lợp ngói ta. Xung quanh là hệ thống ván bưng, có hai cửa sổ chấn song, được bố trí ở giữa để tạo độ thoáng cho không gian bên trong.
htmlText_B63EAD98_9577_FF49_41DD_1EF5F579170D.html =
CHÙA SUỐI TẮM
Từ chùa Bí Thượng, qua đường 18A, đi chừng 4km, vượt dốc Cửa Ngăn (nơi ngăn cách trần gian và cảnh Phật), du khách đến thăm chùa Suối Tắm.
Ngôi chùa tọa lạc bên dòng suối, tương truyền là nơi Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuống tắm, gột sạch bụi trần trước khi vào Yên Tử tu hành. Suối được mang tên Suối Vua Tắm (gọi tắt là Suối Tắm).
Năm 1928, nhà tư sản Bạch Thái Bưởi mở lò khai thác than ở khu vực núi này. Để tạ thần núi, ông cùng vợ cho xây lại ngôi miếu to đẹp hơn.
Trong kháng chiến, chùa Cầm Thực bị giặc Pháp phá hủy. Chuông, tượng, đồ thờ của chùa được chuyển xuống miếu này. Miếu trước thờ Thần, sau thờ Phật thành chùa. Quanh chùa vườn cây trái xum xuê. Tán lá cây đa cổ thụ rợp mái chùa.
Năm 2009, một ngôi chùa mới đã được xây dựng với quy mô lớn bên ngôi chùa-miếu cũ. Chùa gồm Chính Điện và Nhà Tổ, thờ các ngôi tượng Phật theo nghi thức thờ tự chùa miền Bắc Việt Nam và thờ bảo tượng Tam Tổ Trúc Lâm.
Chùa có bố cục mặt bằng kiến trúc dạng chữ Đinh, gồm ba gian hai chái bái đường và một gian hậu cung, mái lợp ngói mũi hài, có đầu đao ở bốn góc mái trang trí hình mây cuộn và rồng, trên bờ nóc trang trí hình rồng. Kiến trúc nhà tổ được bố trí trên mặt nền hình chữ Nhất, gồm ba gian hai chái, mái lợp ngói mũi hài, đầu đao bốn mái. Hai dãy Tả vu, Hữu vu mỗi bên có mái lợp ngói mũi hài, đầu đao ở bốn góc mái trang trí hoa văn mây xoắn.
htmlText_B1D5D366_9592_CBF8_41C8_F379D8F6DDC2.html =
CHÙA VÂN TIÊU
Xưa kia Chùa chỉ là am thất nhỏ, gọi tên là am Tử Tiêu. Sau khi Phật Hoàng Trần Nhân Tông hiển phật, đệ nhị tổ Pháp Loa đã cho xây dựng nơi đây thành chùa lớn. Năm 2001, trung tâm Unesco nghiên cứu, ứng dụng phật học Việt Nam đã vận động phật tử công đức xây dựng chùa.
Trước cửa Chùa Vân Tiêu có Vườn tháp vọng tiên cung (nghĩa là nhìn thấu suốt tới tiên cung). Cụm tháp gồm 06 ngọn tháp xây bằng đá và gạch. Ngọn tháp chính giữa cao 09 tầng gọi là cửu trùng đài, xây vào thời Nguyễn, được xây bằng đá núi, hình lăng trụ bát giác, tám mặt tháp tượng trưng cho bát chính đạo. Vườn tháp “Vọng Tiên Cung” cùng hai cây Tùng tươi tốt cành lá sum xuê đứng ở hai bên nổi bật trên nên xanh biếc của núi rừng Yên Tử. Đây không phải là tháp mộ nhà sư, mà chỉ là một ngôi tháp thờ phụng chung cho tất cả các chư liệt, tiền tổ. 05 ngôi tháp còn lại, tất cả đều nhỏ bé, khiêm cung, đó là 5 tháp mộ của các thiền sư đức cao, đạo trọng, tu hành ở Vân Tiêu và viên tịch ở đây.
Chùa Vân Tiêu toạ lạc trên sườn núi. Hai bên chùa có 2 dãy núi cao, tạo thành thế tay ngai bao bọc lấy chùa. Bên phải chùa có một dòng suối. Các hạng mục kiến trúc chính của chùa gồm: chùa chính, thiêu hương, nhà tăng, nhà bếp và một số công trình phụ trợ khác. Chùa chính có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái.
htmlText_B1819DAB_9592_5F4F_41DC_D74E63CF3A22.html =
CHÙA ĐỒNG
Chùa Đồng còn có tên khác là Thiên Trúc Tự (chùa cõi Tây phương Thiên Trúc) nằm ở vị trí cao nhất của núi Yên Tử. Trên độ cao 1.068m, đây là ngôi chùa nằm ở vị trí cao nhất Việt Nam.
Đầu tiên chùa Đồng do một bà phi của chúa Trịnh dựng vào thời hậu Lê (thế kỷ 17). Ngôi chùa đặc biệt ở chỗ là đã được đúc bằng đồng khác hẳn với chất liệu gỗ lim như những ngôi chùa khác của Việt Nam lúc bấy giờ. Ở giai đoạn nguyên khởi này thì ngôi chùa chỉ là một cái khám nhỏ nhắn ngay cả một người chui không lọt.
Theo thời gian cho đến năm Canh Thân 1740, đời vua Lê Cảnh Hưng tương truyền kể lại, thì có một cơn bão làm bật mái chùa. Chính vì điều này thì đã làm cho kẻ gian dỡ phần còn lại chỉ để lại dấu tích các hố cột như chôn trên mỏm đá mà thôi.
Cho đến thời điểm vào mùa Đông 1930, người xưa kể lại có bà Bùi Thị Mỹ từ chùa Long Hoa đã tái tạo và phục dựng lại chùa Đồng linh thiêng bằng bê tông cốt đồng để trên một hòn đá vuông vắn và lại như cao quá đầu người ở vị trí chùa Đồng cũ.
Vào năm 1993 thì một người tên Nguyễn Sơn Nam – Việt kiều ở Mỹ, đã cùng các phật tử ở hải ngoại phát tâm đúc lại ngôi chùa mới kiến trúc hình chữ Đinh quen thuộc trong lối kiến trúc chùa ở Việt Nam. Tuy nhiên chữ Đinh này lại được thiết kế theo dáng một bông sen nở với những cánh thắm đẹp tự nhiên nhất. Bông sen nở như đã ngự trên sập đồng chân quỳ dạ cá được trổ hình hoa sen cách điệu tuyệt đẹp và đã được đặt ngay bên cạnh ngôi chùa Đồng bằng vật liệu bê tông xây dựng đầu thế kỷ XX.
Ngày 28/8/2005, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 3325/QĐ-UB phê duyệt dự án đầu tư tôn tạo cũng như phục dựng tại chùa Đồng tại khu di tích Yên Tử, TP Uông Bí.
Ngôi chùa cổ bằng đồng được dựng phỏng theo lối kiến trúc sơ khai đời nhà Trần, đặt trên đỉnh núi Yên Sơn cao nhất trong dãy núi Yên Tử (cao 1.068m). Chùa đồng nặng 60 tấn, diện tích mặt bằng chùa đồng 16,55m2, cột trụ đồng cao nhất hơn 3m, cột đồng thấp nhất 2m60, và 2m20, tổng cộng chùa gồm 16 cột đồng, đường kính cột đồng từ 20cm đến 30cm. Toàn bộ xà ngang, xà dọc đều đúc hình đầu rồng. 4 đầu chùa hình mái vẩy, trông tựa như hình bông sen đang nở vươn lên. Ngói chùa hình mũi hài, những tấm phên tường ngăn, cột hàng rào lan can, con hạc, câu đối, phù điêu rồng đều được đúc sinh động. Bệ thờ dùng để đặt tượng đúc bằng đồng nặng 4 tấn, gạch lát nền nặng 13kg. Chùa đồng đặt cố định trên sàn móng bê tông (dài 5m x rộng 4m). Sàn này đặt trên các cột bê tông dài hơn 2m, đúc liền với sàn móng và được cắm sâu vào lòng núi. Chùa đồng tọa lạc trên đỉnh núi Yên Sơn cao nhất, trông giống như một bông sen đang nở, các góc mái có hình đầu rồng và trang trí thêm các hình: Long, Li, Quy, Phượng tượng trưng cho tín ngưỡng Việt Nam.
htmlText_B62C4BEC_9592_3AC8_41C7_858B19E55E4A.html =
THÁP TỔ
Vườn Tháp Huệ Quang nằm ở độ cao 500m so với mực nước biển, là nơi lưu giữ ngọc cốt của các nhà sư đã từng tu hành tại Yên Tử. Toàn bộ Vườn tháp hiện nay còn lưu giữ 97 ngôi tháp mộ. Mỗi một tháp mộ đều có kích thước và độ cao thấp khác nhau, điều đó thể hiện vị trí, chức sắc của các nhà sư tu hành tại nơi đây.
Vườn tháp Huệ Quang nay chỉ còn 64 ngọn tháp và mộ, trong đó có 40 tháp mới được trùng tu năm 2002, 11 tháp đá, 13 tháp gạch, một số ngôi tháp đã bị đổ chỉ còn lại dấu tích.
Tháp Tổ Trần Nhân Tông hay còn gọi là Tháp Huệ Quang mặt bằng rộng khoảng 180m2, cao 10m, với 6 tầng, được ghép từ các phiến đá xanh, đặt ở vị trí trung tâm của vườn tháp. Sân tháp hình vuông, có tường bao quanh. Nền tháp xòe rộng, hình lục lăng, mặt ngoài chạm nổi hình sóng nước. Tầng bệ tháp tạc đài sen 102 cánh, chạm nổi trang trí hoa dây. Trong lòng tầng 2 của tháp đặt tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông, cao 62cm, bằng chất liệu đá cẩm thạch, trong tư thế một nhà sư ngồi thiền định, mình khoác áo cà sa hở ngực phải, các nếp áo chảy tràn ra mặt bệ tượng.
Tháp Tổ nằm ở vị trí trung tâm của vườn tháp, là nơi lưu giữ xá lợi của Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Tháp do Vua Trần Anh Tông cùng Triều Đình và Đệ Nhị Tổ Pháp Loa cùng các tăng sĩ thiền phái Trúc Lâm xây dựng vào năm Kỷ Dậu, niên hiệu Long Hưng thứ 17 đời Vua Trần Anh Tông (1309), sau khi Phật Hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn (1308).
Khu Vườn tháp Tổ là nơi tụ vương linh khí của long mạch Yên Tử, phía sau Tháp Tổ là hai Mắt Rồng tụ thủy, lưu giữ khí thiêng sông núi, ở giữa hai hàng tháp mộ là đường lát gạch hoa cúc thời Trần tượng trưng con đường giác đạo, với ý nghĩa tôn kính anh linh Phật Hoàng Trần Nhân Tông thượng đường giảng kinh truyền giáo ở Chùa Vân Yên như lúc sinh thời.
htmlText_B12E82C7_9596_CAC7_41D4_7DBD5010618F.html =
VƯỜN THÁP HÒN NGỌC
Hòn Ngọc xưa kia tương truyền là nơi hàng năm khi Hoàng Đế Trần Anh Tông lên vấn an vua cha Trần Nhân Tông ngài thường cho dừng lại ở đây và tiếp tục đi bộ lên chùa nên gọi là dốc Voi Quỳ.
Cụm tháp Hòn Ngọc nằm trên một gò đất khá rộng, bằng phẳng, gồm ba tháp đá và một tháp gạch. Các tháp đá được làm bằng đá gạo, một tầng, do các phiến đá được tạo mộng ghép lại với nhau. Bệ tháp làm theo kiểu thót ở giữa, giật cấp ra hai bên. Một mặt thân tháp có cửa vòm, bên trong đặt bát hương và bài vị. Mái tháp đua ra so với thân tháp, bốn diềm mái cong. Trên đỉnh tháp đặt một bình nước cam lồ.
## Skin ### Button Button_DF8DB06D_B6E8_3347_41D5_5D4881B1880E.label = 1. Hình ảnh 2D Button_AE5A3291_BC02_7B46_41A9_F4415AA68724_mobile.label = 1. Hình ảnh 2D Button_AE5BD290_BC02_7B46_41BC_389F8AD1A025_mobile.label = 1. Lịch sử Button_DFAFAA02_B6E8_16BD_41E5_EA00FC86B460.label = 1. Lịch sử Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E_mobile.label = 2. Hiện vật 3D Button_DF8D206E_B6E8_3345_41D5_6571AA931C3F.label = 2. Hiện vật 3D Button_DF8D206E_B6E8_3345_41D5_6571AA931C3F.pressedLabel = 2. Hiện vật 3D Button_AE5A5290_BC02_7B46_41E1_FC58D8862C50_mobile.label = 2. Vị trí địa lý Button_DFAD7A03_B6E8_16C3_41E4_74A48CEE5F82.label = 2. Vị trí địa lý Button_DFAD7A03_B6E8_16C3_41E4_74A48CEE5F82.pressedLabel = 2. Vị trí địa lý Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E_mobile.pressedLabel = HIỆN VẬT 3D Button_AE5AA290_BC02_7B46_41CC_64F99252FAF4.label = I. TỔNG QUAN Button_AE5AA290_BC02_7B46_41CC_64F99252FAF4_mobile.label = I. TỔNG QUAN Button_AE5A7290_BC02_7B46_41E1_334D25B6759B_mobile.label = II. QUẦN THỂ KHÔNG GIAN Button_AE5A7290_BC02_7B46_41E1_334D25B6759B.label = II. QUẦN THỂ KHÔNG GIAN Button_A52910F1_BC1E_18C7_41C1_D6A2D97C733B.label = III. KHÔNG GIAN TRƯNG BÀY Button_A52910F1_BC1E_18C7_41C1_D6A2D97C733B_mobile.label = III. KHÔNG GIAN TRƯNG BÀY Button_104B7E4C_05B7_24F8_4185_05F309B1BC25.label = IV. HIỆN VẬT / BẢO VẬT Button_AE5BA291_BC02_7B46_41E1_1FA7B1D42E98_mobile.label = IV. HIỆN VẬT / BẢO VẬT Button_36A8449A_2E0D_58A4_41BB_9993EA7793FD_mobile.label = LỜI GIỚI THIỆU Button_10C4A403_0593_246F_418C_C6AF7F96405D.label = LỜI GIỚI THIỆU Button_AE59A290_BC02_7B46_41E4_3AB2C67F90E8_mobile.label = TRANG BÌA Button_AE59A290_BC02_7B46_41E4_3AB2C67F90E8.label = TRANG BÌA Button_AE5B7292_BC02_7B4A_41B7_3CD00692AE56_mobile.label = V. VIDEO Button_AE5B7292_BC02_7B4A_41B7_3CD00692AE56.label = V. VIDEO Button_AE5B5291_BC02_7B46_41E4_8535FDA57294_mobile.label = VI. BẢO TỒN DI TÍCH Button_AE5BA291_BC02_7B46_41E1_1FA7B1D42E98.label = VI. BẢO TỒN DI TÍCH Button_16868D46_05BD_64E8_418B_618252CB7919.label = VII. GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH Button_347D7BA8_2E05_68E5_41B0_2C6ECB92A8AC_mobile.label = VII. GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH ### Image Image_09C75E2C_2AD8_513A_417E_6B29C86BA174.url = skin/Image_09C75E2C_2AD8_513A_417E_6B29C86BA174_en.png Image_09DA1E2B_2AD8_513E_41A5_9269F13E9D01.url = skin/Image_09DA1E2B_2AD8_513E_41A5_9269F13E9D01_en.png Image_0B5EC4C9_2AD8_D17A_41B6_8B87972655D6.url = skin/Image_0B5EC4C9_2AD8_D17A_41B6_8B87972655D6_en.png Image_0E914AC6_2AD9_D177_41AF_60237D120D15.url = skin/Image_0E914AC6_2AD9_D177_41AF_60237D120D15_en.png Image_0E96DAC6_2AD9_D176_41C3_A422E7AE0453.url = skin/Image_0E96DAC6_2AD9_D176_41C3_A422E7AE0453_en.png Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0.url = skin/Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0_en.png Image_320BB8D6_2E3D_28AD_41A5_4300B81219FA.url = skin/Image_320BB8D6_2E3D_28AD_41A5_4300B81219FA_en.png Image_341D199D_2AC8_D31A_41C2_6BF1BC908227.url = skin/Image_341D199D_2AC8_D31A_41C2_6BF1BC908227_en.png Image_3467746F_2AF8_5136_415A_9A847E494356.url = skin/Image_3467746F_2AF8_5136_415A_9A847E494356_en.png Image_34D9B092_2AD8_B1EE_4193_B80A2FB06910.url = skin/Image_34D9B092_2AD8_B1EE_4193_B80A2FB06910_en.png Image_34DB4093_2AD8_B1EE_41C4_F54B7C9E6F66.url = skin/Image_34DB4093_2AD8_B1EE_41C4_F54B7C9E6F66_en.png Image_34F596C3_2AD8_D16E_41C0_44BB6D3EE8B0.url = skin/Image_34F596C3_2AD8_D16E_41C0_44BB6D3EE8B0_en.png Image_371FD72E_2A5B_DF36_4192_B28705D0DD73.url = skin/Image_371FD72E_2A5B_DF36_4192_B28705D0DD73_en.png Image_61A6AEB4_00AC_881E_4119_D8DEA16ECE00.url = skin/Image_61A6AEB4_00AC_881E_4119_D8DEA16ECE00_en.png Image_793E6738_0064_7816_4137_D5C3433E04F0.url = skin/Image_793E6738_0064_7816_4137_D5C3433E04F0_en.png Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150.url = skin/Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_en.png Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319.url = skin/Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_en.png Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_mobile.url = skin/Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_mobile_en.png Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00.url = skin/Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00_en.jpg Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61.url = skin/Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_en.png ### Label Label_F5A7B620_CC8E_7632_41E6_9499E6CEBC17.text = HIỆN VẬT 3D Label_F5A7B620_CC8E_7632_41E6_9499E6CEBC17_mobile.text = HIỆN VẬT 3D Label_FDBAE3E0_D190_DF48_41DC_B2F2EFD6E066.text = KHẢO CỔ Label_1124ABEA_058E_E3B9_4190_25FC02703E08.text = KHẢO CỔ Label_0BB05070_2AD7_D12A_41C0_E46D6C579099_mobile.text = KHẢO CỔ Label_357CC10B_2E1C_F9A4_41C6_D5E9732756CE_mobile.text = LỊCH SỬ Label_A5F15803_BC02_174A_41E5_32ED83A5936F.text = MỤC LỤC Label_A5F15803_BC02_174A_41E5_32ED83A5936F_mobile.text = MỤC LỤC Label_A3CF9595_B9E3_1770_418C_351499F40BCD_mobile.text = SẮC PHONG Label_A3CF9595_B9E3_1770_418C_351499F40BCD.text = SẮC PHONG Label_A0689C57_B9FD_15F0_41A7_4B29A7293FA4.text = TƯƠNG TÁC 2D Label_C27338EE_F86A_2533_41E4_7E8CA4543937.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Label_11243BE9_058E_E3BB_417D_231EB0455577.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Label_0AE6775C_2AC8_DF1B_41BD_C495B933BEAD_mobile.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA ### Multiline Text HTMLText_8AF01CB9_A443_6603_41BF_0814871E551A.html =
Bát hương đá chùa Đồng
HTMLText_943654CA_A440_A601_41D5_96EF3D39B023.html =
Nghê đá chùa Hoa Yên
HTMLText_88FB1269_A441_A203_41E0_895EC29616F2.html =
Tượng quan võ chùa Hoa Yên
HTMLText_8AC12B44_A443_6201_41DA_8ED8FAE3D44F.html =
Đài đá chùa Hoa Yên
HTMLText_8B7FD92C_A440_AE01_41D2_B6DE3A6DE479.html =
Khấu kiện tháp: Khấu kiện của tháp chạm rồng, chất liệu: đá gạo, niên đại: thế kỷ XIII - XIV
HTMLText_8AFF4DDD_A443_6603_41E0_FBE90C89B0FA.html =
Mảnh mắt rồng



HTMLText_8A904F57_A443_620F_41BE_89DEF68959F3.html =
Phù điêu chạm nghê: Hình khối chữ nhật, chất liệu: đá gạo, niên đại: thời Lê thế kỷ XVI - XVII
HTMLText_8A991FC6_A443_6201_41D3_4968CEC423F8.html =
Tòa cửu long


HTMLText_8FAAAEC3_A40B_E5AC_41C0_A26BAE2E2D99.html =
Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông: Cao hơn 3 m, đài sen hơn 2 m, thân tượng đồng cao 9,9 m, toàn bộ tượng cao 15 m, nặng hơn 100 tấn.
HTMLText_94577ACB_A441_6207_41DD_E66C0E1C723F.html =
Tượng nữ bán thân: niên đại thế kỷ XVII - XVIII.
HTMLText_8AEB8ED2_A443_6201_41E0_ACE227B112D0.html =
Tảng chân cột: chất liệu: đá gạo, niên đại: thời Lê thế kỷ XVI - XVII
HTMLText_89AD05CB_A440_A607_41D8_EA532E7CD3A8.html =
Đầu rồng: họa tiết trang trí chùa Hoa Yên
HTMLText_89B202C7_A440_A20F_41DD_E658DF32751B.html =
Chim thần Garuda: Mảnh tượng chim thần Garuda - văn hóa Chăm Pa
HTMLText_89A6B4EB_A440_A607_41D3_5C99A1E3C8F5.html =
Chim uyên ương: Họa tiết trang trí, niên đại: thế kỷ XIII - XIV
HTMLText_8ACEDC04_A443_6601_41A2_9E117B004CB3.html =
Lọ: chất liệu: sành, niên đại: thế kỷ XVI - XVII
HTMLText_8AE0FE5D_A443_6203_41E2_9F0880249CEF.html =
Mảnh tên tháp: chất liệu: đá xanh, niên đại: thời Lê thế kỷ XVIII - XIX
HTMLText_8AF5CD4D_A443_6603_41D1_43341BFB2E18.html =
Ấm lục lăng: chất liệu: gốm men lục, niên đại: thế kỷ XIII - XIV
HTMLText_9D13B83C_B323_9254_41C2_8F7C86F7A8BC.html =
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.


Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
HTMLText_80FE1CCB_B321_923C_41D5_71CD2AEE6F9A.html =


VIDEO PHỎNG VẤN
HTMLText_09D8BE2B_2AD8_513E_41AA_2C77F91E4748_mobile.html =
GIÁ TRỊ DI TÍCH
HTMLText_0E94BAC6_2AD9_D176_41C2_29E1666D867B_mobile.html =
GIỚI THIỆU CHUNG
HTMLText_34D73092_2AD8_B1EE_41C0_08CEA77A8554_mobile.html =
GIỚI THIỆU CHUNG
HTMLText_8ACC31F8_C645_DF04_41E4_2F5A7DAC7ACE_mobile.html =
LỜI GIỚI THIỆU
HTMLText_3461A46F_2AF8_5136_41B1_A4018BEAC068_mobile.html =
QUẦN THỂ DI TÍCH
HTMLText_0B5934C3_2AD8_D16E_41C2_5543EF1E3273_mobile.html =
VIDEO
HTMLText_3418399D_2AC8_D31A_41A9_23B151C568AE_mobile.html =
VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
HTMLText_8ACC31F8_C645_DF04_41E4_2F5A7DAC7ACE.html =
NON THIÊNG YÊN TỬ
HTMLText_F4B561AD_E5BF_5E9B_41EB_35349A173CD5.html =
GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH
HTMLText_886FC476_9F48_C8B0_41E0_4F2487C12BA8.html =
LỊCH SỬ
HTMLText_9811F626_B320_9E74_41DD_AEC703B337ED.html =
LỜI GIỚI THIỆU
HTMLText_97D18AF8_C643_2D03_41D7_2F523C836BB4.html =
VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
HTMLText_B37D5B9F_AF9D_2D59_41E2_60D64AF45EF2.html =
QUẦN THỂ DI TÍCH
HTMLText_531E69C8_4D76_A255_41C5_55E7608D7090.html =
AN KỲ SINH


Vào thế kỷ thứ III trước công nguyên, ở phương Bắc có một đạo sĩ tên là An Kỳ Sinh đã đến đây tu pháp Đạo Tiên. Ngài hái lượm cỏ cây, thảo dược, luyện đan sa, thần sa thành thuốc trường sinh và ban pháp dược chữa bệnh cứu người.


Người đời tỏ lòng tôn kính gọi ông là An Tử (nghĩa là thày An), và gọi núi này là An Tử Sơn (nghĩa là núi thày An). Sau này, để tránh gọi tên húy của Ngài, dân gian đổi tên gọi núi An Tử thành Yên Tử và dựng tượng Ngài để thờ cúng. Tượng đá An Kỳ Sinh tọa lạc trên một khoảng đất khá rộng, cách tháp 7 tầng mới, điểm dừng chân cuối cùng của tuyến cáp treo Hoa Yên – Yên Tử khoảng 200m.


Tượng An Kỳ Sinh là tượng đá xanh nguyên khối, lại đứng giữa đất trời hàng nghìn năm nên trên mình tượng An Kỳ Sinh bám đầy rong rêu. , trông giống hình đạo sỹ đứng chắp tay cung kính quay về Tây phương, áo dài thướt tha. Tượng cao 2,2m. Thân tượng có tạc chữ hán dã bị mờ nét. Đây cũng chính là đoạn cao nhất trong dãy Yên Tử - nơi được mệnh danh là “non thiêng đệ nhất danh thắng”.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_53CC2EE4_4D76_5E5E_41D1_98537ACD4F9E.html =
CHÙA BÍ THƯỢNG


Chùa Bí Thượng mang tên làng Bí Thượng, thuộc tổng Bí Giang (sau gọi chệch thành Bí Giàng), huyện Đông Triều, tỉnh Hải Dương. Cuối thời Nguyễn thuộc huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Yên. Nay thuộc phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Là một trong số các ngôi chùa trong hệ thống di tích quốc gia đặc biệt – Khu Di tích lịch sử và và danh thắng Yên Tử.
Chùa Bí Thượng xưa kia vốn không nằm trên con đường lên Yên Tử của vua Trần Nhân Tông, nhưng nằm trên con đường hành hương quen thuộc của người đời sau.


Việc xây dựng một ngôi chùa ở cửa ngõ Yên Sơn để làm trạm dừng chân cho khách giữa độ đường là cần thiết. Vì vậy chùa Bí Thượng tham gia vào hệ thống chùa tháp ở Yên Tử và trở thành ngôi chùa đầu tiên (chùa trình) trong tuyến đường hành hương vào Yên Tử.


Qua kết quả khai quật khảo cổ học năm 2006 để xây dựng chùa mới hiện nay, chùa Bí Thượng xưa được khởi dựng vào cuối thời Hậu Lê, trên sườn phía Nam của một quả đồi dốc. Chùa quay hướng Tây Nam, xây dựng với quy mô nhỏ, kiến trúc kiểu chữ “Nhất”, chiều Đông Tây rộng 4,4m, chiều Nam Bắc rộng 5m. Cấu trúc khung cột gỗ kê trên chân tảng đá kiểu hai vì chính, hai vì phụ. Hai vì chính cách nhau 2,8m. Vì phụ cách vì chính 0,8m. Khoảng đầu thế kỷ XIX, chùa được xây dựng lại trên nền cũ, vẫn kiểu chữ “Nhất” nhưng nhỏ hơn nền chùa trước. Hai vì chính cách nhau 2m. Vì phụ cách vì chính 0,9m. Khoảng đầu thập kỷ hai mươi của thế kỷ XX, chùa bị hỏa hoạn. Có bà họ Bùi (vợ của Bá Liên) đã phát tâm công đức xây dựng lại theo kiểu chữ “Đinh”, rộng hơn nền chùa trước, có ba gian tiền đường và một gian hậu cung. Trong kháng chiến chống Pháp, chùa bị phá hủy. Năm 1993, chùa lại được xây dựng lại bằng xà, cột bê tông, lợp ngói tây.


Cuối năm 2006, bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước và nguồn xã hội hóa, chùa Bí Thượng và các công trình phụ cận xung quanh đã xây dựng lại khang trang như hiện nay và nằm trong khuôn viên rộng lớn của Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Quảng Ninh.


Chùa chính có kiến trúc kiểu chữ “Đinh”, ba gian hai chái tiền đường và ba gian hậu cung. Trên bờ nóc tiền đường đắp hàng gạch hoa chanh, chính giữa đắp nổi bức đại tự ghi “Bí Thượng tự” (chùa Bí Thượng). Hai góc mái đắp nổi đầu rồng ngậm bờ nóc, có dải mây cuộn tròn bay lên. Các góc mái uốn cong hình mây cuộn và có đầu rồng ngậm góc mái.


Mái hậu cung thu hồi bít đốc. Ba gian giữa tiền đường có hệ thống cửa chấn song bức bàn. Hai chái xây kín, không để hiên, có cửa sổ hình bánh xe luân hồi của Phật giáo. Nền chùa cao hơn sân 1m với 5 bậc thềm đá ghép.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_52AB87DA_4D76_AE6A_41B8_C6657774153C.html =
CHÙA BẢO SÁI


Chùa mang tên vị đệ tử thân tín nhất của Vua Trần đã từng tu hành tại đây. Chùa Bảo Sái ở độ cao trên 700 m so với mực nước biển. Thời kỳ Vua Trần tu hành, nơi đây chỉ có am trong động.


Am có tên là Ngộ Ngữ Viện, ở sau chùa Bảo Sái hiện nay là nơi biên soạn, lưu trữ kinh văn của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử và thiền sư Bảo Sái được vua Trần giao cho việc biên tập và ấn tống kinh văn của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử rồi chuyển xuống các Chùa để truyền giảng thiền Tông cho các tăng ni và phật tử trong cả nước Đại Việt. Trên vách đá Ngộ Ngữ Viện nay vẫn còn câu đối: “Thạch hoá Trúc Lâm lưu điển tích/Sơn cao Bảo toà kết lâu đài”. Dịch nghĩa: “Nơi đá núi sáng lập phái Trúc Lâm, điển tích còn lưu lại/Trên non cao toà báu Thiền môn đã kết thành lâu đài”


Chùa Bảo Sái nằm trên sườn núi, quay hướng Tây Nam. Chùa chính có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái bái đường và một gian hậu cung. Nhà tổ có mặt bằng kiến trúc dạng chữ Nhất, gồm ba gian, thấp hơn so với chùa chính khoảng 1m, mái lợp ngói vẩy.



Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_53AC1D1D_4D76_A3EE_41A8_F471ABC66B5B.html =
CHÙA CẦM THỰC


Rời chùa Suối Tắm, đi khoảng 1.500 mét trên con đường lớn chạy quanh co bên dòng suối Tắm, du khách sẽ tới chùa Cầm Thực, ngôi chùa thứ ba trong lộ trình tham quan Yên Tử.


Chùa Cầm Thực còn được gọi là chùa Linh Nhâm (Bóng Thiêng). Ngôi chùa tọa lạc trên một đỉnh núi hình tròn. Quanh chùa trồng thông xen lẫn với cây rừng. Tương truyền: Đây là nơi Thượng hoàng Trần Nhân Tông nhịn ăn (cầm thực), chỉ uống nước suối cầm hơi trên đường hành hương về Yên Tử tu hành.


Dấu tích nền móng chùa kiến trúc hình chữ “nhất” (一), gồm 6 gian, có niên đại thời Trần.


Thời kỳ chống Pháp, chùa Cầm Thực là cơ sở kháng chiến. Giặc Pháp phá chùa.


Nền chùa chỉ còn đống gạch vụn. Chuông, tượng, đồ thờ của chùa được nhân dân trong vùng bí mật chuyển xuống ngôi miếu bên Suối Tắm. Trước chùa còn ba ngôi tháp đổ và một lăng nhỏ xây thời Nguyễn. Trong đống gạch trên, đã tìm thấy một pho tượng gỗ bán thân tạc hình người Chăm cách đây đã gần 400 năm.


Từ năm 1988, nhân dân địa phương xây dựng ở đây một ngôi chùa tạm, xây cầu qua suối, cổng tam quan, đường lát đá lên chùa.


Ngôi chùa ngày nay được xây dựng vào năm 1993 có kiến trúc nền móng hình chữ “Đinh” (丁), thờ tượng Phật theo nghi thức thờ tự chùa miền Bắc Việt Nam và thờ bảo tượng Tam Tổ Trúc Lâm. Chùa gồm các hạng mục: chùa chính, nhà Mẫu và các công trình phụ trợ. Chùa chính có bố cục mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái, mái lợp ngói vẩy. Nhà Mẫu có bố cục mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhất, gồm ba gian, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói vẩy.


Theo lộ trình hành hương vào Yên Tử, chùa Cầm Thực được coi là nơi thực hành tịch cốc (không ăn hay cầm thực) để tịnh hóa thân cho thân thanh tịnh trước khi vào Cõi Phật.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_537AAA58_4D76_A676_41CD_6CDE3D6F322E.html =
CHÙA GIẢI OAN


Chùa Giải Oan được xây dựng dưới thời Pháp Loa – vị tổ thứ 2 của phái thiền Trúc Lâm Yên Tử. Chùa ngày nay được xây dựng trên nền móng cũ đã trải qua nhiều lần trùng tu.


Năm 1994, ni sư Chân Đức – một việt kiều ở Canada đã phối hợp với Ban quản lý Yên Tử và sư thày Thích Diệu Như – trụ trì chùa Giải Oan hưng công xây dựng. Năm 2010, nhà thờ Tổ được khởi công xây dựng phía trái chùa Giải Oan. Kiến trúc hình chữ Nhất, bên trong bài trí thờ Tam Tổ Trúc Lâm, Tổ Bồ Đề Đạt Ma và Tổ chùa.


Điều đặc biệt bên cạnh chùa Giải Oan là điện thờ thân mẫu (Đức mẫu Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng Thái Hậu – Trần Thị Thiều) và Quốc trương (Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn) của Phật Hoàng Trần Nhân Tông.


Chùa chính được dựng trên mặt nền kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái tiền đường và một gian hậu cung. Nhà Mẫu nằm bên phải chùa chính, dựng trên mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái bái đường và một gian hậu cung.


Nhà tổ nằm bên trái chùa chính, dựng trên mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhất, gồm ba gian, mái lợp ngói vẩy, đầu kìm nóc đắp nổi hình rồng.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_52D788D3_4D76_A27B_41C3_3DB3528AA0CC.html =
CHÙA HOA YÊN


Từ Vườn tháp Huệ Quang đi tiếp lên núi vài chục mét, du khách lên đến chùa Hoa Yên. Hai bên triền núi vườn chùa, các đức Tổ xưa trồng tùng, cúc, trúc, mai và là nơi tọa lạc các tháp mộ Thiền sư tu hành ở Hoa Yên thời Trần, Lê.


Ở độ cao 534m so với mực nước biển, từ xưa, chùa Hoa Yên giữ vị thế là chùa trung tâm của cả hệ thống chùa Yên Tử. Tên cũ của chùa là Vân Yên, dân gian thường gọi là Chùa Cả, Chùa Chính, Chùa Yên Tử. Chùa từng có gác chuông, lầu trống, nhà tăng, viện Phù Đồ... Đến thời Hồng Đức, vua Lê Thánh Tông (1442-1497) lên vãng cảnh chùa, thấy cảnh trí tốt tươi, trăm hoa đua nở, bèn đổi tên chùa thành Hoa Yên.


Chùa là nơi tu hành, thành đạo, truyền thừa của các thế hệ Tổ Thiền Trúc Lâm Yên Tử: Thời Lý có Thiền sư Hiện Quang khai sơn chùa Vân Yên từ trước năm 1220. Thời Trần có Quốc sư Đạo Viên, Quốc sư Đại Đăng, Thiền sư Tiêu Dao, Thiền sư Huệ Tuệ. Tại chùa Hoa Yên, Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông cùng Pháp Loa, Huyền Quang kế thừa và phát triển dòng Thiền Yên Tử lập nên Thiền Phái Trúc Lâm với tinh thần nhập thế và hộ quốc an dân. Thời Lê có Thiền sư Chân Trú, Tuệ Chân, đặc biệt là Thiền sư Chân Nguyên - người có công chấn hưng Thiền Phái Trúc Lâm Yên Tử...


Hơn 700 năm, chùa Hoa Yên qua nhiều lần trùng tu. Ngôi chùa ngày nay được phục dựng vào năm 2002, phía dưới nền chùa còn lưu giữ móng nền chùa thời Trần được khảo cổ và phát lộ trước khi phục dựng chùa này. Ngôi chùa kiến trúc hình chữ Công (工) gồm Tiền đường có ba gian hai trái, Trung đường (Thiêu hương), Hậu cung (Thượng điện) có ba gian. Chùa thờ tượng Phật theo cách thức thờ tự chùa miền Bắc Việt Nam.


Sau chùa là Nhà Tổ kiến trúc hình chữ Nhất (一), gồm năm gian hai chái, thờ tượng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn, tượng Tam Tổ Trúc Lâm, tượng Tam Vương, tượng Đức Thánh Trần, tượng Tam Tòa Thánh Mẫu.


Hai bên chùa là nhà tả vu và hữu vu, kiến trúc giống nhau, gồm năm gian, hai tầng tám mái, làm lầu chuông, lầu khánh.


Phía trước sân chùa có ba cây đại cổ, tuổi vài trăm năm. Hai phía hồi chùa còn hai cây sung cổ. Phía Đông sân chùa dựng bia Hậu Phật khắc ghi công đức của bà Vũ Thị Phương đã xuất tiền của cứu trợ dân nghèo vùng Nam Mẫu, Trung Lương, Nội Hoàng.


Sau chùa Hoa Yên có nhiều tháp thờ ngọc cốt của các Thiền sư tu hành tại Hoa Yên: Tháp Độ Nhân thờ Thiền sư Tuệ Xuân, người được vua Lê sắc phong là Chính giác Hòa thượng Đại đức Thiền sư Độ Nhân Bồ-tát; tháp Hương Hà thờ Thiền sư Thanh Toán; tháp Tĩnh Tuệ thờ Thiền sư Tuệ Nhật…


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_5288384E_4D76_A26A_41B9_ED7FA769971B.html =
CHÙA MỘT MÁI


Thời Trần, Chùa Một Mái vốn là Am Ly Trần, cảnh am tĩnh lặng, cách xa nơi trần tục. Vua Trần Nhân Tông thường sang đây đọc sách, soạn kinh. Sau khi Đức Vua Trần hiển Phật, người sau lập Chùa ở Am này.


Chùa cũ có nhiều tên gọi khác nhau: Vào thời Lê, chùa có tên là “Chùa Bồ Đà” vì chùa thờ Phật, Bồ Tát luôn đem lòng từ bi cứu khổ cứu nạn, phổ độ chúng sinh. Gọi là Bán Thiên Tự hay Chùa Bán Mái, vì chùa tọa lạc ở lưng chừng trời, một nửa ngôi chùa ở ngoài trời, còn một nửa trong hang động. Gọi là “Thanh Long Động” vì chùa ở trong động của dãy núi Thanh Long nằm ở phía Đông chùa Hoa Yên.


Ở vị trí địa thế độc đáo, không gian hẹp, đường vào chùa men theo vách đá chênh vênh, kiến trúc chùa bốn gian đơn giản, hai hồi chùa là vách đá, tường bao phía trước là những tấm gỗ ghép lại và có hai cửa sổ chắn song hướng Nam. Kích thước Chùa: Chiều dài 9,6m, chiều sâu 1,7m, chiều cao 2,3m và bán mái là 0,9m.


Kiến trúc chùa được làm bằng gỗ, mái lợp ngói ta. Xung quanh là hệ thống ván bưng, có hai cửa sổ chấn song, được bố trí ở giữa để tạo độ thoáng cho không gian bên trong.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_53FFBDE6_4D76_A25D_41CA_8497B692FDBF.html =
CHÙA SUỐI TẮM


Từ chùa Bí Thượng, qua đường 18A, đi chừng 4km, vượt dốc Cửa Ngăn (nơi ngăn cách trần gian và cảnh Phật), du khách đến thăm chùa Suối Tắm.


Ngôi chùa tọa lạc bên dòng suối, tương truyền là nơi Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuống tắm, gột sạch bụi trần trước khi vào Yên Tử tu hành. Suối được mang tên Suối Vua Tắm (gọi tắt là Suối Tắm).


Năm 1928, nhà tư sản Bạch Thái Bưởi mở lò khai thác than ở khu vực núi này. Để tạ thần núi, ông cùng vợ cho xây lại ngôi miếu to đẹp hơn.


Trong kháng chiến, chùa Cầm Thực bị giặc Pháp phá hủy. Chuông, tượng, đồ thờ của chùa được chuyển xuống miếu này. Miếu trước thờ Thần, sau thờ Phật thành chùa. Quanh chùa vườn cây trái xum xuê. Tán lá cây đa cổ thụ rợp mái chùa.


Năm 2009, một ngôi chùa mới đã được xây dựng với quy mô lớn bên ngôi chùa-miếu cũ. Chùa gồm Chính Điện và Nhà Tổ, thờ các ngôi tượng Phật theo nghi thức thờ tự chùa miền Bắc Việt Nam và thờ bảo tượng Tam Tổ Trúc Lâm.
Chùa có bố cục mặt bằng kiến trúc dạng chữ Đinh, gồm ba gian hai chái bái đường và một gian hậu cung, mái lợp ngói mũi hài, có đầu đao ở bốn góc mái trang trí hình mây cuộn và rồng, trên bờ nóc trang trí hình rồng. Kiến trúc nhà tổ được bố trí trên mặt nền hình chữ Nhất, gồm ba gian hai chái, mái lợp ngói mũi hài, đầu đao bốn mái. Hai dãy Tả vu, Hữu vu mỗi bên có mái lợp ngói mũi hài, đầu đao ở bốn góc mái trang trí hoa văn mây xoắn.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_524A0766_4D76_AE5D_41B6_A518EFA8A869.html =
CHÙA VÂN TIÊU


Xưa kia Chùa chỉ là am thất nhỏ, gọi tên là am Tử Tiêu. Sau khi Phật Hoàng Trần Nhân Tông hiển phật, đệ nhị tổ Pháp Loa đã cho xây dựng nơi đây thành chùa lớn. Năm 2001, trung tâm Unesco nghiên cứu, ứng dụng phật học Việt Nam đã vận động phật tử công đức xây dựng chùa.


Trước cửa Chùa Vân Tiêu có Vườn tháp vọng tiên cung (nghĩa là nhìn thấu suốt tới tiên cung). Cụm tháp gồm 06 ngọn tháp xây bằng đá và gạch. Ngọn tháp chính giữa cao 09 tầng gọi là cửu trùng đài, xây vào thời Nguyễn, được xây bằng đá núi, hình lăng trụ bát giác, tám mặt tháp tượng trưng cho bát chính đạo. Vườn tháp “Vọng Tiên Cung” cùng hai cây Tùng tươi tốt cành lá sum xuê đứng ở hai bên nổi bật trên nên xanh biếc của núi rừng Yên Tử. Đây không phải là tháp mộ nhà sư, mà chỉ là một ngôi tháp thờ phụng chung cho tất cả các chư liệt, tiền tổ. 05 ngôi tháp còn lại, tất cả đều nhỏ bé, khiêm cung, đó là 5 tháp mộ của các thiền sư đức cao, đạo trọng, tu hành ở Vân Tiêu và viên tịch ở đây.


Chùa Vân Tiêu toạ lạc trên sườn núi. Hai bên chùa có 2 dãy núi cao, tạo thành thế tay ngai bao bọc lấy chùa. Bên phải chùa có một dòng suối. Các hạng mục kiến trúc chính của chùa gồm: chùa chính, thiêu hương, nhà tăng, nhà bếp và một số công trình phụ trợ khác. Chùa chính có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm ba gian, hai chái.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_526B16EB_4D76_AE2B_41C7_C275DFBECC06.html =
CHÙA ĐỒNG


Chùa Đồng còn có tên khác là Thiên Trúc Tự (chùa cõi Tây phương Thiên Trúc) nằm ở vị trí cao nhất của núi Yên Tử. Trên độ cao 1.068m, đây là ngôi chùa nằm ở vị trí cao nhất Việt Nam.


Đầu tiên chùa Đồng do một bà phi của chúa Trịnh dựng vào thời hậu Lê (thế kỷ 17). Ngôi chùa đặc biệt ở chỗ là đã được đúc bằng đồng khác hẳn với chất liệu gỗ lim như những ngôi chùa khác của Việt Nam lúc bấy giờ. Ở giai đoạn nguyên khởi này thì ngôi chùa chỉ là một cái khám nhỏ nhắn ngay cả một người chui không lọt.


Theo thời gian cho đến năm Canh Thân 1740, đời vua Lê Cảnh Hưng tương truyền kể lại, thì có một cơn bão làm bật mái chùa. Chính vì điều này thì đã làm cho kẻ gian dỡ phần còn lại chỉ để lại dấu tích các hố cột như chôn trên mỏm đá mà thôi.


Cho đến thời điểm vào mùa Đông 1930, người xưa kể lại có bà Bùi Thị Mỹ từ chùa Long Hoa đã tái tạo và phục dựng lại chùa Đồng linh thiêng bằng bê tông cốt đồng để trên một hòn đá vuông vắn và lại như cao quá đầu người ở vị trí chùa Đồng cũ.


Vào năm 1993 thì một người tên Nguyễn Sơn Nam – Việt kiều ở Mỹ, đã cùng các phật tử ở hải ngoại phát tâm đúc lại ngôi chùa mới kiến trúc hình chữ Đinh quen thuộc trong lối kiến trúc chùa ở Việt Nam. Tuy nhiên chữ Đinh này lại được thiết kế theo dáng một bông sen nở với những cánh thắm đẹp tự nhiên nhất. Bông sen nở như đã ngự trên sập đồng chân quỳ dạ cá được trổ hình hoa sen cách điệu tuyệt đẹp và đã được đặt ngay bên cạnh ngôi chùa Đồng bằng vật liệu bê tông xây dựng đầu thế kỷ XX.


Ngày 28/8/2005, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 3325/QĐ-UB phê duyệt dự án đầu tư tôn tạo cũng như phục dựng tại chùa Đồng tại khu di tích Yên Tử, TP Uông Bí.


Ngôi chùa cổ bằng đồng được dựng phỏng theo lối kiến trúc sơ khai đời nhà Trần, đặt trên đỉnh núi Yên Sơn cao nhất trong dãy núi Yên Tử (cao 1.068m). Chùa đồng nặng 60 tấn, diện tích mặt bằng chùa đồng 16,55m2, cột trụ đồng cao nhất hơn 3m, cột đồng thấp nhất 2m60, và 2m20, tổng cộng chùa gồm 16 cột đồng, đường kính cột đồng từ 20cm đến 30cm. Toàn bộ xà ngang, xà dọc đều đúc hình đầu rồng. 4 đầu chùa hình mái vẩy, trông tựa như hình bông sen đang nở vươn lên. Ngói chùa hình mũi hài, những tấm phên tường ngăn, cột hàng rào lan can, con hạc, câu đối, phù điêu rồng đều được đúc sinh động. Bệ thờ dùng để đặt tượng đúc bằng đồng nặng 4 tấn, gạch lát nền nặng 13kg. Chùa đồng đặt cố định trên sàn móng bê tông (dài 5m x rộng 4m). Sàn này đặt trên các cột bê tông dài hơn 2m, đúc liền với sàn móng và được cắm sâu vào lòng núi.


Chùa đồng tọa lạc trên đỉnh núi Yên Sơn cao nhất, trông giống như một bông sen đang nở, các góc mái có hình đầu rồng và trang trí thêm các hình: Long, Li, Quy, Phượng tượng trưng cho tín ngưỡng Việt Nam.



Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_5347ABDD_4D76_A66E_41C8_4C26B979D397.html =
THIỀN VIỆN TRÚC LÂM YÊN TỬ - CHÙA LÂN


Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử còn có tên gọi khác là chùa Long Động, chùa Lân, viện Kì Lân, thuộc địa phận thôn Nam Mẫu, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh.


Tên chùa là Long Động ít nhất có từ thời Lê. Một số văn bia hiện còn tại chùa như văn bia trên tháp Tịch Quang, tháp Bảo Quang, tháp Liên Phương… có niên đại thời Lê đều cho biết chùa có tên là Long Động. Có truyền thuyết nói rằng tên chùa Long Động có từ thời Trần, khi vua Trần Nhân Tông và đệ tử Bảo Sái trên đường vào Yên Tử tu hành, gặp lúc trời tối liền nghỉ lại tại đây. Ban đêm, vua mơ thấy mình cưỡi rồng vàng bay vào trong một hang động rất đẹp, có hồ nước lung linh đầy hoa sen nở, tỏa ngát hương thơm. Khi tỉnh dậy, vua kể lại cho Bảo Sái nghe và đặt tên chùa là Long Động. Dân gian vẫn thường gọi là chùa Lân. Theo Nguyễn Bá Lăng trong Kiến trúc Phật giáo Việt Nam thì “Long Động tự, tục gọi là chùa Lân vì bên cạnh có quả núi giống hình con lân”.


Người dân địa phương thì giải thích tên chùa Lân theo cách khác, rằng ngày xưa, vào mùa mưa, vùng Nam Mẫu ngập trắng nước, suối chảy mạnh, muốn vào chùa phải dùng bè mảng, nhà chùa phải căng dây cho khách bám, lân dây đi vào. Do việc lân dây nên chùa lâu dần trở thành quen mỗi khi mùa nước ngập, được người dân gọi là chùa Lân.


Sau khi về Yên Tử xuất gia tu hành một thời gian, Phật hoàng Trần Nhân Tông đã cho xây dựng nơi đây thành một nơi khang trang, chùa Lân trở thành viện Kì Lân (麒麟院), là nơi giảng đạo và độ tăng với quy mô lớn. Trúc Lâm Sơ Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Nhị Tổ Pháp Loa và Đệ Tam Tổ Huyền Quang thường đến đây thuyết pháp, giảng kinh cho học chúng. Tam tổ thực lục còn chép buổi khai đường thuyết pháp của Trúc Lâm Điều Ngự ngày 9, tháng giêng, năm Bính Ngọ (1306) tại viện Kì Lân. Còn tên thiền viện Trúc Lâm Yên Tử là do Hòa thượng Thích Thanh Từ khởi xướng, với mong muốn khôi phục và phát triển những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm đời Trần.


Chùa xưa được xây dựng trên triền núi phong quang. Phía trước có đồi núi nhấp nhô tạo thành tiền án, lại có dòng suối chảy đêm ngày theo chiều từ phải sang trái. Hai bên có dãy núi cao tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ tạo thế tay ngai (long chầu hổ phục).


Phía sau lưng có núi cao sừng sững làm hậu chẩm. Ngõ chùa Lân xưa to và đẹp, được xem là một trong ba cái nhất không thể so bì trong các ngôi chùa cổ thời Trần. Dân gian có câu: “Ngõ chùa Lân (to), sân chùa Muống (rộng), ruộng chùa Quỳnh (nhiều)”, điều này cũng đủ thấy chùa Lân là một ngôi chùa có tiếng.


Trong kháng chiến chống Pháp, chùa gần như bị thiêu hủy hoàn toàn, chỉ còn lại 23 ngôi tháp, mộ được xây dựng vào thời Lê và thời Nguyễn. Trong đó, nổi bật nhất là tháp Tịch Quang được xây dựng vào năm Bính Ngọ (1726), năm thứ 7 niên hiệu Bảo Thái, đời vua Lê Dụ Tông, thờ thiền sư Chân Nguyên Tuệ Đăng (1647 – 1726). Chân Nguyên Tuệ Đăng là một bậc danh tăng có công lớn trong việc xiển dương và phục hưng những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử, cũng là người kế đăng và truyền thừa dòng Lâm Tế tại Bắc Việt.


Cuối thế kỉ XX, Ni sư Thích Đàm Châu về trụ trì tại chùa Lân, ngôi chùa khi đó chỉ là một dãy nhà cấp bốn, quy mô nhỏ bé, lợp ngói tây, do người dân trong vùng quyên góp xây dựng vào những năm 70 của thế kỉ XX.


Đầu thế kỉ XXI, công trình chùa Lân được trùng tu và xây dựng với quy mô to lớn, đồng thời được đặt thêm một tên mới là thiền viện Trúc Lâm Yên Tử. Năm 2003, Hòa thượng Thích Thông Phương được bổ nhiệm làm trụ trì. Thiền viện được xây dựng với ba chức năng chủ yếu:


1. Là nơi nghiên cứu, bảo tồn, tàng trữ thư tịch, ấn phẩm văn hóa về Yên Tử và Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử;


2. Là nơi hướng dẫn tu thiền cho tu sĩ, Phật tử, và những ai muốn hành thiền theo hệ thống các thiền viện Trúc Lâm;


3. Là nơi tham quan, chiêm bái, hành hương, lễ Phật của du khách thập phương.


Các công trình xây dựng nằm trong vùng I với diện tích 125.198m2, gồm hai khu Nội viện và Ngoại viện với nhiều hạng mục công trình. Khu Nội viện gồm có thất Hòa thượng, Thiền đường, Thất tăng, Nhà tăng, Trai đường, Nhà bếp. Khu Ngoại viện gồm Tam quan, Trụ biểu, Chính điện, Tổ đường, Lầu chuông, Lầu trống, Chính pháp đường, Thư viện, Nhà trưng bày, Nhà khách tăng, Nhà khách ni, Tháp Phật, Tháp tăng, Hồ Tĩnh Tâm... Vùng II có diện tích 237.077m2, gồm toàn bộ cây rừng được bảo vệ nguyên trạng, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên cho núi rừng Yên Tử. Trong chùa, tượng thờ và pháp khí được bài trí đơn giản; toàn bộ hoành phi, câu đối đều được viết bằng chữ quốc ngữ.


Ngõ vào thiền viện Trúc Lâm Yên Tử dài hơn 100m, được lát bằng đá suối, có đoạn dốc thoai thoải, có đoạn phải đi trên các bậc đá xếp. Tại đây có một Trụ biểu bằng đá xanh mới được làm từ khi đại trùng tu chùa, phí a trên ghi “Chùa Lân – Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử”. Qua Trụ biểu, đi tiếp lên các bậc đá là Tam quan, phía trên ghi “Chùa Long Động – Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử”. Tên chùa Lân hay chùa Long Động vẫn được sử dụng để người đời sau không quên tên gọi cũ của chùa. Hai bên lối vào chùa có 19 ngôi tháp, mộ thờ các Thiền sư từng tu học và trụ trì ở đây, được xây dựng từ thời Lê và Nguyễn.


Sân chùa được lát bằng đá công nghiệp với kích thước lớn, có hai ngôi tháp được xây bằng gạch. Bên trái có Lầu chuông, bên phải có Lầu trống xây trên cấp nền cao chín bậc thềm, hình tứ giác, hai tầng mái ngói, xung quanh xây lan can đá. Trước cửa Chính điện đặt một quả cầu Như Ý bằng đá hoa cương đỏ, đường kính 1.59m, nặng 6.5 tấn được lấy từ mỏ đá An Nhơn, Quy Nhơn, Bình Định. Quả cầu được đặt trên bệ đá có tiết diện vuông nặng 4.5 tấn. Tất cả nằm gọn trong hình bát giác với tám bồn hoa bao quanh, tượng trưng cho Bát chính đạo.


Tòa Chính điện uy nghi rộng lớn, được xây theo khối hình vuông, chồng hai tầng tám mái, lợp ngói vẩy. Trên bờ nóc đắp hình Pháp luân (Bánh xe pháp), là biểu tượng của Phật Giáo. Các đầu đao uốn cong hình mây cuộn mềm mại. Toàn bộ cấu kiện bên trong đều bằng bê tông cốt thép. Gian giữa của Chính điện thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni trong tư thế Niêm hoa. Tượng được làm bằng đồng, nặng gần bốn tấn, là pho tượng lớn nhất trong số các tượng thờ ở Yên Tử hiện nay. Hai bên thờ Bồ tát Văn Thù và Bồ tát Phổ Hiền. Phía sau tượng là một bức tranh phù điêu bằng đồng khổ lớn phác họa hình ảnh cây bồ đề và dãy núi Hymalaya. Phía trước tượng thờ có một bức cửa võng lớn bằng gỗ, chạm trổ hình hoa thị và hoa dây đan xen uốn lượn. Hai bên cột trụ treo đôi câu đối lớn bằng chữ quốc ngữ:


“Phật pháp chỉ rành nẻo vào luân hồi đường giải thoát;
Thiền tông lối thẳng không theo thứ bậc đến chân như.”


Tổ đường được xây dựng phía sau Chính điện cũng với kiến trúc vuông và chồng diêm hai tầng mái như Chính điện. Bên trong Tổ đường thờ Tam Tổ Trúc Lâm thời Trần: Trúc Lâm Sơ Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Nhị Tổ Pháp Loa và Đệ Tam Tổ Huyền Quang. Ba pho tượng được tạc bằng đồng, ngự trên đài sen trong tư thế kiết già. Phía sau tượng thờ là một tấm phù điêu bằng đồng cỡ lớn phác họa cảnh núi rừng Yên Tử và vườn tháp Tuệ Quang, phía trên treo một bức hoành phi “Vô sư trí vi tôn”.


Hai bên treo đôi câu đối:


“Yên Tử non cao Chư Tổ mồi đèn truyền tâm ấn;
Trúc Lâm rừng vắng Điều Ngự nối đuốc lập tông phong.”


Nhà trưng bày ở bên phải tòa Chính điện như một bảo tàng nhỏ của chùa, trưng bày những hiện vật khai quật ở chùa Lân, lưu giữ thư tịch, ấn phẩm về Yên Tử và Phật giáo Trúc Lâm.


Chùa Lân từ khi được trùng tu với quy mô to lớn đến nay, đã trở thành nơi tu học của đông đảo tăng, ni, Phật tử theo hệ thống Thiền viện Trúc Lâm với người khởi xướng tông phong là Hòa thượng Thích Thanh Từ; đồng thời là điểm tham quan, chiêm bái của du khách thập phương mỗi mùa hội xuân Yên Tử. Hiện tại, nơi đây có 60 vị tăng, ni đang tu học, hàng ngày hành trì công khóa tọa thiền kết hợp với nghi thức khóa lễ sám hối sáu căn của Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử.


Hàng năm, ngoài ba tháng lễ hội xuân Yên Tử (từ ngày 10 tháng giêng đến hết tháng ba), thiền viện còn tổ chức các ngày lễ lớn theo truyền thống của Phật giáo và tông môn, thu hút hàng nghìn tín đồ, Phật tử về tham dự: Lễ Vu lan, Lễ Phật đản, Lễ Phật thành đạo, Lễ tưởng niệm ngày Trúc Lâm Sơ tổ Trần Nhân Tông nhập Niết bàn, Lễ tưởng niệm ngày Đệ Nhị tổ Pháp Loa viên tịch, Lễ tưởng niệm ngày Đệ Tam tổ Huyền Quang viên tịch, Lễ tưởng niệm ngày Thiền sư Chân Nguyên viên tịch. Ngày chủ nhật tuần thứ tư của mỗi tháng, thiền viện đều có khóa tu tập cho các đạo tràng Phật tử. Mỗi mùa hè, thiền viện tổ chức nhiều khóa tu cho thanh thiếu niên với số lượng trung bình 1000 thiền sinh mỗi khóa phân theo từng lứa tuổi.


Cho đến nay, thiền viện Trúc Lâm Yên Tử là công trình có diện tích mặt bằng lớn nhất với quy mô kiến trúc khang trang, bề thế nhất trong hệ thống các chùa, tháp tại Yên Tử và quy tụ được rất đông đảo tín đồ, Phật tử.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_56AA7A3D_4D3F_A62F_41CF_57799F926A90.html =
TỔNG QUAN YÊN TỬ


Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử gắn liền với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308), vị vua từng lãnh đạo quân dân thời Trần hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông, rồi từ bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm đậm màu sắc Việt.


Trong lịch sử, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, gắn với nhiều kiến trúc cổ, được xây dựng qua các thời kỳ lịch sử khác nhau (Lý, Trần, Lê, Nguyễn).


Yên Tử là dãy núi thấp, thuộc hệ thống cánh cung Đông Triều, dài khoảng 80km, rộng khoảng 50km. Dãy Yên Tử bao gồm nhiều đỉnh cao, đỉnh cao nhất là khu vực chùa Đồng (cao 1068m) mây phủ quanh năm. Tiếp đến là các đỉnh Phật Sơn, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Thanh Mai, Quan Âm, Huyền Đinh, núi Thằng Người, núi Lòng Thuyền. Những ngọn núi ở phía bắc và tây bắc dãy Yên Tử ở địa phận tỉnh Bắc Giang cũng khá cao, đứng trên đó có thể quan sát được một vùng rộng lớn. Cùng hệ thống núi lại có các đèo tạo thành những con đường thông sang các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương.


Đây cũng là một vùng địa chất được hình thành từ kỷ Đệ tứ, với các loại đá gốc, như sa thạch, sỏi kết sạn và phù sa cổ… Địa hình, địa chất phức tạp của khu vực đã kiến tạo nên các điểm cảnh quan kỳ vĩ, như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc, cổng Trời, đường Tùng, rừng trúc, đỉnh núi Yên Tử…, nơi có những kiến trúc cổ truyền như hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ.


Khu vực Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên khoảng 2686ha, trong đó có 1736ha rừng tự nhiên, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc, nơi còn bảo tồn được nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm... Xen kẽ với thiên nhiên là hệ thống chùa, am, tháp… Ven lối dẫn lên các chùa, am, tháp thường trồng rất nhiều tùng. Trong khu vực này hiện còn khoảng hơn 200 cây tùng đại thụ, thuộc 4 nhóm quý hiếm, được trồng cách đây khoảng 700 năm. Ngoài đường tùng cổ thụ, rừng trúc ở đây cũng nổi tiếng từ ngàn xưa... Trúc là sản phẩm độc đáo của Yên Tử, tượng trưng cho sức sống dẻo dai, vẻ đẹp thanh bạch và tao nhã của tạo hóa. Có lẽ, đó cũng chính là lý do mà Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để tu hành và lấy tên "rừng Trúc", tức Trúc Lâm, để đặt tên cho dòng Thiền do ông sáng lập.


Khi hệ phái Trúc Lâm ra đời, hệ thống chùa, am được phát triển với quy mô lớn tọa lạc ở rộng khắp khu vực Yên Tử chẳng những minh chứng cho sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm mà còn có ý nghĩa to lớn về vị trí chiến lược, về chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa, đặc biệt ở thời đại Lý - Trần. Vì vậy, cảnh quan văn hóa Yên Tử chẳng những đáp ứng yêu cầu về tính đa dạng, đa chức năng của cảnh quan thiên nhiên và còn đáp ứng được yêu cầu quan trọng của Phật giáo Thiền.


Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử được ươm mầm nơi không gian thiêng Yên Tử, trở thành chốn tổ của Thiền phái cả nước và đồng hành cùng lịch sử dân tộc, lan tỏa ra nhiều nước trên thế giới. Những di sản văn hóa vật thể như chùa, tháp, thực vật… được tạo dựng theo những quan niệm và chức năng của Phật giáo Thiền Tông, tạo nên cảnh quan văn hóa tâm linh Yên Tử mang đậm phong cách độc đáo Thiền Trúc Lâm Việt Nam và là di sản văn hóa đặc sắc của dân tộc cần được gìn giữ cho muôn đời sau.


Với những giá trị đặc biệt quan trọng của Yên Tử, Nhà nước đã có Quyết định số 15/VH-QĐ ngày 13/3/1974 công nhận Khu di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử là di tích quốc gia. Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử là di tích quốc gia đặc biệt. Ở góc độ Phật giáo, Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ III diễn ra tại Hà Nội vào đầu tháng 11/1992, đã công nhận Yên Tử là Trung tâm Phật giáo của Việt Nam.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_5332994B_4D76_A26B_41CD_CE9071843A8D.html =
VƯỜN THÁP HUỆ QUANG


Vườn Tháp Huệ Quang nằm ở độ cao 500m so với mực nước biển, là nơi lưu giữ ngọc cốt của các nhà sư đã từng tu hành tại Yên Tử. Toàn bộ Vườn tháp hiện nay còn lưu giữ 97 ngôi tháp mộ. Mỗi một tháp mộ đều có kích thước và độ cao thấp khác nhau, điều đó thể hiện vị trí, chức sắc của các nhà sư tu hành tại nơi đây.


Vườn tháp Huệ Quang nay chỉ còn 64 ngọn tháp và mộ, trong đó có 40 tháp mới được trùng tu năm 2002, 11 tháp đá, 13 tháp gạch, một số ngôi tháp đã bị đổ chỉ còn lại dấu tích.


Tháp Tổ Trần Nhân Tông hay còn gọi là Tháp Huệ Quang mặt bằng rộng khoảng 180m2, cao 10m, với 6 tầng, được ghép từ các phiến đá xanh, đặt ở vị trí trung tâm của vườn tháp. Sân tháp hình vuông, có tường bao quanh. Nền tháp xòe rộng, hình lục lăng, mặt ngoài chạm nổi hình sóng nước. Tầng bệ tháp tạc đài sen 102 cánh, chạm nổi trang trí hoa dây. Trong lòng tầng 2 của tháp đặt tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông, cao 62cm, bằng chất liệu đá cẩm thạch, trong tư thế một nhà sư ngồi thiền định, mình khoác áo cà sa hở ngực phải, các nếp áo chảy tràn ra mặt bệ tượng.


Tháp Tổ nằm ở vị trí trung tâm của vườn tháp, là nơi lưu giữ xá lợi của Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Tháp do Vua Trần Anh Tông cùng Triều Đình và Đệ Nhị Tổ Pháp Loa cùng các tăng sĩ thiền phái Trúc Lâm xây dựng vào năm Kỷ Dậu, niên hiệu Long Hưng thứ 17 đời Vua Trần Anh Tông (1309), sau khi Phật Hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn (1308).


Khu Vườn tháp Tổ là nơi tụ vương linh khí của long mạch Yên Tử, phía sau Tháp Tổ là hai Mắt Rồng tụ thủy, lưu giữ khí thiêng sông núi, ở giữa hai hàng tháp mộ là đường lát gạch hoa cúc thời Trần tượng trưng con đường giác đạo, với ý nghĩa tôn kính anh linh Phật Hoàng Trần Nhân Tông thượng đường giảng kinh truyền giáo ở Chùa Vân Yên như lúc sinh thời.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_68039528_4D36_A3D5_41C5_7EFDC2BD3E9B.html =
AN KỲ SINH
HTMLText_5086C91E_4FFE_E281_41C6_784BABE5927F.html =
BAN QUẢN LÝ DI TÍCH YÊN TỬ
HTMLText_6F57088E_4D36_A2ED_4185_88714523EC29.html =
CHÙA BÍ THƯỢNG
HTMLText_68783331_4D36_A636_41B8_17A601764E71.html =
CHÙA BẢO SÁI
HTMLText_682376B8_4D36_AE35_41A0_DD98FC012496.html =
CHÙA CẦM THỰC
HTMLText_680945B4_4D36_A23E_41A3_ACE9DF52018C.html =
CHÙA GIẢI OAN
HTMLText_6817442B_4D36_A22B_41C1_D86F6A18EF9D.html =
CHÙA HOA YÊN
HTMLText_686E93B6_4D36_A63A_41BD_085F125512D5.html =
CHÙA MỘT MÁI
HTMLText_68D6377A_4D36_AE35_41CB_2B673D49272E.html =
CHÙA SUỐI TẮM
HTMLText_6870D2A6_4D36_A6DA_41AD_22A3CBA4A0E2.html =
CHÙA VÂN TIÊU
HTMLText_684BC1E0_4D36_A255_41C9_AEA9632EFF7C.html =
CHÙA ĐỒNG
HTMLText_54397BEA_4FEE_2586_41CA_542B79BE7846.html =
NHÀ TRƯNG BÀY BỔ SUNG
HTMLText_683C9633_4D36_AE3B_41D0_8AFECCF805A2.html =
THIỀN VIỆN TRÚC LÂM - CHÙA LÂN
HTMLText_681DD809_4D0A_E1D7_41B4_087A130EF8A7.html =
TỔNG QUAN YÊN TỬ
HTMLText_681DC49E_4D36_A2EA_41B4_8954F006851E.html =
VƯỜN THÁP
HTMLText_09C75E2C_2AD8_513A_41B9_2E8607D8F60A.html =
Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử là nơi hình thành, ra đời và phát triển của Trung tâm Phật giáo Thiền Tông thuần Việt, do người Việt trực tiếp sáng tạo ra. Đây là một trong những di tích lớn và ra đời sớm ở nước ta. Hệ thống chùa, am, tháp, bia, tượng… ở Yên Tử là những tư liệu lịch sử vật chất quý báu, gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp tu hành của Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông và các thế hệ thiền sư tu hành tại đây.


Đặc biệt các văn bia ở Yên Tử đều chứa đựng một lượng thông tin rất lớn, qua nghiên cứu các văn bia ở đây chúng ta có thể lập lại được một phả hệ những nhà sư đã tu hành tại đây cùng với lược sử của họ, từ đó có thể nghiên cứu được tình hình phát triển của Phật giáo Trúc Lâm qua từng thời kỳ.
Trải qua các thời kỳ: Lý, Trần, Lê, Nguyễn, danh sơn Yên Tử trở thành nơi hội ngộ của các bậc thiền sư đạo cao đức trọng như Tổ Chân Nguyên, ni sư Đàm Thái, Đệ Nhất Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Tam Tổ Huyền Quang.


Giá trị văn hoá


Sự ra đời và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử đã để lại cho hậu thế những bản kinh văn và các bản sách quý giá, những sách dạy cho các tăng môn và dân chúng của Thiền phái Trúc Lâm tu tập, sám hối, tu hành thập thiện như: Thiền tâm thiết chuỷ ngữ lục, Đại Hương Hải ấn thi tập, Tăng già Toái sự, Thạch thất Mỹ Ngữ, Truyền Đăng Lục, Thượng Sĩ hành trang… Đây là những di sản văn hoá phi vật thể quý giá đang đồng hành cùng sự phát triển của lịch sử dân tộc.


Bên cạnh đó, Thiền phái Trúc Lâm cũng để lại cho đời sau nhiều công trình văn hoá vật thể quý báu: chùa chiền, am, tháp được hình thành trong quá trình ra đời và phát triển của chốn tổ Trúc Lâm tại Yên Tử. Những di sản vật thể quý báu đó đã phản ánh khá rõ nét về sự phát triển của kiến trúc, mỹ thuật, điêu khắc Việt Nam qua các triều đại Lý - Trần - Lê - Nguyễn. Đó là những báu vật, cổ vật có một không hai trong kho tàng văn hoá Việt Nam.


Giá trị tư tưởng


Trong lịch sử xã hội Việt Nam, Phật giáo ở nước ta từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 18 đều do Thiền tông chủ yếu lãnh đạo và truyền bá. Các hệ phái Thiền tông hầu hết từ Trung Hoa truyền sang như: Phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi, phái Vô Ngôn Thông, phái Thảo Đường… Những vị tổ đứng đầu mỗi hệ phái đa phần là người Trung Hoa, Ấn Độ, chỉ có phái Thiền Trúc Lâm mới có ông tổ là người Việt Nam, mới thông cảm với tâm tư nguyện vọng, phong tục tập quán của người Việt Nam, giáo hoá thích ứng với nhu cầu của Phật tử Việt Nam.


Giá trị thắng cảnh


Yên Tử - một trong những linh sơn của đất nước, bên cạnh cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, còn là nơi bảo tồn được rất nhiều loài động thực vật quý hiếm mà không một vùng núi nào có được, đặc biệt là các loài cây quý như Tùng, Trúc, Mai và các loại cây thuốc nam quý hiếm.


Vẻ đẹp của Yên Tử là sự kỳ vĩ của núi non hoà với nét cổ kính, trầm mặc của chùa tháp, là sự thơ mộng của suối nước trời mây chen trong cây cỏ hoa lá và chim muông, là sự phong phú của thảm thực vật đa dạng và những loại cây dược liệu có giá trị. Chính vì vậy mà từ xa xưa Yên Tử được xếp là một trong 72 phúc địa của nước ta. Đại Thanh nhất thống chí có ghi: “Núi Yên Tử là nơi đắc đạo của Yên Kỳ Sinh nhà Hán. Năm Tự Đức thứ ba liệt vào hạng danh sơn, chép trong điểm thờ” (Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, tr 395”). Sau này các triều đại phong kiến nước ta đều xếp Yên Từ vào loại “danh sơn"


Ngày 13/3/1974, Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử được xếp hạng Di tích Quốc gia. Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt. Ngày 18/02/2013, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 334/QĐ-TTg, phê duyệt Đề án mở rộng và phát triển Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử, tạo hành lang pháp lý quan trọng trong việc đầu tư tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích quốc gia đặc biệt.


Hiện nay, Khu Di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử đang được tỉnh Quảng Ninh phối hợp với tỉnh Bắc Giang và tỉnh Hải Dương lập hồ sơ khoa học trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.



HTMLText_0E91DAC7_2AD9_D176_41B0_82633D29408A.html =
Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử gắn liền với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308), vị vua từng lãnh đạo quân dân thời Trần hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông, rồi từ bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm đậm màu sắc Việt.


Trong lịch sử, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, gắn với nhiều kiến trúc cổ, được xây dựng qua các thời kỳ lịch sử khác nhau (Lý, Trần, Lê, Nguyễn). Yên Tử là dãy núi thấp, thuộc hệ thống cánh cung Đông Triều, dài khoảng 80km, rộng khoảng 50km. Dãy Yên Tử bao gồm nhiều đỉnh cao, đỉnh cao nhất là khu vực chùa Đồng (cao 1068m) mây phủ quanh năm. Tiếp đến là các đỉnh Phật Sơn, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Thanh Mai, Quan Âm, Huyền Đinh, núi Thằng Người, núi Lòng Thuyền. Những ngọn núi ở phía bắc và tây bắc dãy Yên Tử ở địa phận tỉnh Bắc Giang cũng khá cao, đứng trên đó có thể quan sát được một vùng rộng lớn. Cùng hệ thống núi lại có các đèo tạo thành những con đường thông sang các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương.


Đây cũng là một vùng địa chất được hình thành từ kỷ Đệ tứ, với các loại đá gốc, như sa thạch, sỏi kết sạn và phù sa cổ… Địa hình, địa chất phức tạp của khu vực đã kiến tạo nên các điểm cảnh quan kỳ vĩ, như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc, cổng Trời, đường Tùng, rừng trúc, đỉnh núi Yên Tử…, nơi có những kiến trúc cổ truyền như hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ.


Khu vực Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên khoảng 2686ha, trong đó có 1736ha rừng tự nhiên, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc, nơi còn bảo tồn được nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm... Xen kẽ với thiên nhiên là hệ thống chùa, am, tháp… Ven lối dẫn lên các chùa, am, tháp thường trồng rất nhiều tùng. Trong khu vực này hiện còn khoảng hơn 200 cây tùng đại thụ, thuộc 4 nhóm quý hiếm, được trồng cách đây khoảng 700 năm. Ngoài đường tùng cổ thụ, rừng trúc ở đây cũng nổi tiếng từ ngàn xưa... Trúc là sản phẩm độc đáo của Yên Tử, tượng trưng cho sức sống dẻo dai, vẻ đẹp thanh bạch và tao nhã của tạo hóa. Có lẽ, đó cũng chính là lý do mà Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để tu hành và lấy tên "rừng Trúc", tức Trúc Lâm, để đặt tên cho dòng Thiền do ông sáng lập.


Khi hệ phái Trúc Lâm ra đời, hệ thống chùa, am được phát triển với quy mô lớn tọa lạc ở rộng khắp khu vực Yên Tử chẳng những minh chứng cho sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm mà còn có ý nghĩa to lớn về vị trí chiến lược, về chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa, đặc biệt ở thời đại Lý - Trần. Vì vậy, cảnh quan văn hóa Yên Tử chẳng những đáp ứng yêu cầu về tính đa dạng, đa chức năng của cảnh quan thiên nhiên và còn đáp ứng được yêu cầu quan trọng của Phật giáo Thiền.


Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử được ươm mầm nơi không gian thiêng Yên Tử, trở thành chốn tổ của Thiền phái cả nước và đồng hành cùng lịch sử dân tộc, lan tỏa ra nhiều nước trên thế giới. Những di sản văn hóa vật thể như chùa, tháp, thực vật… được tạo dựng theo những quan niệm và chức năng của Phật giáo Thiền Tông, tạo nên cảnh quan văn hóa tâm linh Yên Tử mang đậm phong cách độc đáo Thiền Trúc Lâm Việt Nam và là di sản văn hóa đặc sắc của dân tộc cần được gìn giữ cho muôn đời sau.


Với những giá trị đặc biệt quan trọng của Yên Tử, Nhà nước đã có Quyết định số 15/VH-QĐ ngày 13/3/1974 công nhận Khu di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử là di tích quốc gia. Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử là di tích quốc gia đặc biệt. Ở góc độ Phật giáo, Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ III diễn ra tại Hà Nội vào đầu tháng 11/1992, đã công nhận Yên Tử là Trung tâm Phật giáo của Việt Nam.



HTMLText_34DF8099_2AD8_B11A_41C3_E33EF2915238.html =
Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử gắn liền với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308), vị vua từng lãnh đạo quân dân thời Trần hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông, rồi từ bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm đậm màu sắc Việt.


Trong lịch sử, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, gắn với nhiều kiến trúc cổ, được xây dựng qua các thời kỳ lịch sử khác nhau (Lý, Trần, Lê, Nguyễn). Yên Tử là dãy núi thấp, thuộc hệ thống cánh cung Đông Triều, dài khoảng 80km, rộng khoảng 50km. Dãy Yên Tử bao gồm nhiều đỉnh cao, đỉnh cao nhất là khu vực chùa Đồng (cao 1068m) mây phủ quanh năm. Tiếp đến là các đỉnh Phật Sơn, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Thanh Mai, Quan Âm, Huyền Đinh, núi Thằng Người, núi Lòng Thuyền. Những ngọn núi ở phía bắc và tây bắc dãy Yên Tử ở địa phận tỉnh Bắc Giang cũng khá cao, đứng trên đó có thể quan sát được một vùng rộng lớn. Cùng hệ thống núi lại có các đèo tạo thành những con đường thông sang các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương.


Đây cũng là một vùng địa chất được hình thành từ kỷ Đệ tứ, với các loại đá gốc, như sa thạch, sỏi kết sạn và phù sa cổ… Địa hình, địa chất phức tạp của khu vực đã kiến tạo nên các điểm cảnh quan kỳ vĩ, như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc, cổng Trời, đường Tùng, rừng trúc, đỉnh núi Yên Tử…, nơi có những kiến trúc cổ truyền như hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ.


Khu vực Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên khoảng 2686ha, trong đó có 1736ha rừng tự nhiên, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc, nơi còn bảo tồn được nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm... Xen kẽ với thiên nhiên là hệ thống chùa, am, tháp… Ven lối dẫn lên các chùa, am, tháp thường trồng rất nhiều tùng. Trong khu vực này hiện còn khoảng hơn 200 cây tùng đại thụ, thuộc 4 nhóm quý hiếm, được trồng cách đây khoảng 700 năm. Ngoài đường tùng cổ thụ, rừng trúc ở đây cũng nổi tiếng từ ngàn xưa... Trúc là sản phẩm độc đáo của Yên Tử, tượng trưng cho sức sống dẻo dai, vẻ đẹp thanh bạch và tao nhã của tạo hóa. Có lẽ, đó cũng chính là lý do mà Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để tu hành và lấy tên "rừng Trúc", tức Trúc Lâm, để đặt tên cho dòng Thiền do ông sáng lập.


Khi hệ phái Trúc Lâm ra đời, hệ thống chùa, am được phát triển với quy mô lớn tọa lạc ở rộng khắp khu vực Yên Tử chẳng những minh chứng cho sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm mà còn có ý nghĩa to lớn về vị trí chiến lược, về chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa, đặc biệt ở thời đại Lý - Trần. Vì vậy, cảnh quan văn hóa Yên Tử chẳng những đáp ứng yêu cầu về tính đa dạng, đa chức năng của cảnh quan thiên nhiên và còn đáp ứng được yêu cầu quan trọng của Phật giáo Thiền.


Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử được ươm mầm nơi không gian thiêng Yên Tử, trở thành chốn tổ của Thiền phái cả nước và đồng hành cùng lịch sử dân tộc, lan tỏa ra nhiều nước trên thế giới. Những di sản văn hóa vật thể như chùa, tháp, thực vật… được tạo dựng theo những quan niệm và chức năng của Phật giáo Thiền Tông, tạo nên cảnh quan văn hóa tâm linh Yên Tử mang đậm phong cách độc đáo Thiền Trúc Lâm Việt Nam và là di sản văn hóa đặc sắc của dân tộc cần được gìn giữ cho muôn đời sau.


Với những giá trị đặc biệt quan trọng của Yên Tử, Nhà nước đã có Quyết định số 15/VH-QĐ ngày 13/3/1974 công nhận Khu di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử là di tích quốc gia. Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử là di tích quốc gia đặc biệt. Ở góc độ Phật giáo, Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ III diễn ra tại Hà Nội vào đầu tháng 11/1992, đã công nhận Yên Tử là Trung tâm Phật giáo của Việt Nam.



HTMLText_341109A3_2AC8_D32E_4176_0A2D8F71CF30.html =
Yên Tử là dãy núi thấp, thuộc hệ thống cánh cung Đông Triều, dài khoảng 80km, rộng khoảng 50km. Dãy Yên Tử bao gồm nhiều đỉnh cao, đỉnh cao nhất là khu vực chùa Đồng (cao 1068m) mây phủ quanh năm. Tiếp đến là các đỉnh Phật Sơn, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Thanh Mai, Quan Âm, Huyền Đinh, núi Thằng Người, núi Lòng Thuyền. Những ngọn núi ở phía bắc và tây bắc dãy Yên Tử ở địa phận tỉnh Bắc Giang cũng khá cao, đứng trên đó có thể quan sát được một vùng rộng lớn. Cùng hệ thống núi lại có các đèo tạo thành những con đường thông sang các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương.


Đây cũng là một vùng địa chất được hình thành từ kỷ Đệ tứ, với các loại đá gốc, như sa thạch, sỏi kết sạn và phù sa cổ… Địa hình, địa chất phức tạp của khu vực đã kiến tạo nên các điểm cảnh quan kỳ vĩ, như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc, cổng Trời, đường Tùng, rừng trúc, đỉnh núi Yên Tử…, nơi có những kiến trúc cổ truyền như hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ.


Khu vực Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên khoảng 2686ha, trong đó có 1736ha rừng tự nhiên, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc, nơi còn bảo tồn được nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm... Xen kẽ với thiên nhiên là hệ thống chùa, am, tháp… Ven lối dẫn lên các chùa, am, tháp thường trồng rất nhiều tùng. Trong khu vực này hiện còn khoảng hơn 200 cây tùng đại thụ, thuộc 4 nhóm quý hiếm, được trồng cách đây khoảng 700 năm. Ngoài đường tùng cổ thụ, rừng trúc ở đây cũng nổi tiếng từ ngàn xưa... Trúc là sản phẩm độc đáo của Yên Tử, tượng trưng cho sức sống dẻo dai, vẻ đẹp thanh bạch và tao nhã của tạo hóa. Có lẽ, đó cũng chính là lý do mà Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để tu hành và lấy tên "rừng Trúc", tức Trúc Lâm, để đặt tên cho dòng Thiền do ông sáng lập.



HTMLText_36D6BFC8_2AB9_CF7A_41A7_535522AD7A90.html =
Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mái nhà chung của các Hội Văn học nghệ thuật cả nước. Liên hiệp gồm 74 tổ chức thành viên với trên 45.000 hội viên là văn nghệ sĩ thuộc các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.


Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam triển khai thực hiện chương trình nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và công bố tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư nhằm góp phần cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị khóa X “về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiếp nhận, khai thác thông tin từ thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho phát triển, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và văn học nghệ thuật hướng đến giá trị chân - thiện - mỹ.


Chương trình với mục tiêu chung là góp phần xây dựng hệ thống tư liệu và phổ biến các công trình, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về văn hóa, văn học nghệ thuật nước nhà.


Các ấn phẩm kế thừa từ nguồn tư liệu các công trình, tác phẩm văn học nghệ thuật được nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học, văn hóa học, sử học…đã có để tổng hợp, sáng tạo và xây dựng thành hệ thống tư liệu đảm bảo tính tiện ích cho việc tra cứu, nghiên cứu và khẳng định giá trị bền vững.


Trong quá trình thực hiện, Ban Chỉ đạo mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa.


BAN CHỈ ĐẠO
HTMLText_F4B611B8_E5BF_5EF9_41DF_F70E720C0C5C.html =
Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử là nơi hình thành, ra đời và phát triển của Trung tâm Phật giáo Thiền Tông thuần Việt, do người Việt trực tiếp sáng tạo ra. Đây là một trong những di tích lớn và ra đời sớm ở nước ta. Hệ thống chùa, am, tháp, bia, tượng… ở Yên Tử là những tư liệu lịch sử vật chất quý báu, gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp tu hành của Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông và các thế hệ thiền sư tu hành tại đây.


Đặc biệt các văn bia ở Yên Tử đều chứa đựng một lượng thông tin rất lớn, qua nghiên cứu các văn bia ở đây chúng ta có thể lập lại được một phả hệ những nhà sư đã tu hành tại đây cùng với lược sử của họ, từ đó có thể nghiên cứu được tình hình phát triển của Phật giáo Trúc Lâm qua từng thời kỳ. Trải qua các thời kỳ: Lý, Trần, Lê, Nguyễn, danh sơn Yên Tử trở thành nơi hội ngộ của các bậc thiền sư đạo cao đức trọng như Tổ Chân Nguyên, ni sư Đàm Thái, Đệ Nhất Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Tam Tổ Huyền Quang.


Giá trị văn hoá


Sự ra đời và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử đã để lại cho hậu thế những bản kinh văn và các bản sách quý giá, những sách dạy cho các tăng môn và dân chúng của Thiền phái Trúc Lâm tu tập, sám hối, tu hành thập thiện như: Thiền tâm thiết chuỷ ngữ lục, Đại Hương Hải ấn thi tập, Tăng già Toái sự, Thạch thất Mỹ Ngữ, Truyền Đăng Lục, Thượng Sĩ hành trang… Đây là những di sản văn hoá phi vật thể quý giá đang đồng hành cùng sự phát triển của lịch sử dân tộc.


Bên cạnh đó, Thiền phái Trúc Lâm cũng để lại cho đời sau nhiều công trình văn hoá vật thể quý báu: chùa chiền, am, tháp được hình thành trong quá trình ra đời và phát triển của chốn tổ Trúc Lâm tại Yên Tử. Những di sản vật thể quý báu đó đã phản ánh khá rõ nét về sự phát triển của kiến trúc, mỹ thuật, điêu khắc Việt Nam qua các triều đại Lý - Trần - Lê - Nguyễn. Đó là những báu vật, cổ vật có một không hai trong kho tàng văn hoá Việt Nam.


Giá trị tư tưởng


Trong lịch sử xã hội Việt Nam, Phật giáo ở nước ta từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 18 đều do Thiền tông chủ yếu lãnh đạo và truyền bá. Các hệ phái Thiền tông hầu hết từ Trung Hoa truyền sang như: Phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi, phái Vô Ngôn Thông, phái Thảo Đường… Những vị tổ đứng đầu mỗi hệ phái đa phần là người Trung Hoa, Ấn Độ, chỉ có phái Thiền Trúc Lâm mới có ông tổ là người Việt Nam, mới thông cảm với tâm tư nguyện vọng, phong tục tập quán của người Việt Nam, giáo hoá thích ứng với nhu cầu của Phật tử Việt Nam.


Giá trị thắng cảnh


Yên Tử - một trong những linh sơn của đất nước, bên cạnh cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, còn là nơi bảo tồn được rất nhiều loài động thực vật quý hiếm mà không một vùng núi nào có được, đặc biệt là các loài cây quý như Tùng, Trúc, Mai và các loại cây thuốc nam quý hiếm.


Vẻ đẹp của Yên Tử là sự kỳ vĩ của núi non hoà với nét cổ kính, trầm mặc của chùa tháp, là sự thơ mộng của suối nước trời mây chen trong cây cỏ hoa lá và chim muông, là sự phong phú của thảm thực vật đa dạng và những loại cây dược liệu có giá trị. Chính vì vậy mà từ xa xưa Yên Tử được xếp là một trong 72 phúc địa của nước ta. Đại Thanh nhất thống chí có ghi: “Núi Yên Tử là nơi đắc đạo của Yên Kỳ Sinh nhà Hán. Năm Tự Đức thứ ba liệt vào hạng danh sơn, chép trong điểm thờ” (Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, tr 395”). Sau này các triều đại phong kiến nước ta đều xếp Yên Từ vào loại “danh sơn"


Ngày 13/3/1974, Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử được xếp hạng Di tích Quốc gia. Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt. Ngày 18/02/2013, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 334/QĐ-TTg, phê duyệt Đề án mở rộng và phát triển Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử, tạo hành lang pháp lý quan trọng trong việc đầu tư tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích quốc gia đặc biệt.


Hiện nay, Khu Di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử đang được tỉnh Quảng Ninh phối hợp với tỉnh Bắc Giang và tỉnh Hải Dương lập hồ sơ khoa học trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_8ACFA1F9_C645_DF04_41D3_0CC294B5910C.html =
Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử gắn liền với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308), vị vua từng lãnh đạo quân dân thời Trần hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông, rồi từ bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm đậm màu sắc Việt.


Trong lịch sử, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, gắn với nhiều kiến trúc cổ, được xây dựng qua các thời kỳ lịch sử khác nhau (Lý, Trần, Lê, Nguyễn). Yên Tử là dãy núi thấp, thuộc hệ thống cánh cung Đông Triều, dài khoảng 80km, rộng khoảng 50km. Dãy Yên Tử bao gồm nhiều đỉnh cao, đỉnh cao nhất là khu vực chùa Đồng (cao 1068m) mây phủ quanh năm. Tiếp đến là các đỉnh Phật Sơn, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Thanh Mai, Quan Âm, Huyền Đinh, núi Thằng Người, núi Lòng Thuyền. Những ngọn núi ở phía bắc và tây bắc dãy Yên Tử ở địa phận tỉnh Bắc Giang cũng khá cao, đứng trên đó có thể quan sát được một vùng rộng lớn. Cùng hệ thống núi lại có các đèo tạo thành những con đường thông sang các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương.


Đây cũng là một vùng địa chất được hình thành từ kỷ Đệ tứ, với các loại đá gốc, như sa thạch, sỏi kết sạn và phù sa cổ… Địa hình, địa chất phức tạp của khu vực đã kiến tạo nên các điểm cảnh quan kỳ vĩ, như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc, cổng Trời, đường Tùng, rừng trúc, đỉnh núi Yên Tử…, nơi có những kiến trúc cổ truyền như hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ.


Khu vực Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên khoảng 2686ha, trong đó có 1736ha rừng tự nhiên, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc, nơi còn bảo tồn được nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm... Xen kẽ với thiên nhiên là hệ thống chùa, am, tháp… Ven lối dẫn lên các chùa, am, tháp thường trồng rất nhiều tùng. Trong khu vực này hiện còn khoảng hơn 200 cây tùng đại thụ, thuộc 4 nhóm quý hiếm, được trồng cách đây khoảng 700 năm. Ngoài đường tùng cổ thụ, rừng trúc ở đây cũng nổi tiếng từ ngàn xưa... Trúc là sản phẩm độc đáo của Yên Tử, tượng trưng cho sức sống dẻo dai, vẻ đẹp thanh bạch và tao nhã của tạo hóa. Có lẽ, đó cũng chính là lý do mà Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để tu hành và lấy tên "rừng Trúc", tức Trúc Lâm, để đặt tên cho dòng Thiền do ông sáng lập.


Khi hệ phái Trúc Lâm ra đời, hệ thống chùa, am được phát triển với quy mô lớn tọa lạc ở rộng khắp khu vực Yên Tử chẳng những minh chứng cho sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm mà còn có ý nghĩa to lớn về vị trí chiến lược, về chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa, đặc biệt ở thời đại Lý - Trần. Vì vậy, cảnh quan văn hóa Yên Tử chẳng những đáp ứng yêu cầu về tính đa dạng, đa chức năng của cảnh quan thiên nhiên và còn đáp ứng được yêu cầu quan trọng của Phật giáo Thiền.


Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử được ươm mầm nơi không gian thiêng Yên Tử, trở thành chốn tổ của Thiền phái cả nước và đồng hành cùng lịch sử dân tộc, lan tỏa ra nhiều nước trên thế giới. Những di sản văn hóa vật thể như chùa, tháp, thực vật… được tạo dựng theo những quan niệm và chức năng của Phật giáo Thiền Tông, tạo nên cảnh quan văn hóa tâm linh Yên Tử mang đậm phong cách độc đáo Thiền Trúc Lâm Việt Nam và là di sản văn hóa đặc sắc của dân tộc cần được gìn giữ cho muôn đời sau.


Với những giá trị đặc biệt quan trọng của Yên Tử, Nhà nước đã có Quyết định số 15/VH-QĐ ngày 13/3/1974 công nhận Khu di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử là di tích quốc gia. Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1419/QĐ-TTg xếp hạng di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử là di tích quốc gia đặc biệt. Ở góc độ Phật giáo, Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ III diễn ra tại Hà Nội vào đầu tháng 11/1992, đã công nhận Yên Tử là Trung tâm Phật giáo của Việt Nam.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử



HTMLText_887D047E_9F48_C8B0_41D9_F46C84D01A17.html =
Trần Nhân Tông (chữ Hán: 陳仁宗, sinh ngày 7 tháng 12 năm 1258 – 16 tháng 12 năm 1308) tên khai sinh là Trần Khâm (陳昑), là vị hoàng đế thứ ba của nhà Trần nước Đại Việt.


Là con trai trưởng của Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông đã được truyền ngôi vào tháng 11 năm 1278 – lúc ông chưa đầy 20 tuổi. Vị hoàng đế trẻ sớm phải đương đầu với hiểm họa xâm lược từ đế quốc Mông – Nguyên hùng mạnh ở phương Bắc. Do vậy, ngay sau khi lên ngôi, Trần Nhân Tông đã triển khai nhiều biện pháp nhằm nâng cao sức mạnh kinh tế và ổn định chính trị – xã hội của Đại Việt, đồng thời xây dựng quan hệ tích cực với nước láng giềng phía nam là Chiêm Thành. Năm 1285, hoàng đế nhà Nguyên Hốt Tất Liệt huy động đã một lực lượng lớn (theo Đại Việt sử ký toàn thư là 50 vạn người) tấn công Đại Việt. Quân dân Đại Việt ban đầu gặp nhiều tổn thất; nhưng dưới sự chỉ huy của vua Nhân Tông, Thượng hoàng Thánh Tông và Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo, người Việt đã dần dần xoay chuyển tình thế và đánh bật quân Nguyên ra khỏi đất nước. Sau đó, 2 vua Trần và Hưng Đạo vương tiếp tục lãnh đạo dân Việt đánh bại một cuộc xâm lược khác của Mông – Nguyên vào năm 1287.


Sau khi đẩy lùi các cuộc xâm lược của người Mông Cổ, Trần Nhân Tông đã khôi phục sự hưng thịnh của Đại Việt đồng thời thực thi phương sách ngoại giao vừa mềm dẻo, vừa cứng rắn với nhà Nguyên.


Ngoài giờ triều chính, ông còn nghiên cứu nội, ngoại điển, xem các kinh sách Phật Giáo và thường mời các vị cao tăng, thiền khách vào cung tham vấn hỏi đạo. Ông cũng tham học với Tuệ Trung Thượng Sĩ và ngộ được yếu chỉ Thiền. Đến năm 1293, vua Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con trai là Trần Anh Tông và sau đó xuất gia tu hành tại chùa Khai Phúc thuộc hành cung Vũ Lâm (Ninh Bình), đến năm 1299 sư rời đến Yên Tử (Quảng Ninh) tiếp tục tu hành và thành lập Thiền phái Trúc Lâm. Tại đây, sư theo hạnh khổ hạnh và lấy hiệu Hương Vân Đại Đầu Đà.


Sau đó, sư lập chùa, tịnh xá để tiếp độ và giáo hóa tăng chúng, học chúng đến tham học rất đông. Sau ngài đến trụ trì tại chùa Phổ Minh ở Phủ Thiên Trường và dạy Thiền trong vòng mấy năm. Rồi ngài đi vân du khắp nơi, tích cực phá bỏ các miếu thờ tà thần, dâm thần, dạy nhân dân tu thập thiện. Cùng năm, ngài trở lại nội cung và truyền Bồ Tát giới cho các hoàng thân, quý tộc.


Thiền phái Trúc Lâm được xem là tiếp nối nhưng là sự hợp nhất của ba dòng thiền Việt Nam của thế kỷ 12 – đó là dòng Thảo Đường, Vô Ngôn Thông và Tì-ni-đa-lưu-chi cùng với sự pha trộn ảnh hưởng của Tông Lâm Tế. Là bậc thiền sư đã sáng lập ra phái Trúc Lâm, Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông đã thống nhất các Thiền phái tồn tại trước đó và toàn bộ giáo hội Phật giáo đời Trần về một mối.


Cuối đời, thiền sư Trần Nhân Tông truyền pháp cho đệ tử Pháp Loa kế thừa làm tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử rồi thị tịch, hưởng thọ 51 tuổi.


Thiền sư Pháp Loa- đệ nhị tổ của Thiền phái Trúc Lâm Pháp Loa (法螺; 23 tháng 5 năm 1284 – 22 tháng 3 năm 1330), còn có tên là Minh Giác (明覺) hay Phổ Tuệ Tôn giả (普慧尊者), là một thiền sư, nhà lãnh đạo Phật giáo Đại thừa ở Đại Việt thế kỷ 13. Ông tu theo pháp môn cả Mật Tông và Thiền tông, là môn đệ của Trúc Lâm đại sĩ Trần Nhân Tông, và làm Tổ sư thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm. Ông xuất gia 1304, hành đạo suốt 26 năm cho tới khi qua đời ở tuổi 47.


Sau khi Điều Ngự thị tịch, thiền sư Pháp Loa làm lễ trà tỳ và rước xá lợi về cung, rồi biên soạn kệ tụng, ngữ lục của Điều Ngự thành cuốn Thạch Thất Mỵ Ngữ. Sư từng giảng bộ Truyền Đăng Lục của Thiền Tông, các kinh sách và giáo hóa nhiều đệ tử. Thiền sư từng trụ trì tại chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang và độ xuất gia cho hơn 1000 vị tăng, cấp giới độ điệp.


Trong quá trình làm đạo, ông đã xây cất nhiều chùa tháp trong nước, truyền bá rộng rãi những lời dạy của Phật Thích-ca Mâu-ni và Tổ sư Thiền, kết nạp nhiều tăng ni, cư sĩ trong đó có các vua Trần Anh Tông, Trần Minh Tông cùng nhiều thành viên hoàng gia và đại thần. Ông còn là người ấn hành Đại tạng kinh tại Việt Nam khoảng năm 1329 và đã để lại nhiều tác phẩm Thiền học và luận thuyết về các kinh Nhập Lăng-già, Diệu pháp liên hoa, Bát-nhã-ba-la-mật-đa. Hiện nay, bộ sách chủ yếu còn sót lại về cuộc đời ông là Tam Tổ thực lục (三祖實錄), ra đời khoảng thế kỷ 14, kể tiểu sử 3 vị tổ sư phái Thiên Tông Trúc Lâm.


Sư thị tịch năm 1330, đệ tử nối pháp là Huyền Quang. Ngoài ra cũng có những đệ tử nổi trội khác như Cảnh Ngung, Cảnh Huy, Huệ Nhiên.., Tác phẩm để lại của sư gồm có: Thạch Thất Mị Ngữ Niêm Tụng, Tham Thiền Yếu Chỉ, các Kinh sớ.


Thiền sư Huyền Quang- đệ tam Tổ Thiền phái Trúc Lâm Huyền Quang (玄光), 1254-1334, tên thật là Lý Đạo Tái (李道載) là một thiền sư, nhà lãnh đạo Phật giáo Đại thừa ở Đại Việt thời Trần. Ông là người hương Vạn Tải, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang (nay thuộc xã Thái Bảo, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh). Ông đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ (trạng nguyên) khoa thi năm 1272 (hay 1274?) và được bổ làm việc trong Viện Nội Hàn của triều đình, tiếp sư Bắc triều, nổi tiếng văn thơ.


Năm 51 tuổi, Lý Đạo Tái xuất gia, từng học Thiền với ngài Trần Nhân Tông, và phụ giúp Ngài soạn một số sách. Ông được cử làm thị giả của Trúc Lâm Đầu Đà và được ban pháp hiệu là Huyền Quang. Sau, ông theo lời phó chúc của Trúc Lâm trụ trì chùa Vân Yên (nay là chùa Hoa Yên) trên núi Yên Tử. Vì đa văn bác học, tinh thông đạo lý nên tăng chúng đua nhau đến học.


Niên hiệu Đại Khánh thứ 4 (1317), ông được Pháp Loa truyền y của Trúc Lâm và tâm kệ. Sau khi Pháp Loa tịch (1330), ông kế thừa làm Tổ thứ ba của thiền phái Trúc Lâm nhưng vì tuổi đã cao nên ông giao phó trách nhiệm lại cho Quốc sư An Tâm.


Theo đánh giá của giới nghiên cứu, với sự ra đời của phái Trúc Lâm đã khẳng định sự độc lập, sáng tạo của tông phái Phật giáo ở Việt Nam. Đồng thời cũng thể hiện rõ con đường đi của Phật giáo ngày càng phát triển sâu rộng trong nhân dân, được nhân dân tôn sùng và tin theo.


Trúc Lâm Điều Ngự là người tiểu biểu cho việc xây dựng và củng cố một giáo hội Phật giáo thống nhất. Tu ở Yên Tử nhưng ông vẫn cùng Pháp Loa, Huyền Quang đi khắp các danh chùa trong nước như Phổ Minh ở Thiên Trường, Sùng Nghiêm ở Chí Linh, Vĩnh Nghiêm ở Bắc Giang, Báo Ân ở Bắc Ninh để giảng kinh cho các nhà sư đến học. Tam tổ đều là những người tài giỏi, uyên thâm về học vấn và tu thiền đắc đạo.


Thiền phái Trúc Lâm được sự quan tâm, bảo trợ của Nhà nước, các cơ sở của Trúc Lâm có sự phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và quy mô. Theo số liệu của tác giả Nguyễn Lang, trong cuốn Việt Nam Phật giáo sử luận (Nxb. Văn học, tr.453) thì thời Trần, cả nước có khoảng 9.500 ngôi chùa. Riêng phái Trúc Lâm với Yên Tử là trung tâm chính (chùa Hoa Yên) còn có các chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều, Quảng Ninh), Côn Sơn (Tỉnh Hải Dương), Vĩnh Nghiêm (tỉnh Bắc Giang), Báo Ân (tỉnh Bắc Ninh) và nhiều ngôi chùa khác trên tuyến đường trung tâm từ Thăng Long đến Yên Tử. Có thể thấy, tuyến đường Thăng Long – Yên Tử không chỉ đơn thuần là đường giao thông quan trọng mà còn là tuyến Phật giáo chủ đạo của cả nước thời Trần. Trúc Lâm tam tổ cho xây khá nhiều chùa. Riêng Nhị tổ Pháp Loa đã cho xây khoảng 200 chùa, đúc hơn 1.300 pho tượng Phật bằng đồng lớn nhỏ. Chùa Quỳnh Lâm có đến hơn 1.000 mẫu ruộng và hơn 1.000 nô canh tác. Các chùa Báo Ân, Siêu Loại, Vĩnh nghiêm cũng có diện tích ruộng đất đáng kể. Điều cần nhấn mạnh là, đa số người cúng tiến ruộng đất, tiền của cho chùa là vua và các thành viên trong hoàng tộc cũng như quan lại cao cấp của nhà Trần.


Giai đoạn thăng trầm của Phật giáo vào cuối đời nhà Trần: Thiền phái Trúc Yên Tử phát triển và được sự bảo hộ mạnh mẽ của triều đình nhà Trần. Đến cuối nhà Trần, sự phát triển mạnh của Nho giáo dần lấn át đến Phật giáo. Một số nhà Nho nổi tiếng như Trương Hán Siêu, Lê Quát, Phạm Sư Mạnh thường nhắm vào tệ nạn của một số tăng sĩ đương thời để đả kích Phật giáo. Và đặc biệt, sau khi nhà Trần bị diệt vong, nhà Hồ lên ngôi, rồi đến khi quân Minh sang xâm lược, tịch thu, vơ vét các tài nguyên cũng như các tác phẩm văn hóa, sách vở. Đất nước lâm vào nguy nan. Các sử liệu liên quan đến Phật giáo, Thiền Tông Việt Nam, Thiền phái Trúc Lâm đều bị quân Minh tịch thu và đem về nước, khiến cho sử liệu của Việt Nam bị hạn chế, nghèo nàn.


Đây cũng là giai đoạn mà các thiền sư của Thiền phái Trúc Lâm ẩn cư trên núi hiểm, rừng sâu, chủ yếu là địa bàn núi Yên Tử. Thiền phái Trúc lâm với tam tổ như nêu trên, nhưng sau Đệ Tam tổ Huyền Quang thì không có ai nối tiếp. Mặc dù, trong sách Đại Nam thiền uyển kế đăng lược lục của Phúc Điền, được khắc in vào khoảng 1858 thì sau Tam tổ có: 1.An Tâm; 2.Tĩnh lự Phù Vân; 3.Vô Trước; 4.Viên Minh; 5.Đạo Huệ; 6.Viên Ngộ; 7.Tổng Trì; 8. Tam Tạng Khuê Thám; 9. Sơn Đằng; 10.Hương Sơn; 11.Trí Dung; 12.Tuệ Quang; 13.Chân Trú; 14.Vô Phiền. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của tác giả Hà Văn Tấn thì, tính chân xác của danh sách này thật đáng ngờ. Trật tự trước sau của các thế hệ ở đây xem ra không đáng tin cậy. Bởi danh sách này được chép một cách sơ lược, không ghi rõ thời đại của các nhà sư, nên ta có thể nghĩ rằng những thế hệ truyền thừa ở Yên Tử sau cả thời Trần.


Thời kỳ phục hưng


Đến thời Lê Trung Hưng, Chân Nguyên (1647 - 1726), còn có pháp danh là Tuệ Đăng; là một thiền sư Việt Nam, thuộc phái Lâm Tế đời thứ 36; và là người khôi phục lại thiền phái Trúc Lâm đời Trần ở Đàng Ngoài. Thiền sư Chân Nguyên- Tuệ Đăng họ Nguyễn tên Nghiêm, tên chữ là Đình Lân, sinh ngày 11 tháng 9 năm Đinh Hợi (1647) ở tại làng Tiền Liệt, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương. Lớn lên, ông theo học với cậu là một Giám sinh (học sinh trường Quốc Tử Giám). Ông rất thông minh, hạ bút là thành văn. Năm 16 tuổi, sư đọc quyển Tam Tổ Thực Lục, đến Tổ thứ ba là Huyền Quang liền tỉnh ngộ nói: "Cổ nhân ngày xưa dọc ngang lừng lẫy mà còn chán sự công danh, huống ta là một chú học trò", rồi phát nguyện đi tu.


Năm 19 tuổi, sư lên chùa Hoa Yên trên núi Yên Tử, xin xuất gia với Thiền sư Tuệ Nguyệt (Chân Trú), và được đặt pháp danh là Tuệ Đăng. Ít lâu sau, Thiền sư Tuệ Nguyệt viên tịch. Sư cùng bạn đồng tu là Như Niệm phát nguyện tu hạnh đầu đà, rồi đi du phương để tham vấn Phật pháp. Thời gian sau, Như Niệm đổi ý trở về trụ trì chùa Cô Tiên (Thanh Hóa). Còn sư thì đi đến chùa Vĩnh Phúc ở núi Côn Cương (Bắc Ninh) xin tham học với Thiền sư Minh Lương (? - ?, thuộc phái Lâm Tế, đời thứ 35), và được đặt pháp danh là Chân Nguyên.


Sau khi được tâm ấn, sư thọ giới Tỳ-kheo (Tỉ-khâu). Một năm sau, sư lập đàn thỉnh ba đức Phật (Thích-ca, A-di-đà, Di-lặc) chứng đàn, thọ giới Bồ-tát và đốt hai ngón tay nguyện hành hạnh Bồ-tát. Về sau, sư được truyền thừa y bát của thiền phái Trúc Lâm, làm Trụ trì chùa Long Động (tức chùa Lân, nay là Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử) và chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều, Quảng Ninh), là hai ngôi chùa lớn của phái.


Thiền sư Chân Nguyên đã đào tạo được nhiều đệ tử ưu tú như Như Hiện, Như Sơn, Như Trừng...Thiền sư Chân Nguyên viên tịch năm 1726. Môn đồ làm lễ hỏa táng thu di cốt (tín đồ gọi là xá lợi) chia thờ hai tháp ở chùa Quỳnh Lâm và chùa Lân (Long Động).


Đánh giá một cách khách quan, đến thế kỷ XVII, Thiền phái Trúc Lâm được phục hồi và phát triển. Mảnh đất nuôi dưỡng Trúc Lâm chính là Đàng Trong với vai trò của các chúa Nguyễn. Chính quyền của các chúa Nguyễn đã coi trọng, hộ trì Phật giáo. Công cuộc truyền bá Thiền phái Trúc Lâm ở Đàng Trong gắn liền với vai trò của thiền sư Viên Cảnh – Lục Hồ, Viên Khoan – Đại Thâm, đặc biệt là vai trò của Thiền sư Minh Châu – Hương Hải (1628-1715).


Sang thế kỷ XX, có Hòa Thượng Thích Thanh Từ là người chủ trương khôi phục và truyền bá tinh thần Thiền học của Thiền phái Trúc Lâm.
Thiền Sư Thích Thanh Từ tên khai sinh Trần Hữu Phước, sau đổi thành Trần Thanh Từ, sanh ngày 24 tháng 7 năm 1924 tại ấp Tích Khánh, xã Thiện Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long. Cha của ông là Trần Văn Mão, mẹ là Nguyễn Thị Đủ. Sau khi trải nghiệm ba tháng làm công quả tại chùa Phật Quang, xứ Bang Chang, Trà Ôn, vào ngày 15 tháng 7 năm Kỷ Sửu, 1949, Thích Thiện Hoa đã thế phát xuất gia cho ông.


Sư sưu tập và dịch thuật, giảng giải nhiều tác phẩm liên quan đến Thiền Tông nói chung và Thiền phái Trúc Lâm nói riêng. Từ Nam chí Bắc, cho đến hải ngoại đã có nhiều Thiền viện do sư và các đệ tử sáng lập mang tên là Thiền viện Trúc Lâm và tại đây đều có thờ Tam Tổ Trúc Lâm. Tuy nhiên, đường lối tu tập Thiền của Hoà Thượng Thích Thanh Từ không phải là thuần túy về Thiền Tông mà theo lối Thiền-giáo song tu, và có tiếp thu thêm đường lối Thiền Tri Vọng của Thiền sư Khuê Phong Tông Mật- Tổ thứ 5 Tông Hoa Nghiêm, hay Lục Diệu Pháp Môn của Thiên Thai Tông.


Năm 2002, Hoàng thượng Thích Thanh Từ trùng tu Chùa Lân, lập thành thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử
HTMLText_97D21AF9_C643_2D05_41E7_131BFFF1B229.html =
Yên Tử là dãy núi thấp, thuộc hệ thống cánh cung Đông Triều, dài khoảng 80km, rộng khoảng 50km. Dãy Yên Tử bao gồm nhiều đỉnh cao, đỉnh cao nhất là khu vực chùa Đồng (cao 1068m) mây phủ quanh năm. Tiếp đến là các đỉnh Phật Sơn, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Thanh Mai, Quan Âm, Huyền Đinh, núi Thằng Người, núi Lòng Thuyền. Những ngọn núi ở phía bắc và tây bắc dãy Yên Tử ở địa phận tỉnh Bắc Giang cũng khá cao, đứng trên đó có thể quan sát được một vùng rộng lớn. Cùng hệ thống núi lại có các đèo tạo thành những con đường thông sang các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương.


Đây cũng là một vùng địa chất được hình thành từ kỷ Đệ tứ, với các loại đá gốc, như sa thạch, sỏi kết sạn và phù sa cổ… Địa hình, địa chất phức tạp của khu vực đã kiến tạo nên các điểm cảnh quan kỳ vĩ, như thác Ngự Dội, thác Vàng, thác Bạc, cổng Trời, đường Tùng, rừng trúc, đỉnh núi Yên Tử…, nơi có những kiến trúc cổ truyền như hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ.
Khu vực Yên Tử có tổng diện tích tự nhiên khoảng 2686ha, trong đó có 1736ha rừng tự nhiên, đặc trưng cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc, nơi còn bảo tồn được nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm... Xen kẽ với thiên nhiên là hệ thống chùa, am, tháp… Ven lối dẫn lên các chùa, am, tháp thường trồng rất nhiều tùng. Trong khu vực này hiện còn khoảng hơn 200 cây tùng đại thụ, thuộc 4 nhóm quý hiếm, được trồng cách đây khoảng 700 năm. Ngoài đường tùng cổ thụ, rừng trúc ở đây cũng nổi tiếng từ ngàn xưa... Trúc là sản phẩm độc đáo của Yên Tử, tượng trưng cho sức sống dẻo dai, vẻ đẹp thanh bạch và tao nhã của tạo hóa. Có lẽ, đó cũng chính là lý do mà Trần Nhân Tông đã chọn nơi đây để tu hành và lấy tên "rừng Trúc", tức Trúc Lâm, để đặt tên cho dòng Thiền do ông sáng lập.


Nguồn: Ban quản lý di tích Yên Tử


HTMLText_9811A626_B320_9E74_41D7_40C679DA2769.html =
Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mái nhà chung của các Hội Văn học nghệ thuật cả nước. Liên hiệp gồm 74 tổ chức thành viên với trên 45.000 hội viên là văn nghệ sĩ thuộc các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.


Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam triển khai thực hiện chương trình nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và công bố tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư nhằm góp phần cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị khóa X “về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiếp nhận, khai thác thông tin từ thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho phát triển, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và văn học nghệ thuật hướng đến giá trị chân - thiện - mỹ.


Chương trình với mục tiêu chung là góp phần xây dựng hệ thống tư liệu và phổ biến các công trình, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về văn hóa, văn học nghệ thuật nước nhà.


Các ấn phẩm kế thừa từ nguồn tư liệu các công trình, tác phẩm văn học nghệ thuật được nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học, văn hóa học, sử học…đã có để tổng hợp, sáng tạo và xây dựng thành hệ thống tư liệu đảm bảo tính tiện ích cho việc tra cứu, nghiên cứu và khẳng định giá trị bền vững.


Trong quá trình thực hiện, Ban Chỉ đạo mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa.


BAN CHỈ ĐẠO


### Tooltip IconButton_CE2FF881_D091_C9C8_41BF_42590A8D045B.toolTip = Bật/Tắt tiếng IconButton_CE2FF881_D091_C9C8_41BF_42590A8D045B_mobile.toolTip = Bật/Tắt tiếng Button_B998CDC7_AF63_6529_41C9_E8B2F14507FE.toolTip = English Button_B998CDC7_AF63_6529_41C9_E8B2F14507FE_mobile.toolTip = English IconButton_F5E2DFA9_E1CC_D89C_41E0_4B2026DE9BB5_mobile.toolTip = Quần thể Không gian IconButton_F5E2DFA9_E1CC_D89C_41E0_4B2026DE9BB5.toolTip = Quần thể Không gian Button_BA7E6D86_AF63_E52B_41E5_39A57F7E600A_mobile.toolTip = Vietnamese Button_BA7E6D86_AF63_E52B_41E5_39A57F7E600A.toolTip = Vietnamese IconButton_F586D33C_E1CC_E9F4_41EB_D4EEAB25DA2D_mobile.toolTip = Xem toàn cảnh IconButton_F586D33C_E1CC_E9F4_41EB_D4EEAB25DA2D.toolTip = Xem toàn cảnh IconButton_F2228AF5_E1F4_5877_41D6_07D0B134E176_mobile.toolTip = Xem toàn màn hình IconButton_F2228AF5_E1F4_5877_41D6_07D0B134E176.toolTip = Xem toàn màn hình IconButton_F0C9AEF6_D0B1_C948_41E0_9DECB6929FEB.toolTip = Ảnh tiếp theo IconButton_F0C9AEF6_D0B1_C948_41E0_9DECB6929FEB_mobile.toolTip = Ảnh tiếp theo IconButton_E8C02577_CCB1_2A4A_41DB_FF85D1F08A35.toolTip = Ảnh trước IconButton_E8C02577_CCB1_2A4A_41DB_FF85D1F08A35_mobile.toolTip = Ảnh trước IconButton_F5FEFE3F_E1CC_BBF4_41D7_F84B5042F998.toolTip = Ẩn/Hiện Mục lục IconButton_F5FEFE3F_E1CC_BBF4_41D7_F84B5042F998_mobile.toolTip = Ẩn/Hiện Mục lục IconButton_F5849FE2_E1CC_B88D_41E7_89811DA906BA_mobile.toolTip = Ẩn/Hiện các điểm tương tác IconButton_92BC9C3F_A0B0_FD40_41D9_7238835B24FB.toolTip = Ẩn/Hiện điểm tương tác ## Tour ### Description ### Title tour.name = Non Thiêng Yên Tử