#: locale=en
## Action
### URL
WebFrame_A5C771CF_BC02_78DA_41B5_5A313A0F9262_mobile.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d12249.71236281642!2d106.37812972783502!3d21.15434505074841!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x31357b7eeb395861%3A0xcfb4bd92b63f7b0f!2zQ2jDuWEgQ8O0biBTxqFu!5e1!3m2!1svi!2s!4v1674697822203!5m2!1svi!2s
WebFrame_A5C771CF_BC02_78DA_41B5_5A313A0F9262.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d29943.84097897528!2d105.92712507887298!3d20.25965912660198!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x313679fd9f08498f%3A0x1640b43698eb7f34!2zQmFuIHF14bqjbiBsw70gUXXhuqduIHRo4buDIGRhbmggdGjhuq9uZyBUcsOgbmcgQW4!5e0!3m2!1svi!2s!4v1675741862022!5m2!1svi!2s
## Media
### 360 Video
### Audio
audiores_136B5897_2A71_B172_4170_C2DF634B16AA.mp3Url = media/audio_111CCBC2_2990_76CD_41A4_FA72F7515228_en.mp3
audiores_4C705138_67A4_D633_41C0_C2D73D30DEE0.mp3Url = media/audio_41B6D558_67DF_5E73_41C8_3CFDFB7C7004_en.mp3
audiores_4C091448_67A4_DE53_41BE_D9814396F58C.mp3Url = media/audio_43067281_67DD_BAD5_41D9_37CA186B1761_en.mp3
audiores_4C7452A6_67A4_DADF_41C3_727FD48B0FF1.mp3Url = media/audio_430952BD_67DC_FA2D_41B1_A959CDE14CDD_en.mp3
audiores_4C7FBF7C_67A4_CA33_41B5_A3E63E2CB33B.mp3Url = media/audio_436A9E45_67DF_4A5D_41CB_6D0D1B936A67_en.mp3
audiores_4C03B6C5_67A4_DA5D_41D1_D29F72A1F1A2.mp3Url = media/audio_4370DF08_67DB_4BD3_41D8_1CDC65FE213E_en.mp3
audiores_4C7A0D77_67A4_CE3D_41D5_5E2824894AAD.mp3Url = media/audio_4478585F_67E5_766D_41D6_D992F9F204A1_en.mp3
audiores_4C60DBAF_67A4_CA2D_41CB_67FE711A0A57.mp3Url = media/audio_4FE43DF5_67E5_CE3D_41D8_B6D8381B232A_en.mp3
audiores_4D380C43_67A7_CE55_41D3_7CC736FF3D07.mp3Url = media/audio_57B0E5A9_2AB0_535E_41C1_F24DABAC1D93_en.mp3
audiores_4CD9CEB5_67A7_4A3D_41D6_19AADCDAB9C0.mp3Url = media/audio_711E5FDA_67AB_4A77_41CD_D112EBE454EB_en.mp3
audiores_4CC56C7E_67A7_4E2F_41D2_AB03EE69B2F7.mp3Url = media/audio_716EB82A_67AB_D5D7_41D5_C60A0108B450_en.mp3
audiores_4CCE29D2_67A7_B677_41CB_42AEE0A29A66.mp3Url = media/audio_71EC5312_67AB_FBF7_419A_6E404396D4FB_en.mp3
audiores_4CCD2820_67A7_B5D3_41D3_87E3696E7F66.mp3Url = media/audio_73F92922_67A4_D7D7_41B1_80B8172A6AF6_en.mp3
audiores_4C51560A_67A4_BDD7_41B2_ADB6DAB8A461.mp3Url = media/audio_78A061FF_67E5_D62D_41D3_49CA74B7DA58_en.mp3
audiores_4C6A47BD_67A4_BA2D_41C0_7799A5472CA2.mp3Url = media/audio_798D9B95_67E5_CAFD_41CB_70E7A6A207F4_en.mp3
audiores_4C6F99BC_67A4_B633_41BC_4BB6D88A882F.mp3Url = media/audio_79A422D4_67E5_BA73_41BB_4A0AA21B3332_en.mp3
audiores_4C5FD412_67A4_BDF4_41C6_227EF5AE0029.mp3Url = media/audio_79F1E4AC_67E5_5ED3_41D6_728262EF8ED1_en.mp3
audiores_4CD3749C_67A7_5EF3_41D9_B5A9AAC69EF9.mp3Url = media/audio_7A13CA72_67FF_4A37_41C8_401C26FA8AEC_en.mp3
audiores_4C5B0272_67A4_BA37_41AD_47D044813EB7.mp3Url = media/audio_7A182D00_67EC_CFD3_41D3_FFC60BDA494A_en.mp3
audiores_4C4640B4_67A4_B633_41D5_1CF4E06C2B68.mp3Url = media/audio_7A3651D3_67EC_B675_41BA_4137912899F6_en.mp3
audiores_4CAA41CB_67A7_5655_41CB_07F41673F9E4.mp3Url = media/audio_7A803962_67E5_5657_41D8_6914E3573AE7_en.mp3
audiores_4C90EDF4_67A7_4E33_41CD_16E60408B1C8.mp3Url = media/audio_7A912B94_67E7_CAF3_41B9_C56429A2997F_en.mp3
audiores_4C9A8BBA_67A7_4A37_41D8_250D80A7AC7A.mp3Url = media/audio_7A9F2F01_67E5_4BD5_41CF_53DAA22109FE_en.mp3
audiores_4CD7E6A7_67A7_5ADD_41C9_219649B25EAF.mp3Url = media/audio_7AB1635D_67FC_FA6D_41BE_A188CAB37AE5_en.mp3
audiores_4C4C0E66_67A7_4A5F_41CC_02A0391E5C29.mp3Url = media/audio_7ACF7FC6_67ED_4A5F_41AC_0EE46C991421_en.mp3
audiores_4CB966A0_67A7_5AD3_41C1_402FBF191982.mp3Url = media/audio_7AD283B6_67EB_DA3F_41B8_50180E5AC5F1_en.mp3
audiores_4C48BCB7_67A7_4E3D_41CA_16F338435EAF.mp3Url = media/audio_7ADFD426_67ED_7DDF_41D5_D3AA5CA7EBCB_en.mp3
audiores_4CB21AC8_67A7_4A53_41CB_A718581086B3.mp3Url = media/audio_7AE678E7_67EB_765D_41CA_46042425A7F7_en.mp3
audiores_4CBF28F0_67A7_5633_41CC_5572DFD11496.mp3Url = media/audio_7AEF5009_67EB_55D5_41D1_04D456E0D137_en.mp3
audiores_4CA39444_67A7_5E53_41D9_8CC09DFAC71E.mp3Url = media/audio_7AF6D62D_67E4_FA2D_41B7_7534D00C0F44_en.mp3
audiores_4CEF5AFC_67A7_4A33_41BE_819BD98969B3.mp3Url = media/audio_7B44147E_67FC_BE2F_41BD_A2629E9BBECF_en.mp3
audiores_4C81D7A4_67A7_7AD3_41D3_C8FD8F7FA2C4.mp3Url = media/audio_7B4A4F38_67E5_CA34_41D7_5BA60FFD4A55_en.mp3
audiores_4CE5DD05_67A7_4FDD_41C3_B40A3CF8E859.mp3Url = media/audio_7B4C94C0_67FC_BE53_41D4_C87F6396996F_en.mp3
audiores_4C8AE5A0_67A7_7ED3_41C8_6DBBCA355812.mp3Url = media/audio_7B4CE167_67E5_565D_41D8_A09602EE7960_en.mp3
audiores_4CF4A37A_67A7_7A37_41C7_632D2C96D0ED.mp3Url = media/audio_7B4E0D4D_67E4_CE6D_41D5_DD5533A868FD_en.mp3
audiores_4CE947F2_67A7_5A37_41CA_99F6AA09CA8E.mp3Url = media/audio_7B4F0612_67FD_DDF7_41A0_2AC8EC8E426C_en.mp3
audiores_4C87C9B8_67A7_7633_4141_65660F790008.mp3Url = media/audio_7B4F3F0F_67E5_CBED_41C8_936172A8D5F3_en.mp3
audiores_4CFED122_67A7_77D7_41D8_E1FBACF7A4AD.mp3Url = media/audio_7B70FF9F_67FB_4AED_41BA_1B5B80BAEFC7_en.mp3
audiores_4CF8CEEA_67A7_4A57_41D0_A702216050CE.mp3Url = media/audio_7B7F8591_67FB_7EF5_41D7_1A82D1915C6D_en.mp3
audiores_4CDE52BD_67A7_5A2D_41C6_F696877FEC00.mp3Url = media/audio_7B82497A_67A4_B637_41D5_1768556F47D8_en.mp3
audiores_4CDA10ED_67A7_562D_41D3_5866B1E11A60.mp3Url = media/audio_7BB1AF1C_67A4_CBF3_41D9_A1FA618BF218_en.mp3
### Audio Subtitles
### Image
imlevel_6050211B_5615_881E_41B5_2E99D01384F9.url = media/zoomImage_4102B53A_2A70_F3B2_41C5_308005C23AEA_en_0_0.jpg
imlevel_6050311B_5615_881E_41B3_273C65F6C50B.url = media/zoomImage_4102B53A_2A70_F3B2_41C5_308005C23AEA_en_0_1.jpg
imlevel_6050411B_5615_881E_41C6_A171CC6B26B4.url = media/zoomImage_4102B53A_2A70_F3B2_41C5_308005C23AEA_en_0_2.jpg
imlevel_6050611B_5615_881E_41B4_5BA4185BC134.url = media/zoomImage_4102B53A_2A70_F3B2_41C5_308005C23AEA_en_0_3.jpg
imlevel_6050711B_5615_881E_418F_F8285D4FFB2E.url = media/zoomImage_4102B53A_2A70_F3B2_41C5_308005C23AEA_en_0_4.jpg
imlevel_607E747D_5615_881A_418A_3BD1453E830F.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_0.jpg
imlevel_607E847D_5615_881A_41D4_E6DFA994B3A9.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_1.jpg
imlevel_606F247E_5615_8816_41CB_41953EF3240B.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_2.jpg
imlevel_606F347E_5615_8816_41D5_7E0ECE57313E.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_3.jpg
imlevel_606F547E_5615_8816_41D1_95B8448A85AC.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_en_0_4.jpg
### Popup Image
### Title
model_2BAF4375_2479_478C_41B2_9F3FD4754FCC.label = Ban thờ cổ
model_62877EAE_F3D2_CB24_41DD_A1607253F5FC.label = Bia đền Trần
panorama_5D5E8A6E_74E6_4A67_41D2_4FF135B8768F.label = Bến thuyền
panorama_52EDBFD1_74E2_4ABD_41D3_D96EC992ECC3.label = Bến thuyền
panorama_52E51CB2_74E3_CEFC_41D3_6D17C0973342.label = Bến thuyền
model_7B2D82F6_F3D2_BB24_41D3_6A36A7B5F887.label = Chuông chùa Hoa Lâm
model_62072634_F3F6_BB25_41E1_D47C8208042F.label = Chuông đền Thái Vi
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_0.label = Chày nghiền
panorama_03EFACB7_6156_5986_41CC_8CFA1FD5FF7D.label = Chùa - Động Bàn Long
panorama_B244801D_B9FF_A2C4_41DA_91EBA3F2A742.label = Chùa Am
panorama_532B0844_741E_75A5_41CD_34B1C0CE2774.label = Chùa Am - cổng chùa
panorama_5359E0D6_7423_D6A4_419A_B5730E8B842B.label = Chùa Am - nhà mẫu
panorama_5B541AC7_741E_4AA4_41BF_B370625B8237.label = Chùa Am - nhà tổ
panorama_45DFF4C6_7462_5EA4_41DB_AA11560F10BB.label = Chùa Am - nhà tổ
panorama_5E81DC30_7423_CDFC_41D6_7586DF1A6936.label = Chùa Am - sân chùa
panorama_4633CB08_7427_CBAC_41C1_770A63C1B73C.label = Chùa Am - tam bảo
panorama_533BD9AE_7422_D6E4_41CE_F91838D2FF9C.label = Chùa Am - trước chùa
panorama_549578C3_7422_D6AD_41DB_9E014751C850.label = Chùa Bàn Long - cổng chùa
panorama_6BDF34AA_7423_DEFE_41CF_84989AD93524.label = Chùa Bàn Long - sân chùa
panorama_6BA68A0C_7422_55BA_41D5_3EA3F792D3AD.label = Chùa Bàn Long - trong chùa
panorama_B24456FA_B9FF_AF4C_41E4_A520CCDE12FB.label = Chùa Bái Đính
video_73D55D56_F356_4964_41E6_3A9718377348.label = Chùa Bái Đính
photo_125D9C79_383C_3792_41B7_ED280B52D8C1.label = Chùa Bái Đính Cổ
photo_125D9C79_383C_3792_41B7_ED280B52D8C1.label = Chùa Bái Đính Cổ
panorama_B24428A8_B9FF_E3CB_41C7_8D65E82C4DEF.label = Chùa Bái Đính Cổ
panorama_62697078_7425_D636_419F_1518160F7F52.label = Chùa Bái Đính Cổ - Thánh Cao Sơn
panorama_622959FD_7426_562F_41DB_269035CE87E1.label = Chùa Bái Đính Cổ - Thánh Cao Sơn
panorama_61A11B64_746E_4A2E_41D2_9BC2921D6564.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_622FBB1F_746E_4A1B_41D8_2B3BDE8C311F.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_61897767_7426_7A5C_41D4_4BBF68C890B8.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_6191FE13_7425_CDF4_41BD_3B5381011B01.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_62EA7C0E_746E_4DFA_41D5_027FF162BBE9.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_623D32A3_746E_FA2B_41D4_FD664441ADEA.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_627E9A77_746E_4A2A_41DB_BF6A24F68A66.label = Chùa Bái Đính Cổ - lối vào
panorama_625B1EBA_7463_CA27_41D2_9C19F811DAC8.label = Chùa Bái Đính Cổ - nhà tiếp khách
panorama_61DA9273_7423_DA39_41D9_2A5D8EB8FB71.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong chùa
panorama_6ED8C5A2_741E_DED9_41CE_A5A77004C0D8.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong chùa
panorama_626C1522_7422_DFDB_41CE_FEA1F33607D9.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong chùa
panorama_6229D9B6_742E_B630_41DC_C3159302B9CC.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong động
panorama_61AE43AD_7422_DA2D_41C1_3BF1BE35A235.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong động
panorama_61AFE5DD_7423_BE72_41D9_CD3A3809041C.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong động
panorama_6F68F515_742D_DFF3_41B8_DA7E9EABFB5B.label = Chùa Bái Đính Cổ - trong động
panorama_627F76E2_7462_7A24_41D5_1921B61FD7FA.label = Chùa Bái Đính Cổ - trước chùa
panorama_6A6FD1A3_7191_9904_41D8_D547790E330A.label = Chùa Báo Hiếu - cổng chùa
panorama_6BA085B3_7192_B905_41B3_6B08F7CEAFCD.label = Chùa Báo Hiếu - lối vào
panorama_684F34A1_7193_9F04_41D8_983715BE6492.label = Chùa Báo Hiếu - lối vào
panorama_6BE8C551_71F7_F904_41C3_D46EAC3FF6A5.label = Chùa Báo Hiếu - sân chùa
panorama_6B5F41A3_718E_9904_41DB_E564BE3B1A8A.label = Chùa Báo Hiếu - trong chùa
panorama_6838449F_7191_FF3C_41AD_404DFF3F9DC0.label = Chùa Báo Hiếu - trong chùa
panorama_6DC52BCB_718E_8904_41C8_303C49BE9C28.label = Chùa Báo Hiếu - trong chùa
photo_10AA30F4_383C_1092_41B7_5496BDF87490.label = Chùa Bích Động
photo_10AA30F4_383C_1092_41B7_5496BDF87490.label = Chùa Bích Động
panorama_0363879F_6171_F785_41D4_9BDFB75CA04C.label = Chùa Bích Động
panorama_63D49D2A_74E2_4FCA_41C3_7D16A649EE45.label = Chùa Bích Động - lối lên
panorama_621B1F49_74E6_4BBC_41AF_BB15C49D35B8.label = Chùa Bích Động - lối lên chùa
panorama_6274A5BC_742E_5E30_41C9_9526666759B0.label = Chùa Bích Động - lối vào
panorama_858A2DF4_F332_4925_41DB_DAD9640FAF87.label = Chùa Bích Động - lối vào
panorama_6E77D643_74FF_BDB7_41D4_7BC3A948EE80.label = Chùa Bích Động - lối vào
panorama_68176AF2_7422_CA45_41CF_C1864ED69CA2.label = Chùa Bích Động - lối vào
panorama_6C4F36F0_74E2_BA5A_4187_07641C501529.label = Chùa Bích Động - tam bảo
panorama_62F2F83E_74E2_D5C9_41B2_230774C53CFF.label = Chùa Bích Động - tháp
panorama_68609940_74E7_B7AF_419F_A28669CD4266.label = Chùa Bích Động - động tối
panorama_683F4F99_74EF_CADE_41D3_93CAC6686D6D.label = Chùa Bích Động - động tối
panorama_6EAD5D6A_741F_CE7F_41D2_4AB5107C87D8.label = Chùa Bích Động - đức quan thế âm
panorama_62FF78C6_741E_F6B7_41B3_5C9B19FFD23F.label = Chùa Bích Động - đức quan thế âm
photo_10AA2ECA_383C_30F6_419F_5F4C3998E149.label = Chùa Bích Động Cổ cổng trong
photo_10AA2ECA_383C_30F6_419F_5F4C3998E149.label = Chùa Bích Động Cổ cổng trong
photo_10AA7473_383C_1796_4195_68891CF0ECE2.label = Chùa Cổ-Bích Động
photo_10AA7473_383C_1796_4195_68891CF0ECE2.label = Chùa Cổ-Bích Động
panorama_04910360_61B6_A8BB_41C2_7C2A54C4C02C.label = Chùa Hoa Lâm
panorama_53B93AF4_741E_4A65_41B5_FD2B7345B1D1.label = Chùa Hoa Lâm - ngoại chùa
panorama_5E7CF699_75E2_5AAC_41D0_D564F617312F.label = Chùa Hoa Lâm - tiền đường
panorama_52F63D8E_75E2_4EA4_417B_56ED596E9233.label = Chùa Hoa Lâm - trước chùa
panorama_53D32AD5_741E_4AA4_41C8_21A15F262D5F.label = Chùa Hoa Lâm - tả vu
panorama_5205520E_743E_D5A4_41D0_7BD8C4AE7191.label = Chùa Khả Lương
panorama_53D34A98_746E_4AAC_41D6_D59B566ECAAF.label = Chùa Khả Lương - lối vào
panorama_53CB41EE_746E_7664_41BD_8C4A5F456EBF.label = Chùa Khả Lương - lối vào
panorama_53C297CE_746E_5AA7_41CF_629E2E3D41F3.label = Chùa Khả Lương - nhà bia
panorama_53C36F74_7462_CA64_41D1_6EDE1F877903.label = Chùa Khả Lương - trước chùa
panorama_B24413FF_B9FF_A545_41E1_1532BB04EA75.label = Chùa báo hiếu
photo_10AA62B2_383C_1096_41A6_B8187D6F4C7A.label = Chùa cổ Bích Động
photo_10AA62B2_383C_1096_41A6_B8187D6F4C7A.label = Chùa cổ Bích Động
panorama_61432C1E_743E_4E74_41D8_9BFD68A7BEA2.label = Chùa Áng La
panorama_6091465D_7425_DAEF_41C9_4FCCB8AAA110.label = Chùa Áng La
photo_10AA1637_383C_139E_41AE_F2B12F825AC3.label = Chùa Động- Bích Động cổ
photo_10AA1637_383C_139E_41AE_F2B12F825AC3.label = Chùa Động- Bích Động cổ
photo_1096653C_383C_1193_41BB_C8989FB77226.label = Copy of Untitled-1 copy
photo_1096653C_383C_1193_41BB_C8989FB77226.label = Copy of Untitled-1 copy
model_2B7A1A49_247A_C187_41BA_C8BD3D0BD24C.label = Cuốc gỗ
model_34D0C5FA_247A_C284_41A3_207F1F6FAB2F.label = Công cụ chặt
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_1.label = Công cụ chặt
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_4.label = Công cụ mũi nhọn
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_3.label = Công cụ mũi nhọn 1
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_2.label = Công cụ mảnh tước
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_5.label = Công cụ nạo
model_3427007D_247A_C27C_41B3_756B828F0738.label = Cối
photo_10AA57F1_383C_1092_41C7_382A6E12334C.label = Cổng Chùa Bích Động
photo_10AA57F1_383C_1092_41C7_382A6E12334C.label = Cổng Chùa Bích Động
photo_10AA79B5_383C_1092_41B5_86BF39B0BFE4.label = Cổng- Chùa Bích Động
photo_10AA79B5_383C_1092_41B5_86BF39B0BFE4.label = Cổng- Chùa Bích Động
photo_10A5BB85_383C_1172_4124_3070D56590BC.label = Cổng-Chùa Bái Đính cổ
photo_10A5BB85_383C_1172_4124_3070D56590BC.label = Cổng-Chùa Bái Đính cổ
photo_E5C38AFB_6156_598D_41D6_024A242D517C.label = DSC07496
photo_E5C38AFB_6156_598D_41D6_024A242D517C.label = DSC07496
photo_1CD302A4_6156_69BA_41A3_0FF572F6142E.label = DSC07501
photo_1CD302A4_6156_69BA_41A3_0FF572F6142E.label = DSC07501
photo_1CE09A32_6156_789F_41D0_0B79D07005DC.label = DSC07504
photo_1CE09A32_6156_789F_41D0_0B79D07005DC.label = DSC07504
photo_1CE3216C_6156_688A_41BC_4FE8FD88A852.label = DSC07506
photo_1CE3216C_6156_688A_41BC_4FE8FD88A852.label = DSC07506
photo_1CED8806_6156_5886_41D6_96DA9EA32161.label = DSC07508
photo_1CED8806_6156_5886_41D6_96DA9EA32161.label = DSC07508
photo_1CEC1F31_6156_589D_41C4_CF1FCA323447.label = DSC07509
photo_1CEC1F31_6156_589D_41C4_CF1FCA323447.label = DSC07509
photo_1CECB5F8_6156_AB8B_41CF_E2A828F4840A.label = DSC07512
photo_1CECB5F8_6156_AB8B_41CF_E2A828F4840A.label = DSC07512
photo_1CECECE3_6156_B9BE_41CE_AE534E7DBC79.label = DSC07513
photo_1CECECE3_6156_B9BE_41CE_AE534E7DBC79.label = DSC07513
photo_1CECF39C_6156_AF8A_41CF_625B43956B17.label = DSC07516
photo_1CECF39C_6156_AF8A_41CF_625B43956B17.label = DSC07516
photo_1091710F_383C_718E_41BD_AF7055F5A4F3.label = DSC_0145
photo_1091710F_383C_718E_41BD_AF7055F5A4F3.label = DSC_0145
photo_10917E1D_383C_7392_416B_56F1F346AE50.label = DSC_3532
photo_10917E1D_383C_7392_416B_56F1F346AE50.label = DSC_3532
photo_10912225_383C_13B2_41A1_9468F7C7209E.label = DSC_3548
photo_10912225_383C_13B2_41A1_9468F7C7209E.label = DSC_3548
album_708511A8_F356_792C_41BB_366332022EB7.label = Giá trị khảo cổ
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_7.label = Gốm đá mới giữa
photo_1091AE23_383C_13B6_41C4_2F3FDB6C6EBE.label = HHCLANT moi
photo_1091AE23_383C_13B6_41C4_2F3FDB6C6EBE.label = HHCLANT moi
photo_10DAA291_383C_7092_41B8_B0C352844892.label = Hang MoiIMG_4851
photo_10DAA291_383C_7092_41B8_B0C352844892.label = Hang MoiIMG_4851
photo_1097C80A_383C_7F76_41B5_02AC8935F8F7.label = Hang MoiIMG_4859
photo_1097C80A_383C_7F76_41B5_02AC8935F8F7.label = Hang MoiIMG_4859
photo_10962DF2_383C_7096_41C0_260D422E9022.label = Hang MoiIMG_4861
photo_10962DF2_383C_7096_41C0_260D422E9022.label = Hang MoiIMG_4861
photo_109632EA_383C_10B6_41C7_C308A527559B.label = Hang MoiIMG_4862
photo_109632EA_383C_10B6_41C7_C308A527559B.label = Hang MoiIMG_4862
photo_109607E8_383C_10B2_41B3_4DB2BCA0E217.label = Hang MoiIMG_4865
photo_109607E8_383C_10B2_41B3_4DB2BCA0E217.label = Hang MoiIMG_4865
photo_1096DD00_383C_1172_41C8_7C0CA7920971.label = Hang MoiIMG_4870
photo_1096DD00_383C_1172_41C8_7C0CA7920971.label = Hang MoiIMG_4870
photo_10961215_383C_3392_41C0_A002AAC5712A.label = Hang MoiIMG_4883
photo_10961215_383C_3392_41C0_A002AAC5712A.label = Hang MoiIMG_4883
photo_1096B711_383C_3192_41AC_715C2B649821.label = Hang MoiIMG_5376
photo_1096B711_383C_3192_41AC_715C2B649821.label = Hang MoiIMG_5376
photo_1096DC27_383C_37BE_41C1_D777E6A0BC21.label = Hang MoiIMG_5379
photo_1096DC27_383C_37BE_41C1_D777E6A0BC21.label = Hang MoiIMG_5379
photo_109681B2_383C_1096_41C1_674C6A33913E.label = Hang MoiIMG_5380
photo_109681B2_383C_1096_41C1_674C6A33913E.label = Hang MoiIMG_5380
photo_1096869E_383C_108E_416A_EA77AB7D82B2.label = Hang MoiIMG_5383
photo_1096869E_383C_108E_416A_EA77AB7D82B2.label = Hang MoiIMG_5383
photo_10974B7B_383C_1196_41C2_D26EA4DA9B87.label = Hang Ong Noi-2747
photo_10974B7B_383C_1196_41C2_D26EA4DA9B87.label = Hang Ong Noi-2747
photo_109790D3_383C_F096_41CA_29BE2B8DEF49.label = Hang Ong Noi-2784
photo_109790D3_383C_F096_41CA_29BE2B8DEF49.label = Hang Ong Noi-2784
photo_1097D617_383C_F39E_41B7_DD4B45E949DC.label = Hang Quen Thung Chua-2211
photo_1097D617_383C_F39E_41B7_DD4B45E949DC.label = Hang Quen Thung Chua-2211
photo_10973B3D_383C_F192_413C_480F07A5D712.label = Hang Quen Thung Chua-2239
photo_10973B3D_383C_F192_413C_480F07A5D712.label = Hang Quen Thung Chua-2239
photo_1090905C_383C_EF92_41AB_CBBBC0759937.label = Hang Quen Thung Chua-2243
photo_1090905C_383C_EF92_41AB_CBBBC0759937.label = Hang Quen Thung Chua-2243
photo_10977571_383C_1192_41CB_798118391EC1.label = Hang Quen Thung Chua-2851
photo_10977571_383C_1192_41CB_798118391EC1.label = Hang Quen Thung Chua-2851
photo_10972AC4_383C_10F2_41A4_7D50405BDD8D.label = Hang Trau Bai Dinh-2354
photo_10972AC4_383C_10F2_41A4_7D50405BDD8D.label = Hang Trau Bai Dinh-2354
photo_10A5B63A_383C_7396_41B3_D505B710D2F1.label = Hang khảo cổ
photo_10A5B63A_383C_7396_41B3_D505B710D2F1.label = Hang khảo cổ
photo_1091B8AD_383C_10B2_41C4_805070BC220C.label = HangToi_CuaTruoc-(4)
photo_1091B8AD_383C_10B2_41C4_805070BC220C.label = HangToi_CuaTruoc-(4)
photo_1091EB50_383C_1192_41BB_0598839DDDE6.label = HangToi_Trc-(1)
photo_1091EB50_383C_1192_41BB_0598839DDDE6.label = HangToi_Trc-(1)
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F.label = Hiện Vật
panorama_023A97DB_617E_578E_41D1_AE766D0E87E4.label = Hành Cung Vũ Lâm
panorama_64F4AFA9_73E2_C9E0_41D8_4722827F209C.label = Hành Cung Vũ Lâm - trước sân
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_8.label = Hàu cửa sông
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_9.label = Hòn ghè
photo_10908FF1_383C_1092_41BB_B56005D4D59A.label = IMG_7644-Thung Binh
photo_10908FF1_383C_1092_41BB_B56005D4D59A.label = IMG_7644-Thung Binh
photo_1097553E_383C_318F_41B3_35E1750A1933.label = IMG_7646-Thung Binh
photo_1097553E_383C_318F_41B3_35E1750A1933.label = IMG_7646-Thung Binh
photo_10977A60_383C_33B2_41C8_617D6ABDA14D.label = IMG_7655-Thung Binh
photo_10977A60_383C_33B2_41C8_617D6ABDA14D.label = IMG_7655-Thung Binh
photo_1090BFAC_383C_30B2_41BA_F46E0F5F598B.label = IMG_7690-Thung Binh
photo_1090BFAC_383C_30B2_41BA_F46E0F5F598B.label = IMG_7690-Thung Binh
photo_1090B4C6_383C_10FE_41BC_3AF833688D0E.label = IMG_7699-Thung Binh
photo_1090B4C6_383C_10FE_41BC_3AF833688D0E.label = IMG_7699-Thung Binh
photo_109089FB_383C_1096_41B5_7087CBAC11B9.label = IMG_7707-Thung Binh
photo_109089FB_383C_1096_41B5_7087CBAC11B9.label = IMG_7707-Thung Binh
album_1F1CC576_3421_82C0_41C3_4B95036EEEAC.label = Lịch sử
model_697FAAC3_1DA5_B7E9_41B6_6821FEE3E75A.label = Mô hình tháp
model_68038AAB_1DAA_77B9_41A1_C02607D04E8D.label = Mảng bệ tháp
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_11.label = Mảnh Tước
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_10.label = Mảnh chặt
photo_10A59807_383C_7F7E_41B6_47DEE8E79532.label = Mộ Nhồi hoa Công Chúa Lào
photo_10A59807_383C_7F7E_41B6_47DEE8E79532.label = Mộ Nhồi hoa Công Chúa Lào
model_7DCE7E67_F3F2_4B24_41E9_017E2428771E.label = Ngựa đá
model_790285BF_F3F6_5924_41EC_35E61C5A4533.label = Ngựa đá
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_12.label = Nhuyễn thể biển
panorama_52B76B47_74E6_4BA4_41D5_775BFF5F9926.label = Nhà trưng bày - chủ đề 1
panorama_5D15E4B4_74E5_FEFB_41DB_6C0D753A0C5B.label = Nhà trưng bày - chủ đề 2
panorama_5DC802D8_74E2_BAAC_41DD_0C2A2837C7FC.label = Nhà trưng bày - chủ đề 3
panorama_5D18E38F_74E2_DAA4_41CE_40B3DA70BD6A.label = Nhà trưng bày - chủ đề 4
panorama_5EADE512_741D_DFBF_41CB_5E4A8FFA1210.label = Nhà trưng bày - chủ đề 5
panorama_5DE7A37F_7427_DA64_41A6_4D95CEA07A63.label = Nhà trưng bày - chủ đề 8
video_0C7CF534_2EE3_733D_4179_DAA1E0D7E8B4.label = Phỏng vấn PGĐ Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An
photo_10A5BB99_383C_7092_41B5_46F36528CC5D.label = Phủ Khống
panorama_01520C16_5F52_B887_41B1_1A5057DCDB91.label = Phủ Khống
photo_10A5BB99_383C_7092_41B5_46F36528CC5D.label = Phủ Khống
panorama_681AA0FB_719E_9704_41A5_13310EA5A56D.label = Phủ Khống - sân phủ
panorama_68D0FDA7_719F_890C_41D5_EFAA1DC23725.label = Phủ Khống - sân phủ
panorama_68D771BF_719E_997C_41CE_3C78D9F4001F.label = Phủ Khống - sân phủ
photo_10A569CC_383C_70F2_41C3_CBF3887AA991.label = Phủ Đột
photo_10A569CC_383C_70F2_41C3_CBF3887AA991.label = Phủ Đột
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_19.label = Rìu Mài lưỡi 2
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_17.label = Rìu có vai
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_20.label = Rìu mài lưỡi
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_18.label = Rìu mài lưỡi 1
model_7AF73279_F3ED_DB2C_41ED_A332C69DAD2E.label = Rùa
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_15.label = Răng Hươu Nai
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_14.label = Răng Hươu Nai 1
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_16.label = Răng Tê Giác
model_3E1D466E_24A9_419D_41BD_22265F6544FA.label = Rồng
model_7AEBF934_F3F2_4924_41E2_81E3F7087953.label = Rồng đá (phải)
model_7D732982_F3F2_C9DD_41B0_751B7E2C6216.label = Rồng đá (trái)
album_7A776ABB_F35F_CB23_41BF_03554733922F.label = Sắc Phong
panorama_B1C00026_BA02_E2C4_41DB_16CB677AD127.label = Thung Nham
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_21.label = Thổ Hoàng
video_737F15C6_F356_5964_41ED_88D7C14BCE71.label = Tràng An
model_621D9A70_F3D2_CB3C_41DA_3E2BE74903DE.label = Tượng mặt linh thú
model_60F87FD7_F3EF_C963_41E4_A79D1143B20C.label = Tượng đầu rồng
panorama_44BE0057_7463_B5A5_41D4_E2D413116845.label = Tổng Quan Tràng An
panorama_4DEA8777_7462_5A65_41C5_AD06F2E0F490.label = Tổng Quan Tràng An
panorama_062E3387_5F7E_EF86_41C3_9F83FA8B6898.label = Tổng Quan Tràng An
panorama_05AF305B_5F7E_688E_41C0_993FB1C89405.label = Tổng quan Tràng An
media_6AB06C91_7FE1_0490_41D9_5E88BAEE7E8F.label = Video 360 Tràng An
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_22.label = Vỏ Sò huyết
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_23.label = Xương lợn rừng
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_24.label = Xương trâu bò
photo_10962166_383C_11BE_41B4_8EADB2AEB208.label = ben thuyen trang an
photo_10962166_383C_11BE_41B4_8EADB2AEB208.label = ben thuyen trang an
photo_1096B35C_383C_1192_4193_6EB9A01C421C.label = chieu xuan trang an
photo_1096B35C_383C_1192_4193_6EB9A01C421C.label = chieu xuan trang an
photo_1096A6C8_383C_10F2_41BA_859ECBD9359E.label = cua hang dong trang an.Dào Minh Tiến
photo_1096A6C8_383C_10F2_41BA_859ECBD9359E.label = cua hang dong trang an.Dào Minh Tiến
panorama_635BAC3A_742E_4E9E_41BF_D1317A86CD86.label = Điện thờ Mẫu
panorama_60765848_7423_B6E3_41D0_D0F238B77062.label = Điện thờ Mẫu
panorama_B2418F37_B9FD_DEC4_41D5_4235AE23B945.label = Đình Sen
panorama_52D406BC_7422_BAEB_41BE_B1C9C451072E.label = Đình Sen - trong đình
panorama_6B78DB6C_718E_891C_41D6_960E6F3E6B34.label = Đình Tràng An
panorama_6B447CC8_7191_8F04_41D2_3C977A440062.label = Đình Tràng An
panorama_5E5FE02D_7462_F5E5_41C4_0E412F05FDF5.label = Đình Yên Trạch
panorama_5221E03B_7425_B5ED_41CB_51975F18F5FB.label = Đình Yên Trạch - cổng đình
panorama_47FA2376_743E_5A67_41BF_FCC342CDA79F.label = Đình Yên Trạch - trong đình
panorama_5F160287_7422_DAA5_41D3_28A66082117F.label = Đình Yên Trạch - trước đình
panorama_5F44A2F9_7422_DA6D_41B2_0ACD04F6E9E9.label = Đền Cọ
panorama_521A3FEE_7427_CA64_41B2_369CD1D4621E.label = Đền Cọ
panorama_5E8567B5_7422_BAE5_41CB_B1133FA690C0.label = Đền Cọ
panorama_522E4CEF_7426_4E65_41C8_03B923BFE880.label = Đền Cọ
panorama_4364CD8F_741E_4EA4_41DA_8EAE8A3CDA39.label = Đền Cọ - trước đền
panorama_440777F4_7422_FA64_41DA_3A4A9797E955.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa
panorama_52C8F99D_7426_B6A4_41D0_394C84580C6E.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - lối vào
panorama_53E0DC23_7425_CD9C_41DC_B5831D52E1D2.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - lối vào
panorama_523D48D4_7422_56BB_41CF_B98167FC6E70.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - lối vào
panorama_5213DB6F_7422_4A65_41CB_2C35F91B1DD0.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - lối vào
panorama_53AA4A2B_742E_55EC_41DC_34DF43699194.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - lối vào
panorama_52170E12_7422_CDBC_41C7_72C881749A53.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - sân đền
panorama_59DC3CAF_742E_4EE4_41D4_37F775457BAC.label = Đền Nhồi Hoa Công Chúa - sân đền hạ
photo_10AA5D47_383C_11FE_419A_B82CF8BD97AE.label = Đền Nội Lâm ( Đền Trần )
photo_10AA5D47_383C_11FE_419A_B82CF8BD97AE.label = Đền Nội Lâm ( Đền Trần )
panorama_0CF583E7_61DE_AF86_41CC_6CD0D2ED4467.label = Đền Quý Minh Đại Vương
photo_10A59F0C_383C_1172_41A0_BDF3ABDC937C.label = Đền Thái Vi
photo_10A59F0C_383C_1172_41A0_BDF3ABDC937C.label = Đền Thái Vi
panorama_5DB6B749_7462_5BAD_41C3_1A65B09CD68A.label = Đền Thái Vi - cổng đền
panorama_522383E2_7462_5A9F_4196_EBB121EC4961.label = Đền Thái Vi - cổng đền
panorama_44DAF7A1_7466_FA9D_4182_D24D658DA722.label = Đền Thái Vi - nội đền
panorama_524700F6_7465_B664_41DC_94ABC94D4D76.label = Đền Thái Vi - trước đền
panorama_5EF095C2_743D_DE9F_41DB_4B454EC62DB1.label = Đền Thái Vi- Động Thiên Hương
panorama_B2420056_B9FD_6344_41D3_65C2B4547943.label = Đền Thượng
panorama_5D090A76_74E2_CA67_41D1_526CD1C06B34.label = Đền Thượng - sân đền
panorama_52E1CA5A_74E2_55AF_41DC_F0DBC32428E6.label = Đền Thượng - trước đền
photo_10A5C0E4_383C_70B2_41A3_6751EA557D6C.label = Đền Thờ Nhồi Hoa Công Chúa Lào
photo_10A5C0E4_383C_70B2_41A3_6751EA557D6C.label = Đền Thờ Nhồi Hoa Công Chúa Lào
panorama_5F283EAC_7422_CAEB_41D8_7CAFBB1D066D.label = Đền Thờ Thánh Cao Sơn
photo_10A592B0_383C_7092_4178_38C8D8238BBA.label = Đền Trình
panorama_9AC3A79E_8021_0490_41A3_4F6D2FFE02D5.label = Đền Trình
photo_10A592B0_383C_7092_4178_38C8D8238BBA.label = Đền Trình
panorama_617C1A43_73E3_CB53_41CD_884906504FB2.label = Đền Trình - nội đền
panorama_61388C1C_73E2_4EF8_41D7_FA746D0A97A5.label = Đền Trình - sân đền
panorama_056E1B05_20BA_F95F_4196_63F4BA2EFAC7.label = Đền Trình - trước đền
panorama_B242FB67_B9FD_6544_4192_16F0F07D6508.label = Đền Trần
panorama_68AA667F_71B2_9BFD_41DB_107618DAA315.label = Đền Trần - lối vào
panorama_695C63EC_71B7_791C_41A3_24FDC8EF30AE.label = Đền Trần - lối vào
panorama_68A31C4E_71B7_8F1C_41D6_F535079EF07E.label = Đền Trần - lối vào
panorama_6934ADB1_7192_8904_41DB_858DF1E770AF.label = Đền Trần - lối vào
panorama_68C036E6_7191_7B0C_4191_8EAAB3C1DB63.label = Đền Trần - lối vào
panorama_68A921D4_71B1_990C_41DA_46A0F5E7D223.label = Đền Trần - lối vào
panorama_69578529_71B2_F904_41D1_BC1EB03FCEBD.label = Đền Trần - lối vào
panorama_6DBFEE70_71B6_8B04_41C0_3C29E35E217D.label = Đền Trần - lối vào
panorama_6AC7BE68_71B6_8B04_41C3_A32AFCBEE5FC.label = Đền Trần - lối vào
panorama_68C048D9_7192_9704_41D7_9EDC017FE27D.label = Đền Trần - trước đền
photo_10A5F46F_383C_778E_41C9_F48ADA1C58F8.label = Đền Vối
photo_10A5F46F_383C_778E_41C9_F48ADA1C58F8.label = Đền Vối
panorama_0A95087F_61B2_5885_41CA_5EAD2584697D.label = Đền Vối
panorama_5DEB8911_7463_D7BC_41D2_A7F350D37ACF.label = Đền Vối - trước đền
panorama_5DB66045_74E6_55A5_4196_ECB4C68CAD8F.label = Đền thờ Quý Minh Đại Vương
panorama_5D3B4037_74E6_B5E5_41B3_BEA6FE3DA28D.label = Đền thờ Quý Minh Đại Vương
panorama_5A6CE2C9_74E2_DAAD_41BB_86D464C7E149.label = Đền thờ Quý Minh Đại Vương
panorama_6BCC5F7D_7193_89FC_41D9_C5B4C32AF30C.label = Đền thờ Thánh Cao Sơn - lối vào
panorama_6C8726D6_7193_BB0C_41D1_55C5E92B1AA7.label = Đền thờ Thánh Cao Sơn - lối vào
panorama_6BABD016_7193_B70C_41CB_6D339C47680C.label = Đền thờ Thánh Cao Sơn - lối vào
panorama_6B41BA24_7197_8B0C_41CE_8ACB964216EB.label = Đền thờ Thánh Cao Sơn - lối vào
panorama_6B7EDF5F_7192_893C_41B1_32B17B091489.label = Đền thờ Thánh Cao Sơn - miếu thờ
panorama_516C7349_7191_7904_41DC_502FFBF1F85F.label = Đền thờ Thánh Cao Sơn - trong đền
panorama_67B5EC1C_741D_CEAE_41D2_0427E405B12A.label = Đền thờ Trần Quốc Tuấn
panorama_60664553_73E2_5EBE_41CC_484005B2B609.label = Đền thờ Trần Quốc Tuấn
panorama_609CE083_741E_B796_41C9_C7237FF3D2EF.label = Đền thờ Trần Quốc Tuấn - Bắc Đẩu
panorama_619D04C7_7422_5F8E_4193_253B6ED5C9AC.label = Đền thờ Trần Quốc Tuấn - Nam Tào
panorama_62F1F017_7426_D686_41CB_386C07476091.label = Đền thờ các vị vua Trần
panorama_6060C89B_7422_5788_41D9_4DA28A1AEF81.label = Đền thờ các vị vua Trần
panorama_6082A723_7462_5A30_41D7_120D0388C2E2.label = Đền thờ công đồng tướng lĩnh thời Đinh
panorama_6311D827_7422_F64D_4141_D37B4D932789.label = Đền thờ công đồng tướng lĩnh thời Đinh
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_6.label = Đồ gốm hang mòi
panorama_6B95C708_742E_BBB8_41DA_E017A001EA37.label = Động Bàn Long - cửa động
panorama_6B21948E_7422_DEBA_41A9_1165D2CAEC61.label = Động Bàn Long - trong động
panorama_B240ABEB_B9FD_654D_41E5_2C5369E31CDF.label = Động Thiên Hà
panorama_5C3754B8_74E3_FEEC_41DC_5F6ABBEA65C9.label = Động Thiên Hà - lối vào
panorama_58899AC1_74EF_CA9C_41C4_1BC5E20D65E6.label = Động Thiên Hà - lối vào
panorama_453B6509_74E5_BFAD_41B3_7456AC08AA8B.label = Động Thiên Hà - lối vào
panorama_45C7AC9D_74E5_CEA4_41D9_DC48A9BFFDF5.label = Động Thiên Hà - lối vào
panorama_520EB1FC_7427_D664_41BA_67E7F68D301C.label = Động Thiên Hà - lối vào
panorama_5D49BC75_7426_4E65_41D3_A172D9015099.label = Động Thiên Hà - mái đá ốc
panorama_5D0B2C87_74E2_4EA5_41D0_A82025B16299.label = Động Thiên Hà - trong động
panorama_52189A24_74E6_559B_41D7_F6B61214AE99.label = Động Thiên Hà - trong động
panorama_5D74B880_74E6_B69C_41D4_741B9F63D0B2.label = Động Thiên Hà - trong động
panorama_5208F967_7465_D664_4187_1E63C8D73B3D.label = Động Thiên Hương
panorama_52025873_7466_767C_41C7_5CE7C0CC6B81.label = Động Thiên Hương
album_492FB949_2A7F_B3DF_41B7_4EB91F64F9AB.label = Đời sống - Văn hóa
photo_10965A8B_383C_3376_41CA_911D9853A942.label = ảnh này
photo_10965A8B_383C_3376_41CA_911D9853A942.label = ảnh này
photo_12830380_383C_3173_41C6_A4CFC1718A54.label = ảnh này chứ
photo_12830380_383C_3173_41C6_A4CFC1718A54.label = ảnh này chứ
album_779629E2_F336_495C_41C1_4E35BEBB460F_13.label = Ốc Suối
### Video
videores_60B7BAB9_5617_981A_4198_0C8AF712A985.url = media/media_6AB06C91_7FE1_0490_41D9_5E88BAEE7E8F_en.mp4
videores_60B7BAB9_5617_981A_4198_0C8AF712A985.posterURL = media/media_6AB06C91_7FE1_0490_41D9_5E88BAEE7E8F_poster_en.jpg
videolevel_657A2879_561E_B810_41D1_B7F909045E71.url = media/video_0C7CF534_2EE3_733D_4179_DAA1E0D7E8B4_en.mp4
videolevel_657A2879_561E_B810_41D1_B7F909045E71.posterURL = media/video_0C7CF534_2EE3_733D_4179_DAA1E0D7E8B4_poster_en.jpg
videolevel_653E2DBE_561E_9813_41D3_0A8A12B041A2.url = media/video_737F15C6_F356_5964_41ED_88D7C14BCE71_en.mp4
videolevel_653E2DBE_561E_9813_41D3_0A8A12B041A2.posterURL = media/video_737F15C6_F356_5964_41ED_88D7C14BCE71_poster_en.jpg
videolevel_64E70574_561E_8810_41D3_32B146FE7290.url = media/video_73D55D56_F356_4964_41E6_3A9718377348_en.mp4
videolevel_64E70574_561E_8810_41D3_32B146FE7290.posterURL = media/video_73D55D56_F356_4964_41E6_3A9718377348_poster_en.jpg
### Video Subtitles
## Skin
### Button
Button_1CA05B89_61F2_BF8A_41C0_B6B625C675E3.label = 1. Hiện vật 2D
Button_AE5A3291_BC02_7B46_41A9_F4415AA68724.label = 1. Lịch sử
Button_1CA33B8A_61F2_BF8E_41D5_6C66D15C3193.label = 2. Hiện vật 3D
Button_1CA33B8A_61F2_BF8E_41D5_6C66D15C3193.pressedLabel = 2. Hiện vật 3D
Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E.pressedLabel = 2. Vị trí địa lý
Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E.label = 2. Vị trí địa lý
Button_AE5B5291_BC02_7B46_41E4_8535FDA57294_mobile.label = GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH
Button_AE5BD290_BC02_7B46_41BC_389F8AD1A025_mobile.label = GIỚI THIỆU CHUNG
Button_AE5BA291_BC02_7B46_41E1_1FA7B1D42E98_mobile.label = HIỆN VẬT / BẢO VẬT
Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E_mobile.label = HIỆN VẬT 3D
Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E_mobile.pressedLabel = HIỆN VẬT 3D
Button_AE5A3291_BC02_7B46_41A9_F4415AA68724_mobile.label = HÌNH ẢNH
Button_AE5AA290_BC02_7B46_41CC_64F99252FAF4.label = I. TỔNG QUAN
Button_AE5A7290_BC02_7B46_41E1_334D25B6759B.label = II. QUẦN THỂ KHÔNG GIAN
Button_A52910F1_BC1E_18C7_41C1_D6A2D97C733B.label = III. KHÔNG GIAN TRƯNG BÀY
Button_104B7E4C_05B7_24F8_4185_05F309B1BC25.label = IV. HIỆN VẬT / BẢO VẬT
Button_A52910F1_BC1E_18C7_41C1_D6A2D97C733B_mobile.label = KHÔNG GIAN TRƯNG BÀY
Button_10C4A403_0593_246F_418C_C6AF7F96405D.label = LỜI GIỚI THIỆU
Button_AE59A290_BC02_7B46_41E4_3AB2C67F90E8_mobile.label = LỜI GIỚI THIỆU
Button_AE5A7290_BC02_7B46_41E1_334D25B6759B_mobile.label = QUẦN THỂ KHÔNG GIAN
Button_4D72546F_55FE_881D_41C6_5E00D4A42DAA.label = THÔNG TIN XUẤT BẢN
Button_AE59A290_BC02_7B46_41E4_3AB2C67F90E8.label = TRANG CHỦ
Button_AE5AA290_BC02_7B46_41CC_64F99252FAF4_mobile.label = TỔNG QUAN
Button_AE5B7292_BC02_7B4A_41B7_3CD00692AE56.label = V. VIDEO
Button_AE5BA291_BC02_7B46_41E1_1FA7B1D42E98.label = VI. BẢO TỒN DI TÍCH
Button_AE5B7292_BC02_7B4A_41B7_3CD00692AE56_mobile.label = VIDEO
Button_16868D46_05BD_64E8_418B_618252CB7919.label = VII. GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH
Button_AE5A5290_BC02_7B46_41E1_FC58D8862C50_mobile.label = VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
### Image
Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0_mobile.url = skin/Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0_mobile_en.png
Image_40F6D668_55EA_881B_41B8_CB090D5BBBBA.url = skin/Image_40F6D668_55EA_881B_41B8_CB090D5BBBBA_en.png
Image_40F93667_55EA_8815_41D4_FBB862A0502C.url = skin/Image_40F93667_55EA_8815_41D4_FBB862A0502C_en.jpg
Image_61A6AEB4_00AC_881E_4119_D8DEA16ECE00.url = skin/Image_61A6AEB4_00AC_881E_4119_D8DEA16ECE00_en.png
Image_793E6738_0064_7816_4137_D5C3433E04F0.url = skin/Image_793E6738_0064_7816_4137_D5C3433E04F0_en.png
Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150.url = skin/Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_en.jpg
Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_mobile.url = skin/Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_mobile_en.jpg
Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319.url = skin/Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_en.jpg
Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_mobile.url = skin/Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_mobile_en.jpg
Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00_mobile.url = skin/Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00_mobile_en.jpg
Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61.url = skin/Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_en.jpg
Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_mobile.url = skin/Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_mobile_en.jpg
### Label
Label_F5A7B620_CC8E_7632_41E6_9499E6CEBC17_mobile.text = HIỆN VẬT 3D
Label_F5A7B620_CC8E_7632_41E6_9499E6CEBC17.text = HIỆN VẬT 3D
Label_1124ABEA_058E_E3B9_4190_25FC02703E08.text = KHẢO CỔ
Label_1124DBEB_058E_E3BF_4190_6549298341FD.text = KHẢO CỔ
Label_FDBAE3E0_D190_DF48_41DC_B2F2EFD6E066_mobile.text = KHẢO CỔ
Label_A5F15803_BC02_174A_41E5_32ED83A5936F.text = MỤC LỤC
Label_A5F15803_BC02_174A_41E5_32ED83A5936F_mobile.text = MỤC LỤC
Label_A3CF9595_B9E3_1770_418C_351499F40BCD.text = SẮC PHONG
Label_A3CF9595_B9E3_1770_418C_351499F40BCD_mobile.text = SẮC PHONG
Label_11243BE9_058E_E3BB_417D_231EB0455577.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Label_C27338EE_F86A_2533_41E4_7E8CA4543937.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Label_FDBAE3E0_D190_DF48_41DC_B2F2EFD6E066.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Label_11236BEB_058E_E3BF_4196_9F5CC2F44ACF.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Label_C27338EE_F86A_2533_41E4_7E8CA4543937_mobile.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Label_A0689C57_B9FD_15F0_41A7_4B29A7293FA4_mobile.text = ẢNH HIỆN VẬT
Label_A0689C57_B9FD_15F0_41A7_4B29A7293FA4.text = ẢNH HIỆN VẬT
### Multiline Text
HTMLText_16662A90_3824_3092_4190_0FB29DDA9FCA.html = Cối đá, thế kỷ XI - XIII.
Cuốc gỗ, thế kỷ X - XIII.
Mô hình tháp bằng gốm, đất nung, thế kỷ XI - XIII.
Tượng mặt linh thú bằng gốm, đất nung, thế kỷ X.
Tượng đầu rồng bằng gốm, đất nung, thế kỷ X.
LIÊN HIỆP CÁC HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM
CHƯƠNG TRÌNH “NGHIÊN CỨU, XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU VÀ CÔNG BỐ
TÁC PHẨM VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRÊN NỀN TẢNG
CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ”
***
BAN CHỈ ĐẠO
Nhà văn Tùng Điển (Trần Quang Điển) Trưởng ban
PGS.TS Tạ Quang Đông Phó Trưởng ban
TS. Nhà nghiên cứu Đoàn Thanh Nô Phó Trưởng ban Thường trực
Nhạc sĩ Nông Quốc Bình Phó Trưởng ban kiêm Giám đốc Ban Quản lý Chương trình
NSND Vương Duy Biên Ủy viên
Ông Vũ Đức Minh Ủy viên
Ông Nguyễn Minh Nhựt Ủy viên
TS. Nguyễn Nguyên Ủy viên
ThS. Nguyễn Ngọc Bích Ủy viên
ThS. Trần Thị Thu Hiền Ủy viên
***
HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH
TS. Đoàn Thanh Nô
Phó Chủ tịch thường trực Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam
Nhạc sĩ Nông Quốc Bình
Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam
Ông Nguyễn Minh Nhựt
Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương
PGS.TS Lâm Bá Nam
Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam
GS.TS Phạm Hồng Tung
Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều
Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
PGS.TS Võ Quang Trọng
Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam
***
BAN QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH
QUỸ HỖ TRỢ SÁNG TẠO VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM
Nhạc sĩ Nông Quốc Bình Giám đốc
ThS. Trần Thị Thu Hiền Phó Giám đốc
Nguyễn Ngọc Hà Ban Kiểm soát
ThS. Lê Song Tùng Ban Kiểm soát
Trần Cát Lương Cán bộ BQL
Nguyễn Thị Hiền Cán bộ BQL
***
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình biên soạn cuốn sách này, tác giả đã tham khảo và sử dụng một số nguồn tư liệu, công trình nghiên cứu, bài viết của các tổ chức, chuyên gia và các nhà nghiên cứu. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các tác giả, chuyên gia, nhà nghiên cứu đã có những đóng góp quan trọng.
Đặc biệt, xin trân trọng cảm ơn:
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành trên cả nước
Ban Quản lý Di tích, các tổ chức, cá nhân, nhà văn hóa, nghệ nhân đã tạo điều kiện, cung cấp thông tin, góp ý chuyên môn cũng như giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện.
Xuất bản năm 2024.
***
QUẦN THỂ DANH LAM THẮNG CẢNH TRÀNG AN
Chịu trách nhiệm xuất bản, nội dung
Giám đốc – Tổng biên tập: TS. Trần Chí Đạt
Biên tập:
Trình bày sách: Vũ Thanh Tùng
Nguyễn Văn Trường
Nguyễn Văn Chung
Đối tác liên kết: CHƯƠNG TRÌNH “NGHIÊN CỨU, XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU VÀ CÔNG BỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRÊN NỀN TẢNG CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ”
Địa chỉ: 66 Nguyễn Văn Huyên, Cầu Giấy, Hà Nội.
Số xác nhận đăng ký xuất bản: 465/QĐ - NXB TTTT ngày 19/12/2024
Số quyết định xuất bản: 4460-2024/CXBIPH/28-151/TTTT
Mã ISBN: 978-604-80-8579-7
Mảng bệ tháp bằng gốm, đất nung, thế kỷ X - XIII.
Giá trị văn hóa
Tràng An là địa điểm nổi bật ở khu vực Đông Nam Á và trên thế giới chứa đựng những bằng chứng khảo cổ phong phú và vẫn còn được bảo tồn gần như nguyên trạng, chủ yếu là vỏ ốc, vỏ sò, xương động vật, đồ gốm, công cụ bằng đá, nền bếp, gốm vặn thừng và di cốt người. Đây là kho tư liệu vô giá cho thấy sự thích ứng của người tiền sử với những biến đổi quan trọng về môi trường kéo dài hơn 30.000 năm, ít nhất từ thời kỳ Băng hà cuối cùng. Trong thời gian này, họ đã trải qua một số biến đổi địa lý và khí hậu khắc nghiệt nhất trong lịch sử trái đất. Bên cạnh đó, các di tích văn hóa lịch sử như đền, chùa, cung điện cũng góp phần bổ sung và củng cố nhiều tư liệu khảo cổ học.
Giá trị thẩm mỹ
Cảnh quan tháp karst Tràng An là một trong những khu vực đẹp và ngoạn mục nhất thuộc loại này trên thế giới, gồm chủ yếu một loạt các tháp karst dạng nón với vách dốc đứng cao 200m so với nền đất và mực nước xung quanh. Đan xen các đỉnh núi hình tháp là hệ thống các thung lũng và hố sụt karst có độ nông sâu khác nhau. Trong các hố sụt là các đầm lầy bồi tích rộng, nối thông với nhau bởi các dòng suối ngầm xuyên qua núi tạo thành vô số hang luồn, trên trần hang lấp lánh những thạch nhũ muôn hình vạn trạng. Hòa vào vẻ đẹp của cảnh quan karst là thảm rừng nguyên sinh dày, bao phủ các vách đá, mang lại không khí mát mẻ, hoang sơ. Điểm xuyết giữa những ngọn núi hùng vĩ, hang động huyền bí, sông nước thanh tĩnh là những đền, chùa, miếu linh thiêng. Đặc biệt, cảnh quan của vùng đệm xung quanh Tràng An tạo nên một bức tranh cuộc sống nông thôn truyền thống sinh động, quyến rũ với những ngôi làng nhỏ nối với nhau bởi các con đường đất hoặc đường mòn cùng mạng lưới sông suối và kênh rạch.
Giá trị địa chất - địa mạo
Tràng An minh chứng cho các giai đoạn cuối cùng của quá trình tiến hóa karst trong môi trường khí hậu nhiệt đới ẩm. Sản phẩm của quá trình phân cắt mạnh các khối đá vôi lớn trong hàng trăm triệu năm là một dãy hoàn chỉnh các dạng địa hình đá vôi điển hình, bao gồm tháp, lũng (hố karst), thung lũng (hố sụt), các cấu trúc sụt lở, các lớp trầm tích, hang ngầm và sông ngầm, hang động và trầm tích hang động. Mạng lưới các đứt gãy song song giao nhau chia cắt khu vực thành các ô mạng và thúc đẩy sự phát triển của các trũng karst tròn, kín.
Sự hiện diện rộng rãi của một loạt các ngấn xâm thực trên các vách đá với những hang động, nền sóng vỗ, lắng đọng bãi biển và vỏ sò là những bằng chứng cho mực nước biển cũ.
Ngày 23/6/2014, tại thủ đô Doha (Qatar), Ủy ban Di sản Thế giới thuộc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã chính thức ghi danh Quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình) vào danh mục Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới dựa trên 3 tiêu chí: văn hóa, vẻ đẹp thẩm mỹ và địa chất - địa mạo.
Nguồn: Ban Quản lý di tích
Danh thắng Tràng An đã không còn xa lạ với du khách trong nước và quốc tế, luôn ẩn sâu trong đó còn là những giá trị lịch sử-văn hóa dân tộc Việt mang tính toàn cầu, là sợi dây vững bền kết nối quá khứ với hiện tại. Hòa quyện với cấu trúc và vẻ đẹp của cảnh quan các-xtơ là thảm rừng nhiệt đới nguyên sinh bao trùm khắp cảnh quan, quanh năm có sương sớm, mây chiều, khí núi. Những ngôi chùa, đền, phủ tựa mình bên vách đá với mái ngói cổ kính, rêu phong, thâm trầm tạo ra một yếu tố văn hóa tâm linh, chứa đựng những giá trị bản địa đồng điệu với cảnh quan. Chính những rặng núi cổ kính, các hang động bí ẩn và nhiều địa điểm linh thiêng của Tràng An đã truyền cảm hứng cho con người qua nhiều thế hệ. Tràng An - một hình mẫu nổi bật về sự tương tác giữa con người và môi trường qua thời gian ở khu vực Ðông - Nam Á trải qua hơn 30.000 năm phát triển, là nơi có giá trị lịch sử và văn hóa vô giá, kho thông tin nguyên vẹn về truyền thống cư trú của loài người; là một trong số ít các địa điểm có giá trị ở Ðông - Nam Á giữ được các đặc điểm ban đầu mà không bị ảnh hưởng lớn bởi con người và các tác nhân khác.
Quần thể danh thắng Tràng An đã được UNESCO công nhận là “Di sản hỗn hợp đầu tiên thuộc khu vực Đông Nam Á” vào tháng 6/2014.
Hiện nay, Kế hoạch quản lý Quần thể Danh thắng Tràng An đang được thực hiện nhằm bảo vệ, quản lý, sử dụng bền vững, giữ gìn và phát huy giá trị Khu di sản, đặc biệt là giải quyết tốt vấn đề về quản lý du lịch và khảo cổ học. Hơn nữa, cũng tạo lập cơ sở pháp lý cho việc thực hiện cam kết, nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam trong việc bảo vệ, bảo tồn, tôn tạo, giới thiệu, phát huy giá trị và chuyển giao Di sản cho các thế hệ tương lai theo đúng tinh thần Công ước Di sản Thế giới.
Khu danh thắng Tràng An-Tam Cốc-Bích Động được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là “Di tích Quốc gia Đặc biệt” tháng 5/2012 với tổng diện tích 2.299,4 ha.
Khu danh thắng này được kết hợp từ hai di tích quốc gia là Khu danh thắng Tam Cốc-Bích Động rộng 350 ha và Khu danh thắng Tràng An rộng 1.949 ha.
Đây là khu vực có nhiều giá trị quốc gia đặc biệt về cảnh quan tự nhiên, kiến trúc và những giá trị địa chất, địa mạo của Việt Nam và thế giới. Một số đền, chùa hang, bia và núi cũng được xếp hạng trở thành di tích quốc gia.
Rừng đặc dụng Hoa Lư rộng 1.500 ha, được quy hoạch vào năm 2005, là khu bảo tồn các hệ sinh thái thiên nhiên và đa dạng sinh học, bảo vệ các di tích và cảnh quan văn hóa lịch sử, nghiên cứu khoa học, giải trí và du lịch.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.
Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.
Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.
Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
QUẦN THỂ DANH LAM THẮNG CẢNH TRÀNG AN
CÔN SƠN - KIẾP BẠC:
LINH THIÊNG HỘI TỤ
CHÙA - ĐỘNG BÀN LONG
Chùa và động Bàn Long nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên ngoạn mục và là nơi lưu giữ nhiều chứng tích lịch sử của đất nước. Di tích đã được xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa cấp Quốc gia năm 1994.
Ngôi chùa Bàn Long được tạo dựng cách đây hơn 10 thế kỷ. Chùa nằm gọn trong động của dãy núi Đại Tượng. Tương truyền, nhân dân thấy trong động có một khối đá tự nhiên hình dáng như con rồng ngồi, nổi rõ cả vảy nên lập chùa tại đó. Dân gian kể rằng, vào đợt nắng hạn, khi vảy rồng tỏa sáng thì trời sẽ đổ mưa. Một lần chúa Trịnh Sâm ghé qua đây đã đặt tên cho chùa là "Bàn Long tự".
Chùa Bàn Long không xây Tam Quan, trước khi vào chùa phải đi qua một cây cầu đá nhỏ được ghép bằng những phiến đá xanh nguyên khối. Tiếp theo vào đến động đá trong lòng núi, không gian rộng thoáng, ngát mùi hương nhang lan tỏa linh thiêng. Phía bên trái là tượng A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối uy nghi được tạo dựng từ khi lập chùa. Đây là một pho tượng phật bằng đá cổ xưa nhất còn để lại đến ngày nay. Cách bài trí tượng Phật trong động cũng giống như các ngôi chùa khác nhưng điều đặc biệt ở chùa Bàn Long là xung quanh các tượng Phật trên các vách động là những nhũ đá mà thiên nhiên đã chạm khắc thành tứ linh là: Long, Ly, Quy, Phượng. Mỗi không gian trong động lại là những mảng điêu khắc rất tinh tế và ấn tượng gắn với bao huyền thoại kỳ bí. Chùa Bàn Long nổi tiếng linh thiêng và cảnh quan tự nhiên đẹp độc đáo, luôn là điểm đến hấp dẫn của người dân địa phương và du khách xa gần tìm về chiêm bái.
Trong kháng chiến chống Pháp, chùa được chọn là nơi đặt xưởng công binh và kho vũ khí đạn dược, nơi đóng quân, địa điểm làm việc, hội họp của các cơ quan Đảng, chính quyền Liên khu III tỉnh Ninh Bình và huyện Gia Khánh.
Trong kháng chiến chống Mỹ, chùa là nơi làm việc và điều trị thương bệnh binh của Quân y viện 105, Quân khu III.
Hiện tại, chùa và động Bàn Long còn lưu giữ được một số hiện vật, đồ thờ tự quý như: bát hương bằng đá có hình hai con rồng chầu vào mặt trăng được chạm khắc tinh xảo; tượng A Di Đà bằng đá xanh; hai cây đèn thờ bằng đá...
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
CHÙA BÍCH ĐỘNG
Chùa Bích Động là ngôi chùa cổ có kiến trúc kiểu chùa trong hang động, tọa lạc trên núi Bích Động - thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Chùa Bích Động có vẻ đẹp nguyên sơ, yên tĩnh lạ thường, nổi tiếng với danh xưng “Nam Thiên đệ nhị động”, tức động đẹp thứ nhì trời Nam chỉ sau động Hương Tích. Đây là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia đặc biệt thuộc Quần thể di sản Tràng An.
Chùa được hình thành từ năm 1428, do sự vận động của hai vị sư Chí Kiên và Chí Thể. Tên gọi cổ là "Bạch Ngọc thạch Sơn Đồng", nghĩa là ngôi chùa bằng đá đẹp và trong trắng như ngọc ở chốn thâm sơn cùng cốc. Năm 1774 chúa Trịnh Sâm tới đây vãn cảnh và chiêm bái, thấy non nước tươi đẹp nên đổi tên thành chùa Bích Động.
Chùa được xây dựng theo kiểu chữ "Tam", ba tòa không liền nhau, tam cấp dọc theo sườn núi, dựa vào thế núi từ thấp lên cao gồm chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng.
Điều độc đáo là núi, động và chùa bổ sung cho nhau, hòa nhập với cảnh trí thiên nhiên ngoạn mục. Dưới chùa có động Xuyên Thủy, dẫn vào Tam quan chùa là một cây cầu đá.
Khu vực chùa Hạ quay hướng Tây Bắc, tọa lạc dưới chân núi Bích Động. Kiến trúc chùa theo kiểu chữ Đinh. Ở Thượng điện dựng toàn bằng cột đá liền một khối, mái chùa cong hình lưỡi đao lợp ngói âm dương.
Từ chùa Hạ bước lên 120 bậc đá đọc theo vách núi, tới lưng chừng sườn dãy núi Ngũ Nhạc là chùa Trung. Chùa có kiến trúc rất độc đáo, một nửa gắn vào hang động, một nửa lộ thiên, bên trong là 3 gian thờ phật. Lễ Phật xong ở Thượng điện, bước lên 21 bậc đá là đến động Tối. Đây là động chính, thâm nghiêm, tĩnh mịch, được thiên nhiên kiến tạo chau chuốt tinh tế nên những ông tiên, ông bụt, cô tiên, tiểu đồng, rồng lượn, rùa bơi, voi chầu, hổ phục...Trong động có ba pho tượng đá sừng sững uy nghi.
Chính giữa là Đức Phật Di Đà, bên phải là Văn Thù Bồ Tát, bên trái là Quan Âm Bồ Tát, tượng Lão Thọ bằng đá được thờ trong một am nhỏ.
Từ cửa động Tối bước theo những bậc đá xanh sẽ dẫn lên chùa Thượng. Chùa Thượng còn gọi là chùa Đông, chùa thờ Quan Âm Bồ Tát. Đây là ngôi chùa nằm ở vị trí cao nhất, gần đỉnh núi Bích Động. Thế núi, thế đất trên chùa Thượng vô cùng độc đáo, từ đây có thể phóng tầm mắt bao quát được toàn bộ cảnh đẹp của chùa Bích Động và không gian rộng mở cả một vùng phong cảnh hữu tình, xa xa là núi Chồng Sách, núi Voi nằm giữa cánh đồng Ngũ Môn.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
CHÙA HOA LÂM
Di tích chùa Hoa Lâm là nơi thờ cúng những nhân vật trong Phật giáo, có vị trí quan trọng trong đời sống văn hoá, tâm linh của nhân dân như đức phật A Di Đà, Quan Âm, Thích Ca Sơ Sinh. Di tích đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Tỉnh ngày 05/7/2016.
Chùa có tổng diện tích 3.450m2, quay hướng Đông Nam, phía Bắc tựa lưng vào dãy núi đá vôi (kéo dài từ Cố đô Hoa Lư đến xã Ninh Nhất), như tựa lưng vào chiếc ngai thiên tạo, phía Tây là cổng phụ, phía Đông là ruộng lúa. Trong khuôn viên chùa có một số cây cổ thụ lâu năm và nhiều cây ăn quả khác. Chùa được xây dựng theo kiến trúc chữ Đinh, gồm hai tòa Tiền đường và Hậu cung, quay về phía Đông Nam, hệ thống vì kèo bằng gỗ lim kết hợp với 18 cột đá và 12 cột gỗ, cửa gồm 12 cánh gỗ, ngưỡng cửa bằng đá, mái chùa lợp ngói vẩy, trên xà gồ, câu đầu, ván mê chạm khắc hoa văn thời Nguyễn, nền lát gạch đỏ. Hệ thống tượng ở chùa Hoa Lâm khá đầy đủ, được bài trí hài hòa ở gian Tiền đường và Hậu cung gồm 23 pho tượng cổ bằng gỗ mít. Di tích đã được xây dựng từ lâu đời, đến nay vẫn còn lưu giữ được nhiều hiện vật, đồ thờ tự quý như: văn bia, rồng đá, bát hương đá, hệ thống tượng Phật...
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của dân tộc, chùa Hoa Lâm là căn cứ của chi bộ, công an, du kích thôn hội họp để lãnh đạo nhân dân, tập luyện, canh phòng bọn biệt kích thám báo, cứu chữa nhân dân bị thương sau những trận bom, trận pháo của giặc.
Trong cuộc chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ở miền Bắc, chùa Hoa Lâm đã 2 lần đón nhận bệnh viện Quân y 105 sơ tán về, chùa cũng là kho dược điều trị phục vụ các chiến sĩ thương binh ở chiến trường đưa về.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
CHÙA KHẢ LƯƠNG
Chùa và đền Khả Lương nằm trên mảnh đất hình con rùa. Tương truyền đền được khởi dựng từ thời Lý, đến thời Nguyễn dân làng chuyển đền từ Mả La về trước chùa, tạo thành một kiểu kiến trúc "tiền thần, hậu phật". Đền thờ Hộ Sinh Đại Vương có công cứu giúp dân làng và ông đã trở thành Thành Hoàng của làng Khải Lương. Chùa có tên chữ là Thắng Lâm tự.
Kiến trúc kiểu chữ Nhị. Tiền Đường 5 gian vì kèo kiểu "thượng giường, hạ kẻ", chùa thờ Tam Thế, Di Đà Tam Tôn, Thích Ca sơ sinh, Thánh Tăng, Thổ Địa râu trắng. Ngoài ra chùa còn thờ Hàn Lâm, tức là thờ cúng các cô hồn, đây cũng là một việc thờ tự mang tính chất tốt đẹp của người dân.
Hằng năm, chùa và đền Khả Lương tổ chức nhiều các hình thức sinh hoạt văn hóa như: ngày hội kỷ niệm vua Trần Thái Tông, ngày xá tội vong nhân, ngày lễ Thích Ca thành Phật...
Thời kỳ kháng chiến, di tích là địa điểm diễn ra nhiều hội nghị quan trọng, là cơ sở trú ẩn và chữa trị cho du kích và thương binh ở địa phương. Sau năm 1945, chùa được chính quyền chọn để đặt trường Phổ thông cấp I, xã Ninh Thắng.
Chùa và đền Khả Lương còn giữ được nhiều hiện vật quý như: bia đá, chuông, rồng đá, sắc phong, long ngai, bài vị... Đây là những hiện vật có giá trị rất to lớn đang được nhân dân trong làng bảo quản cẩn trọng để ghi nhớ công lao của các bậc tiền nhân.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
DANH THẮNG TRÀNG AN
Danh thắng Tràng An đã không còn xa lạ với du khách trong nước và quốc tế, luôn ẩn sâu trong đó còn là những giá trị lịch sử-văn hóa dân tộc Việt mang tính toàn cầu, là sợi dây vững bền kết nối quá khứ với hiện tại. Hòa quyện với cấu trúc và vẻ đẹp của cảnh quan các-xtơ là thảm rừng nhiệt đới nguyên sinh bao trùm khắp cảnh quan, quanh năm có sương sớm, mây chiều, khí núi. Những ngôi chùa, đền, phủ tựa mình bên vách đá với mái ngói cổ kính, rêu phong, thâm trầm tạo ra một yếu tố văn hóa tâm linh, chứa đựng những giá trị bản địa đồng điệu với cảnh quan. Chính những rặng núi cổ kính, các hang động bí ẩn và nhiều địa điểm linh thiêng của Tràng An đã truyền cảm hứng cho con người qua nhiều thế hệ. Tràng An - một hình mẫu nổi bật về sự tương tác giữa con người và môi trường qua thời gian ở khu vực Ðông - Nam Á trải qua hơn 30.000 năm phát triển, là nơi có giá trị lịch sử và văn hóa vô giá, kho thông tin nguyên vẹn về truyền thống cư trú của loài người; là một trong số ít các địa điểm có giá trị ở Ðông - Nam Á giữ được các đặc điểm ban đầu mà không bị ảnh hưởng lớn bởi con người và các tác nhân khác.
Quần thể danh thắng Tràng An đã được UNESCO công nhận là “Di sản hỗn hợp đầu tiên thuộc khu vực Đông Nam Á” vào tháng 6/2014.
Hiện nay, Kế hoạch quản lý Quần thể Danh thắng Tràng An đang được thực hiện nhằm bảo vệ, quản lý, sử dụng bền vững, giữ gìn và phát huy giá trị Khu di sản, đặc biệt là giải quyết tốt vấn đề về quản lý du lịch và khảo cổ học. Hơn nữa, cũng tạo lập cơ sở pháp lý cho việc thực hiện cam kết, nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam trong việc bảo vệ, bảo tồn, tôn tạo, giới thiệu, phát huy giá trị và chuyển giao Di sản cho các thế hệ tương lai theo đúng tinh thần Công ước Di sản Thế giới.
Khu danh thắng Tràng An-Tam Cốc-Bích Động được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là “Di tích Quốc gia Đặc biệt” tháng 5/2012 với tổng diện tích 2.299,4 ha.
Khu danh thắng này được kết hợp từ hai di tích quốc gia là Khu danh thắng Tam Cốc-Bích Động rộng 350 ha và Khu danh thắng Tràng An rộng 1.949 ha.
Đây là khu vực có nhiều giá trị quốc gia đặc biệt về cảnh quan tự nhiên, kiến trúc và những giá trị địa chất, địa mạo của Việt Nam và thế giới. Một số đền, chùa hang, bia và núi cũng được xếp hạng trở thành di tích quốc gia.
Rừng đặc dụng Hoa Lư rộng 1.500 ha, được quy hoạch vào năm 2005, là khu bảo tồn các hệ sinh thái thiên nhiên và đa dạng sinh học, bảo vệ các di tích và cảnh quan văn hóa lịch sử, nghiên cứu khoa học, giải trí và du lịch.
Quần thể hang động Tràng An bao gồm 50 hang khô và 50 hang ngập nước, rất đa dạng về hình thái và chủng loại (hang động xuyên thủng, hang động thông và hang ngầm). Mỗi hang đều có một sắc thái riêng. Và, một điểm đáng chú ý là, các hang động ở đây thường tập trung thành từng cụm, có liên hệ mật thiết với nhau. Trong mỗi hang, do hiện tượng hòa tan và lắng đọng của đá vôi, đã tạo nên hệ thạch nhũ muôn màu, muôn vẻ... Dấu vết của các thời kỳ biển tiến, biển thoái còn hằn rõ qua những mực xâm thực cơ sở và qua hình thức các hang động liên thông với nhau. Ngay trong mỗi động cũng có nhiều ngách, nhiều tầng, với vẻ đẹp riêng. Hệ thống hang động ở Tràng An là hệ thống “hang sông” ngập nước thường xuyên, ngay cả trong mùa khô.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
HÀNH CUNG VŨ LÂM
Hành cung Vũ Lâm bao trùm một khu vực rộng lớn, nay là địa bàn các xã: Ninh Hải, Ninh Thắng, Ninh Xuân và Ninh Vân thuộc huyện Hoa Lư, được tô điểm thêm bằng những di tích lịch sử, đền chùa, miếu, phủ linh thiêng, là căn cứ địa vững chắc của quân dân đời Trần.
Sau cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông lần thứ nhất, năm 1258, vua Trần Thái Tông nhường ngôi cho con và trở về vùng núi rừng Tràng An - Ninh Bình lập am để tu hành, mở đầu cho công việc xây dựng Hành cung Vũ Lâm. Cũng ngay thời điểm đó, Thượng Hoàng Trần Thái Tông đã nhận ra địa thế hiểm yếu của khu vực rừng núi Ninh Bình, có hệ thống sông ngòi dày đặc liên thông với khu vực hành cung Thiên Trường - Nam Định. Hơn thế, với hệ thống núi đá vôi trùng điệp bao quanh, rừng cây rậm rạp dễ phòng thủ, khó tấn công, nơi này là một nơi đắc địa để xây dựng một cứ điểm phòng thủ lâu dài, có thể dễ dàng rút quân từ Thăng Long, Thiên Trường về đây theo đường sông trong trường hợp bị truy kích. Rõ ràng với địa thế như vậy, cứ điểm này dễ dàng khóa chân vó ngựa quân Nguyên Mông vốn chỉ quen chinh chiến trên những vùng thảo nguyên rộng lớn. Hành cung Vũ Lâm trở thành căn cứ quân sự vững chắc của quân dân thời Trần. Các vua triều Trần chiêu mộ dân lưu tán khai hoang lập ấp, tiến hành sản xuất nông nghiệp, tôn tạo những nơi xung yếu, góp phần quan trọng làm nên 2 lần chiến thắng quân Nguyên Mông, quét sạch bóng dáng quân giặc ra khỏi Đại Việt.
Hành cung Vũ Lâm cũng là nơi xuất gia tu hành đầu tiên của đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông, trước khi ngài lên Yên Tử lập nên Thiền phái Trúc Lâm mở đầu dòng thiền trong dòng chảy Phật giáo Việt Nam, thời gian vào khoảng tháng 7 năm Giáp Ngọ 1294.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
NÚI CHÙA AM
Nằm trong vùng bảo vệ đặc biệt của Khu di tích Cố đô Hoa Lư, Di tích lịch sử văn hóa Núi chùa Am tọa lạc ở một nơi phong cảnh rất nên thơ và hữu tình. Sở dĩ gọi là núi chùa vì ngôi chùa này có địa thế tựa lưng vào vách núi, chính điện nằm trong hang được tạo thành từ một vòm đá lớn.
Di tích gồm thượng điện, nhà tổ, nhà khách, nhà bếp, tháp chuông. Sau cổng tam quan là sân chùa rộng lớn với vườn cây mát mẻ, tạo không gian thư thái, thanh tịnh cho phật tử mỗi dịp ghé qua thăm chùa. Tiếp giáp với sân chùa bên trái là nhà khách, gồm 3 gian xây dựng quay theo hướng Tây. Chính điện nằm dưới vòm đá lớn có chiều cao khoảng 2m, dài 10m, rộng 5m, vòm trần hang rộng đã trở thành những mái chùa kiên cố. Tiếp giáp với tòa Tiền bái phía bên hữu, nằm về phía tây của chùa là nhà thờ Tổ.
Di tích là địa điểm thờ Phật, thờ Mẫu trọng yếu của nhân dân thôn Trường Sơn, cũng là nơi tổ chức hội hè, tế lễ hằng năm của làng xã và phật tử thập phương. Núi chùa Am lễ trọng vào các ngày: lễ đầu năm, rằm tháng Giêng, lễ Phật đản, lễ Vu lan. Đó là những nghi lễ đặc sắc vẫn còn lưu giữ được ở Núi chùa Am, góp phần gây dựng không gian văn hóa làng xã tiêu biểu khu vực đồng bằng Bắc bộ.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
NÚI CHÙA BÁI ĐÍNH
Chùa Bái Đính cổ tọa lạc trên ngọn núi cao 187m, thuộc xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Núi, chùa Bái Đính gắn liền với nhiều giai thoại về Thiền sư Nguyễn Minh Không. Tương truyền, khi về đây tìm thuốc chữa bệnh cho nhà vua, ông thấy cảnh đẹp với thế núi như chầu về đất Phật nên đã lập chùa tại đây.
Ngôi chùa Bái Đính cổ đã hơn một nghìn năm tuổi, là nơi giao hòa tín ngưỡng thờ Phật - Thần - Tiên. Tại đây có giếng Ngọc, động thờ Tổ sư, động thờ Phật, động thờ Mẫu, ban thờ Thánh Cao Sơn... Kiến trúc theo kiểu chùa trong động đá. Qua cổng Tam quan ở lưng chừng núi đi lên sẽ tới ngã ba: bên phải là hang Sáng thờ Phật và thần, bên trái là động Tối thờ Mẫu và tiên. Trên cửa hang Sáng có 4 chữ "Minh Đỉnh Danh Lam" khắc trên đá do vua Lê Thánh Tông ban tặng. Động có chiều cao khoảng 2m, dài 25m, rộng 15m, vòm trần hang động rộng lớn đã trở thành những mái chùa kiên cố. Từ động đi xuống là đền thờ thần Cao Sơn - vị thần núi trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Tây kinh đô Hoa Lư xưa. Chùa Bái Đính cổ đẹp trầm mặc, tĩnh lặng và linh thiêng.
Núi chùa Bái Đính chính là nơi xưa kia Đinh Tiên Hoàng đế từng lập đàn tế trời cầu mưa thuận gió hòa. Sau này vua Quang Trung chọn làm nơi tế cờ động viên quân sĩ trước khi ra Thăng Long đại phá quân Thanh. Chùa Bái Đính cổ ghi dấu những chứng tích lịch sử không chỉ của Phật giáo Việt Nam mà còn ghi nhiều dấu ấn của cách mạng với nhiều sự kiện lớn. Là nơi hoạt động bí mật thời kỳ đầu cách mạng, là trụ sở hoạt động của nhiều cơ quan, đơn vị bộ đội, tổ chức Đảng và đoàn thể của địa phương trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Năm 1997, chùa được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cách mạng cấp Quốc gia.
Chùa khai hội vào ngày 6/1 âm lịch hàng năm, thu hút hàng vạn Phật tử, du khách trong và ngoài nước về chiêm bái.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
PHỦ KHỐNG
Phủ Khống nổi tiếng linh thiêng. Phủ nằm trên một dải đất hẹp, tựa lưng vào hang Khống, bên phải là dãy núi đá dựng đứng và trước mặt là thung lũng nước xanh trong.
Nơi đây thờ 7 vị quan trung thần triều Đinh, tương truyền đều là những người đã tự tay khâm liệm vua Đinh rồi chuyển qua cửa cung 100 chiếc quan tài bằng đồng đem chôn cất theo 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc. Sau khi an táng vua xong, 7 vị quan đã tuẫn tiết, mang theo những điều bí mật về ngôi mộ thật của đức Vua Đinh Tiên Hoàng.
Một vị tướng trấn giữ thành Nam là Đinh Công Tiết Chế, cảm kích trước nghĩa khí của các vị trung thần với Quân vương, liền lập bát nhang thờ cúng và trồng bên cạnh một cây thị. Sau khi vị tướng này mất, nhân dân trong vùng đã lập nên ngôi phủ để tưởng nhớ các bậc trung thần. Ngày nay tại phủ Khống vẫn còn lại hậu duệ của cây thị cổ xưa hơn 1000 năm tuổi, quả chín rộ vàng tươi thơm thảo vào trung tuần tháng 8, đúng vào dịp giỗ vua Đinh Tiên Hoàng.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
PHỦ ĐỘT (ĐỀN TRÌNH)
Đền Trình là nơi thờ 2 công thần nhà Đinh là Tả Thanh Trù và Hữu Thanh Trù, Đương triều họ là 2 giám sát Đại tướng quân cai quản kho vàng, kho bạc của nhà Đinh.
Năm 979, khi triều đình nhà Đinh xảy ra biến loạn, các ngài đã có công cứu ấu chúa Đinh Toàn khi đó mới có 6 tuổi đưa vào ẩn nấp trong núi rừng phía Nam lánh nạn, bảo vệ huyết thống long vương.
Tương truyền, khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà, hai vị trung thần đã tuẫn tiết tại khu vực này, Nhân dân thương tiếc và cảm phục đã xây dựng đền bên sườn núi để thờ hai ông.
Năm 2003, đền được trùng tu xây dựng khang trang hơn, vật liệu hoàn toàn bằng gỗ tứ thiết (Đinh, Lim, Sến, Táu), theo kiến trúc chữ Đinh.
Bát hương ngoài trung thiên thờ công đồng các tướng sĩ nhà Đinh, trong bái đường thờ các vị quan giám sát là Tả Thanh Trù và Hữu Thanh Trù giám sát đại tướng quân.
Phía bên trong đền Trình - tẩm cung thờ tứ trụ triều đình nhà Đinh là: Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Trịnh Tú, Lưu Cơ. Đây là những bậc khai quốc công thần của nhà Đinh.
Đền Trình không chỉ là điểm dừng chân mang ý nghĩa trình diện cầu may mắn khi du khách đến tham quan Tràng An mà còn mang ý nghĩa lịch sử, nơi tôn vinh trung thần tiết nghĩa.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐÌNH SEN
Đình Sen là di tích lịch sử nằm ở thôn Hành Cung, xã Ninh Thắng, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Di tích còn có tên là đình Hành Cung, vì được xây dựng trên nền khu vực hành cung của các vua Trần. Tại đây thờ vua Trần Nhân Tông cùng "Thập nhị vị Đại vương" - 12 thiên thần đã được đồng hóa với các vị tướng của vua Trần: Mỗi Sơn Đầu Đại Vương, Đông Sơn Đại Vương, Cao Sơn Đại Vương, Bạch Mã Đại Vương, Vân Trang Đại Vương, Linh Sơn Đại Vương, Kính Quan Đại Vương, Hộ Quốc Đại vương, Tam Giang Đại Vương, Hộ Sinh Đại Vương, Đô Lực Đại Vương, Đan Cảnh Thành Hoàng.
Đình Sen được xây dựng năm 1873, nằm bên con đường vào đến Thái Vi mà nhân dân thôn Văn Lâm cho rằng đây là con rồng khổng lồ chạy từ thôn Hành Cung vào.
Đình quay hướng Nam, lấy núi Mâm Xôi, núi Sỏ Lợn làng Xuân Vũ làm tiền án. Trước cửa đình có hồ sen là nơi tụ thủy, tụ phúc và hai cây đa cổ thụ. Kiến trúc đình kiểu chữ Đinh gồm tòa Tiền đường và Hậu cung. Tiền đường 5 gian, 4 hành chân cột, hoành vuông, ngói vẩy rồng, đao hình cánh ná, nóc đình được đắp "lưỡng long chầu nguyệt".
Dưới bậc thềm có hai con rồng chầu bằng đá. Ở giữa Tiền đường có ban thờ Công đồng. Trong đình hiện còn giữ được một số hiện vật quý là hai con rồng đá thời Nguyễn chầu ở bậc thềm, long ngai, bài vị vua Trần Nhân Tông.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐÌNH YÊN TRẠCH
Đình làng Yên Trạch là nơi thờ tự đức vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành.
Ngôi đình có lối kiến trúc kiểu “Nội công ngoại quốc”, xây dựng theo khuôn mẫu của đền thờ vua Đinh - vua Lê, gồm 3 tòa: Tiền bái, Thiêu hương và Chính cung. Tiền bái gồm 5 gian, dài 11m, rộng 6m. Kiến trúc vì kèo chồng giường. Các con chồng, xà lách, bức mê chạm nổi chữ Triện, hoa văn lá lật. Thiêu hương tiếp giáp ngay với toà Tiền bái, gồm 1 gian nhỏ và 1 dĩ, kiến trúc theo kiểu mê toà. Các bức mê chạm hoa văn lá lật, đường triện, mê kèo phía đầu đốc hai bên cửa võng còn có hai chữ Hán lớn. Gian chính giữa có bát hương lớn thờ Công đồng. Tiếp giáp với Thiêu hương, được mở rộng về hai phía sau tạo thành Chính cung, với 3 gian 2 dĩ. Chính cung gồm 4 vì kèo, hệ thống cột cái bằng gỗ lim đường kính 30cm, cột quân hàng phía trước đường kính 20cm, cột quân phía giáp bằng đá xanh nguyên khối đường kính 20cm. Trên cửa võng ở phía trước treo bức hoành phi "Nhật nguyệt quang hoa", trang trí lưỡng long chầu nguyệt, song không sơn, mà để mộc. Gian giữa là nhang án, trên có hai cỗ ngai thờ bài vị của vua Đinh, vua Lê, hai bên thờ tứ trụ triều đình.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỀN CỌ
Đền Cọ hay còn gọi là đền Lý, đền Ngoài thuộc thôn Đam Khê Ngoài, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư. Ngôi đền tọa lạc trên khu đất rộng 720m2, ở vị trí thoáng đãng cách xa khu dân cư, bao quanh là những cánh đồng lúa xanh mướt.
Tại đây thờ thần Hộ Quốc Đại vương và Nữ Oa Bổ Thiên phu nhân. Tương truyền, ở đời vua Trần Thái Tông, Hộ Quốc Đại vương đã hiển linh giúp nhân dân đánh giặc Nguyên - Mông, bởi thế nên nhân dân ghi ơn và lập đền thờ ở nhiều nơi. Hoàng Hậu Nữ Oa Bổ Thiên có nhiều điển tích cho rằng là công chúa Lý Chiêu Hoàng.
Kiến trúc đền được xây dựng theo kiểu chữ Đinh, gồm 2 gian: Tiền đường và Hậu cung. Tiền đường gồm 3 gian, dài 9,6m, rộng 5,5m, có 3 cửa ra vào, kết cấu hoành, rui, mè bằng gỗ. Hậu cung được xây theo kiểu kiến trúc tiền đao hậu đốc, dài 6,15m, rộng 4m, hai mái đao được uốn cong hình mũi thuyền, trang trí đầu rồng. Hệ thống mái lợp bằng ngói vẩy và ngói nam. Hiên Hậu cung có 3 cửa ra vào theo kiểu bức bàn. Hệ thống các xà, hoành, rui, ván mê được làm bằng gỗ lim, chạm khắc rồng, hoa lá, vân mây. Các chi tiết chạm khắc trong đền hài hòa, tinh xảo, mang nhiều giá trị nghệ thuật.
Hiện nay, ở đền còn đang lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như: sắc phong, mâm bồng, long ngai, kiệu gỗ, đồ thờ tự bằng đồng...
Lễ hội ở đền được tổ chức chính vào ngày 24 tháng Giêng âm lịch (ngày kỵ của thần Hộ Quốc Đại vương). Ngoài ra, còn tổ chức cúng lễ vào các ngày Tế Thần Nông (24/6 Âm lịch ), Thành Hoàng bản thổ (2/7 Âm lịch)...
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỀN NHỒI HOA CÔNG CHÚA
Đền Thượng, đền Hạ Thái Sơn là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, nằm trên một quả đồi thấp, bao quanh là không gian mát mẻ trong lành của vùng sơn cước. Đền được xây dựng vào thời vua Lê Thánh Tông, không chỉ mang giá trị về mặt tôn giáo tín ngưỡng mà còn là biểu tượng về mối tình hữu nghị Việt - Lào.
Hai ngôi đền toạ lạc trên cùng một quả đồi. Đền Thượng nằm trên đỉnh đồi, tưởng niệm công chúa Nhồi Hoa con vua Vạn Tượng, quê ở nước Lào, người có công lao đem voi từ nước Lào sang Việt Nam để rèn luyện chiến binh. Trên đường trở về nước đến vùng Sơn Lai thì bà bị bệnh nặng và qua đời, vua Lê Thánh Tông cho an táng, lập đền thờ và phong sắc tặng ba chữ "Phấn Đại Hương". Đền được xây theo kiểu Tiền đao hậu đấu, điêu khắc theo kiểu thời Nguyễn và có ba khung cửa ô, giữa là ban thờ Nhồi Hoa công chúa, trên ban thờ là long đình đặt ảnh của công chúa.
Đền Hạ toạ lạc dưới chân đồi, được xây dựng theo kiểu Tiền đao hậu đấu, mái lợp ngói vẩy, cột kèo làm theo kiểu bê tông cửa gỗ. Gian ngoài có nhang án, trên nhang án có bát hương thờ công đồng, phía trong hậu đốc hai bên treo câu đối giữa có ban thờ, trên ban thờ có long đình đặt bài vị thánh Quý Minh Đại Vương.
Hằng năm nhân dân thường tổ chức lễ trọng tại hai ngôi đền này vào ngày giỗ công chúa (3/3 ÂL). Lễ hội có sự góp mặt của đại sứ quán Lào và đông đảo các ban, ngành, địa phương và nhân dân trong vùng. Trong ngày này diễn ra những hoạt động tế lễ, sinh hoạt văn hóa nghệ thuật truyền thống đặc trưng các dân tộc Việt - Lào.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỀN THÁI VI
Đền Thái Vi là nơi thờ các vị vua của triều đại nhà Trần, các tướng Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải và hoàng hậu Lý Thuận Thiên. Đền nằm ở vị trí bên phải là dòng sông Ngô Giang, bên trái có núi Cối Lĩnh với vẻ đẹp nên thơ của một vùng non xanh nước biếc. Trước cửa đền có giếng ngọc xây bằng đá xanh, bốn mùa nước trong vắt như gương. Kiến trúc của đền Thái Vi gồm: Bái đường thờ công đồng trên bệ thờ bằng đá được tạc nhiều hình trang trí tinh xảo, sắc nét, thanh tú như tùng, cúc, trúc, mai. Tiếp theo là ba gian Trung đường với nhang án đá và hai hàng cột đá tròn đều được chạm khắc nổi long vân, thờ Hội đồng các quan. Qua Trung đường vào năm gian Chính tẩm, nơi thờ các vua và các tướng triều Trần. Điều độc đáo ở Đền Thái Vi chính là toàn bộ kiến trúc chính của đền xây bằng đá, ngay cả những ban thờ, đồ thờ, bát nhang đều được làm từ đá xanh nguyên khối được chạm khắc rất công phu, tỉ mỉ, đường nét uyển chuyển, tao nhã. Nhờ đó đã tạo cho ngôi đền có dáng vẻ nguy nga, kiên cố, vững chãi. Tại khu di tích đền Thái Vi còn có một am nhỏ là nơi vua Trần Thái Tông đã cho lập nên và ở đó tu hành trong thời gian cuối đời.
Với nhiều giá trị văn hóa tiêu biểu và ý nghĩa lịch sử to lớn, năm 1994 đền Thái Vi được xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỀN THỜ CAO SƠN ĐẠI VƯƠNG
Tương truyền rằng, khi xây dựng kinh đô Hoa Lư, Đinh Tiên Hoàng cho xây dựng 3 ngôi đền để thờ các vị thần trấn giữ ở 3 vòng thành mà dân gian gọi là Hoa Lư tứ trấn.
Theo đó, thần Thiên Tôn trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Đông, thần Quý Minh trấn giữ cửa ngõ vào thành Nam và thần Cao Sơn trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Tây. Theo truyền thuyết, Cao Sơn đại vương là con thứ 17 của vua Lạc Long Quân, khi đi tuần đã tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo. Thần đã dạy bảo và giúp đỡ người dân làm ăn sinh sống nơi đây đồng thời che chở bảo vệ cho nhân dân vì vậy mà nhân dân nơi đây lập đền thờ ghi nhớ công ơn của ngài.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỀN TRẦN
Đền Nội Lâm (hay còn gọi là đền Trần), thuộc thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư. Đền thờ thánh Quý Minh Đại Vương và Phu nhân. Theo truyền thuyết, thánh Quý Minh là một vị tướng thời Hùng Vương thứ 18 được giao trấn ải xứ Sơn Nam.
Ngôi đền không chỉ nổi tiếng với kiến trúc đá độc đáo mà còn là nơi nổi tiếng linh thiêng. Trong tiềm thức của nhân dân địa phương, Quý Minh đại vương và phu nhân chính là đại diện cho sức mạnh, hạnh phúc và thể hiện sự hoà hợp yêu thương nhau trong gia đình. Du khách thập phương xa gần và người dân nơi đây thường đến để dâng hương cầu phúc, cầu bình an cho gia đình.
Để thuận tiện cho việc tham quan, chiêm bái của nhân dân địa phương và du khách, đền Suối Tiên đã được phục dựng để thờ cúng thánh Quý Minh Đại Vương và phu nhân của ngài.
Hàng năm vào ngày 18 tháng 3 âm lịch lễ hội Tràng An được tổ chức với nghi lễ trang nghiêm tại đền Nội Lâm và đền Suối Tiên để tưởng nhớ công lao của thánh Quý Minh Đại Vương nhằm giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết dân tộc, thể hiện lòng thành kính và đạo lý truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của nhân dân ta đối với ngài.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỀN VỐI
Nằm tách biệt trong cụm quần thể các di tích quanh bến thuyền Tam Cốc, bao quanh đền Vối là sông nước mênh mông, núi non trùng điệp vừa nên thơ vừa hùng vĩ. Đền còn có tên gọi khác là đền Nội, đền Trong, cũng để chỉ vị trí biệt lập đó của đền.
Đây là nơi thờ cúng vị thần thần Hộ Quốc Đại vương, Hoàng hậu Nữ Oa Bổ Thiên, Đông Hý Đông Hải. Di tích quay hướng Tây Nam. Phía sau tựa núi Hang Vàng phía trước là sông Lóng Trai.
Kiến trúc đền xây dựng theo kiểu Tiền đao Hậu đốc, chiều dài 6,4m, chiều rộng 4,15m. Đền có cấu trúc 3 mái hiên phía trước và hai bên có hệ thống cột đá, các kết cấu gỗ xà, hoành, rui đẩy mái hiên. Cột đá hình vuông, kê chân tảng đá, thân cột có chạm hoa văn khắc vân mây, sóng nước…Gian thờ chính có 3 cửa ra vào. Ngưỡng cửa bằng đá cao 50cm, phía trước cửa đặt một sập đá. Bên trong có đặt 2 ban thờ bằng đá. Hệ thống kết cấu gỗ hoành, rui được làm bằng gỗ lim, xà ngang được đỡ bằng hệ thống cột đá, hai bên vì nóc được làm theo kiểu ván mê. Mái lợp ngói vẩy, phía trên mái hiên có trang bị diềm mái.
Di tích có các mảng chạm khắc dày đặc, hoa văn tinh xảo hình rồng, vân mây... phía hiên trước, trên xà ngang, xà dọc đỡ mái hiên..., mang nhiều giá trị nghệ thuật. Các cấu kiện gỗ được thiết kế cân đối hài hòa. Lễ hội ở đền được tổ chức chính vào ngày 24 tháng Giêng âm lịch. Đền Vối được công nhận là di tích cấp tỉnh năm 2015.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỘNG THIÊN HÀ
Động Thiên Hà thuộc xã Sơn Hà, huyện Nho Quan. Động Thiên Hà nằm ẩn mình trong dải núi Tướng. Núi Tướng được xem như một vọng gác tiền tiêu bảo vệ thành Hoa Lư thời Vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành.
Động Thiên Hà với độ cao gần 200m là một phần của bức tường thành thiên nhiên vững chắc bao bọc, bảo vệ phía Tây Nam Kinh đô Hoa Lư thế kỷ thứ 10, gắn liền với những địa danh lịch sử, văn hóa như Bến thuyền nhà Lê, Núi Phật Đầu Sơn, Thửa Ruộng Đấu Lính...
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
ĐỘNG THIÊN HƯƠNG
Động Thiên Hương (Động trời tỏa ngát hương) nằm ở lưng chừng núi Đồng Võ cạnh sông Ngô Đồng,Động Thiên Hương (Động trời tỏa ngát hương) nằm ở lưng chừng núi Đồng Võ cạnh sông Ngô Đồng.
Qua hàng triệu năm hình thành, kiến tạo và biến đổi bởi biển tiến-biển lùi đã khắc họa vào núi những ngấn biển như những khuông nhạc của đất trời. Dấu vết các lần biển tiến trước đây thể hiện qua hàng loạt các ngấn sóng biển xâm thực trên vách đá dưới chân núi Đồng Võ, động Thiên Hương.Động Thiên Hương cao gần 60m, dài 40m và rộng 20m. Vòm động tựa quả chuông lớn bao bọc, điện trong động thờ Linh từ Quốc Mẫu Trần Thị Dung.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An
Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mái nhà chung của các Hội Văn học nghệ thuật cả nước. Liên hiệp gồm 74 tổ chức thành viên với trên 45.000 hội viên là văn nghệ sĩ thuộc các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam triển khai thực hiện chương trình nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và công bố tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư nhằm góp phần cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị khóa X “về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiếp nhận, khai thác thông tin từ thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho phát triển, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và văn học nghệ thuật hướng đến giá trị chân - thiện - mỹ.
Chương trình với mục tiêu chung là góp phần xây dựng hệ thống tư liệu và phổ biến các công trình, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về văn hóa, văn học nghệ thuật nước nhà.
Các ấn phẩm kế thừa từ nguồn tư liệu các công trình, tác phẩm văn học nghệ thuật được nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học, văn hóa học, sử học…đã có để tổng hợp, sáng tạo và xây dựng thành hệ thống tư liệu đảm bảo tính tiện ích cho việc tra cứu, nghiên cứu và khẳng định giá trị bền vững.
Trong quá trình thực hiện, Ban Chỉ đạo mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa.
BAN CHỈ ĐẠO
Di sản Văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An nằm ở cực Nam đồng bằng Châu thổ sông Hồng, có diện tích trên 12 nghìn ha, chiếm hầu hết khối đá vôi Tràng An với tuổi địa chất trên 250 triệu năm. Chính lịch sử địa chất lâu dài, sự đa dạng về địa hình, địa mạo đã khiến cho Tràng An có một hệ sinh thái hết sức đa dạng, đây cũng là cơ sở cho sự xuất hiện sớm của loài người.
Theo PGS.TS. Nguyễn Khắc Sử, các hiện vật tìm thấy khi khai quật hơn 30 di tích khảo cổ trong khu vực Quần thể danh thắng Tràng An minh chứng cho lịch sử chiếm cư và quá trình sử dụng đất, sử dụng biển của con người trước sự biến động khắc nghiệt của môi trường tự nhiên từ 30 nghìn năm cho đến nay với 3 giai đoạn, gắn liền với các thời điểm trước, trong và sau biển tiến.
Giai đoạn trước biển tiến (từ 30 nghìn đến 9 nghìn năm trước) khi Tràng An còn là lục địa, những người đầu tiên đến tụ cư ở Tràng An được minh chứng thông qua lớp địa tầng ở Di chỉ Mái đá Ông Hay (kết quả định niên đại bằng cácbon phóng xạ cho thấy các di vật ở đây có tuổi là 30 nghìn năm cách ngày nay). Ngoài Mái đá Ông Hay, ở giai đoạn sớm này còn có cư dân Hang Trống, niên đại gần 24.500 năm, cư dân Hang bói và lớp dưới Hang Mòi, có niên đại 12.500 năm.
Các cộng đồng cư dân giai đoạn này đều cư trú trong các hang động hoặc mái đá, tiến hành săn bắt các loài hươu, nai, lợn, mèo, khỉ, báo; thu lượm các loài ốc núi trong các thung lũng đá vôi; đánh bắt cua, cá và cá loài thủy sản trong các khu lầy trũng. Cư dân giai đoạn này có liên hệ mật thiết với nhau, tạo nên đặc thù chung về văn hóa hậu kỳ Đá cũ. Đó là việc chế tác và sử dụng các công cụ bằng đá vôi để chặt, cắt, nạo với các vết ghè đẽo thô sơ, chưa biết đến kỹ thuật mài và làm gốm.
Dẫu sống trong các thung lũng karst, nhưng cư dân gia đoàn này vẫn vươn ra trao đổi với các nhóm cư dân bên ngoài. Họ đem các sản vật đặc hữu của Tràng An để đổi lấy các nguyên liệu đá tốt như đã thấy ở di chỉ Hang Trống để làm các công cụ, hoặc trao đổi lấy sản vật biển làm đồ trang sức. Trong các lớp văn hóa có niên đại trên dưới 10.620+- 100 năm cách ngày nay, người Tràng An thích sử dụng vỏ ốc biển có thân nhỏ, vỏ dày, màu trắng sáng, đem mài thủng lỗ chôn tạo lỗ xâu dây làm đồ trang sức đeo cổ. Sở thích này sẽ thay đổi sau khi Tràng An bị ngập trong nước biển.
Giai đoạn biển tiến (từ 9 nghìn đến 4 nghìn năm trước) khi Tràng An trở thành biển đảo, con người vẫn cư trú trong hang. Tiêu biểu cho giai đoạn này là các di tích Mái đá Vàng, Mái đá Ốc, Hang Mòi, hang Thung Bình. Ngoài săn bắn các động vật trên cạn, con người lúc này tập trung khai thác nguồn lợi biển.
Các dấu tích đống rác bếp thải ra sau bữa ăn được chất thành các lớp khá dày ở địa tầng Hang Mòi và một số hang khác cho thấy, các loài nhuyễn thể họ khai thác phổ biến là ốc undata, ốc mỏ két, ốc viền vàng, ốc mít, sò huyết, vọp, ngó, ngao đầu, hầu cửa sông, hàu hà… Như vậy, môi trường biển Tràng An lúc này thuộc đới biển nông, ven bờ.
Để thích ứng với môi trường biển đảo, người cổ Tràng An đã sáng tạo ra những chiếc rìu mài lưỡi, rồi mài toàn thân, nhưng con dao và công cụ đào xới từ vỏ các con hàu lớn, rồi đồ đựng từ vỏ vọp biển và đồ trang sức bằng vỏ ốc ngao đầu, ốc tiền có dáng miệng rất đẹp. Những chiếc rìu mài nhẵn ở đây dùng để chặt cây, phá rừng trồng trọt, chế tạo bè mảng, giao thông biển.
Để khai thác nguồn lợi biển, người xưa đã dùng "chì lưới" bằng đá, bằng đất nung để đánh cá, biết se sợi làm dây câu, làm lưới vó. Thành tựu nổi bật của người Tràng An giai đoạn này là sáng tạo ra các loại đồ gốm đất nung, thành dày, văn đập thừng không se, niên đại trên 9 nghìn năm cách ngày nay. Đây cũng là đồ gốm sớm nhất hiện biết ở Việt Nam và Đông Nam Á.
Sống trong môi trường biển, cư dân Tràng An để lại văn hóa ứng xử biển độc đáo. Vào lúc này, mưa nhiều, các hang ẩm ướt, con người đã đóng cọc tre, gỗ làm sàn nghỉ ngơi; đốt lửa sưởi ấm, xua đuổi côn trùng, thú dữ. Dấu tích các hố chân cột, các bếp lửa tìm thấy trong hang Mòi, Mái đá Ốc là ví dụ. Vào giai đoạn này người chết được chôn tại hang, với táng thức ăn chặt nhỏ xương và đặt chúng nhiều nơi trong hang cũng có trường hợp chôn nằm co, bó gối.
Những cư dân cổ Tràng An giai đoạn sơ kỳ Đá mới mang đặc trưng chung của văn hóa Hòa Bình, nhưng khác với các cộng đồng dân cư này nằm sâu trong lục địa. Người Tràng An thật sự đại diện cho văn hóa Hòa Bình hướng biển. Các cộng đồng dân cư ở dây phát triển kỹ thuật mài đá, phát minh đồ gốm, tiến hành đánh bắt cá, thu lượm các loài nhuyễn thể biển, tạo dựng văn hóa sơ kỳ Đá mới đặc sắc ở ven rìa châu thổ Bắc Bộ.
Giai đoạn sau biển tiến (từ 4 nghìn năm đến nay) Tràng An lại trở về lục địa. Sau 4 nghìn năm, nước biển rút xuống, Tràng An lộ dần hình hài như ngày nay, cư dân cổ cũng bắt đầu chuyển dần ra vùng rìa ngoài Tràng An để mưu sinh theo xu hướng nông nghiệp cố định.
Cư dân thời này phát triển đến đỉnh cao kỹ thuật chế tác rìu đá, bắt đầu chế tạo và sử dụng đồ gốm kiểu Đông Sơn, triển khai săn bắt các động vật nhỏ trong núi, thu lượm các loài nhuyễn thể nước lợ, hái lượm các loài rau củ ven núi, dần tiếp cận đồ đồng như rìu đồng, giáo đồng, phát triển sản xuất và từng bước tiến vào xã hội văn minh.
Bước vào thời kỳ lịch sử, cư dân cổ Tràng An tiếp nối truyền thống cha anh, xây dựng nơi đây trở thành vùng kinh tế phát triển, làm chỗ dựa vững chắc cho cuộc khởi nghĩa Định Bộ Lĩnh, tiến tới thống nhất 12 sứ quân, thành lập nước Đại Cồ Việt - quốc gia độc lập đầu tiên sau nghìn năm Bắc thuộc.
Nguồn: Ban Quản lý di tích
Côn Sơn - Kiếp Bạc nằm ở thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Đây là quần thể di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt, một vùng đất địa linh nhân kiệt, sơn thanh thủy tú, rồng chầu hổ phục, long phượng tường trình, nhiều cao nhân, đại sĩ quy về Côn Sơn tu luyện, cứu dân độ thế. Tam tổ Trúc Lâm dựng chùa cầu phúc; Thánh võ Hưng Đạo Đại Vương dựng phòng tuyến đánh giặc; Quan đại Tư Đồ Trần Nguyên Đán mở động Thanh Hư, lập đàn tinh Đẩu ở Ngũ Nhạc cầu cho giang sơn, xã tắc trường tồn; Thánh văn Nguyễn Trãi tàng ẩn Côn Sơn soạn Bình Ngô Sách… Non thiêng vẫn đấy, di tích không mờ, biết bao quân vương, anh hùng hào kiệt nghiêng mình trước Côn Sơn hùng vĩ, Kiếp Bạc uy linh, Ngũ Nhạc kỳ bí. Sách “Chí linh phong vật chí” miêu tả về vùng đất Côn Sơn - Kiếp Bạc: “Mạch tự Huyền Đinh, thế ngăn Đông Bắc, bốn phương quy phục, núi sông kỳ hình, kỳ dạng, long bàn, hổ cứ như muôn quân, nghìn tướng chầu về…ở đất này sẽ hưởng phúc muôn đời…”.
Thắng cảnh Côn Sơn được tạo bởi 2 mạch núi linh thiêng là Ngũ Nhạc trấn mặt bắc và Kỳ Lân ngự ở phía nam. Hai mạch núi này bắt nguồn từ dãy Yên Tử và Huyền Đinh đột khởi mà thành. Nơi đây trời đất giao hòa, khí thiêng ngùn ngụt; chùa Côn Sơn uy linh. Đây là chốn tổ Phật giáo Trúc Lâm. Năm 1330, Đệ Tam Thánh Tổ Huyền Quang mở rộng chùa, bình đồ kiến trúc nội công ngoại quốc, các công trình xây dựng từ hồ Bán Nguyệt lên đỉnh núi Côn Sơn. Dưới các triều đại phong kiến, chùa Côn Sơn luôn được xếp là “Đại danh lam cõi đất bắc” và đặc biệt quan tâm trùng tu, tôn tạo nơi đây trở thành nơi Quốc tự linh thiêng.
Đền Kiếp Bạc nằm ở trung tâm thung lũng dãy núi Rồng của vùng đất Vạn Kiếp xưa. Trần Hưng Đạo vị anh hùng kiết xuất của dân tộc đã về Vạn Kiếp lập phủ đệ và phòng tuyến quân sự chống quân Mông Nguyên. Trong 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược, vùng Vạn Kiếp đã diễn ra nhiều trận đánh quyết định dành thắng lợi với những sự kiện quan trọng như Hội nghị Bình Than năm 1282, chiến thắng Vạn Kiếp tháng 6 năm 1285… những chiến công ấy gắn liền với tên tuổi người anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo - vị tổng chỉ huy của quân dân Đại Việt. Đất nước thanh bình, Trần Hưng Đạo về sống tại Vạn Kiếp. Sau khi mất, với lòng tôn kính, nhân dân lập đền thờ và suy tôn là Đức Thánh Trần. Đền Kiếp Bạc ngày nay vẫn mang nét thâm nghiêm cổ kính, là tông miếu linh thiêng của xã tắc, là nơi "Quốc tế ban ân".
Trải qua trên 700 năm tồn tại và phát triển, Côn Sơn - Kiếp Bạc vẫn lưu giữ các công trình nổi tiếng, chốn thờ tự thiêng liêng như chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, đền Nguyễn Trãi, đền thờ quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, Ngũ Nhạc linh từ cùng hệ thống văn bia, hoành phi câu đối, các khoa cúng, các kinh sách Phật giáo cổ... Đây là những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể có giá trị về chính trị, văn hóa, tôn giáo, kinh tế - xã hội, quân sự và giáo dục… góp phần minh chứng cho sự tồn tại và phát triển của nền văn minh Đại Việt qua nhiều thời kỳ lịch sử.
Hàng năm, tại Côn Sơn - Kiếp Bạc có hai kỳ lễ hội truyền thống, lễ hội mùa xuân tưởng niệm ngày viên tịch của Thiền sư Huyền Quang (diễn ra từ ngày 16 đến 23 tháng Giêng âm lịch), lễ hội mùa thu diễn ra từ ngày 16 đến 20 tháng 8 âm lịch nhằm tưởng niệm ngày mất của anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (20 tháng 8 âm lịch); anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi (16 tháng 8 âm lịch). Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc có quy mô rộng lớn, trải qua nhiều thế kỷ đã trở thành lễ hội truyền thống không thể thiếu trong đời sống tâm linh của dân tộc. Lễ hội với nhiều hình thái văn hoá phi vật thể đặc sắc được trình diễn như: Tế lễ, rước bộ, rước thuỷ, lễ mộc dục (tắm tượng), lễ đàn Mông Sơn thí thực, tế trời đất trên núi Ngũ Nhạc, lễ Liên hoa hội thượng, diễn xướng hầu Thánh, lễ cầu an, hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, thi làm bánh, hội chợ và nhiều trò chơi dân gian như: Đua thuyền, vật võ, rối nước, thi gói bánh chưng, giã bánh giầy, hội thi Pháo đất... Năm 2012, lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Với những giá trị văn hóa lịch sử đặc sắc cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp, Côn Sơn - Kiếp Bạc luôn là điểm tham quan, chiêm bái lý tưởng. Ngày nay, được sự quan tâm của đồng bào cả nước, sự giúp đỡ nguồn lực đầu tư của Chính phủ, các bộ ngành trung ương… khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành khu du lịch trọng điểm của đất nước, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về chiêm bái, tri ân các bậc thánh nhân, anh hùng dân tộc đã có công với quốc gia, dân tộc
Ngày 28/9 (16/8 Âm lịch) bắt đầu khai hội đền Kiếp Bạc tại khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc tỉnh Hải Dương nhằm tưởng nhớ 715 năm ngày mất của vị anh hùng dân tộc Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn. Đây là khu di tích xếp hạng Quốc gia đặc biệt đang trong lộ trình hoàn chỉnh hồ sơ, đề nghị UNESCO công nhận Di sản Văn hóa thế giới.
Côn Sơn - Kiếp Bạc là khu di tích lịch sử đặc biệt quan trọng của quốc gia. Nói tới Côn Sơn là nói tới mảnh đất lịch sử lâu đời, một trong những trung tâm của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử - thiền phái mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.
Côn Sơn - Kiếp Bạc là vùng đất có bề dày văn hóa hiếm có. Ở đây, văn hóa Phật giáo - Nho giáo và Lão giáo cùng tồn tại và phát triển qua nhiều thế kỷ, tất cả đều thấm đẫm bản sắc văn hóa Việt, hiện hữu trên mỗi công trình, từng chi tiết kiến trúc”.
Quần thể di tích Côn Sơn Kiếp Bạc là một trong các Di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam, thuộc địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Vậy Côn Sơn Kiếp Bạc có gì hay : đây là quần thể kiến trúc cổ kính với quy mô rất bề thế và nổi tiếng, lại có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp.
Bao gồm các di tích lịch sử liên quan đến những chiến công lẫy lừng trong 3 lần quân dân thời Trần đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ 13, và trong cuộc kháng chiến 10 năm của nghĩa quân Lam Sơn chống quân Minh ở thế kỷ 15. Côn Sơn Kiếp Bạc gắn liền với thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Trãi và Trần Hưng Đạo, hai vị anh hùng dân tộc kiệt xuất đã làm rạng rỡ non sông đất nước, cùng nhiều vị danh nhân văn hóa khác.
Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mái nhà chung của các Hội Văn học nghệ thuật cả nước. Liên hiệp gồm 74 tổ chức thành viên với trên 45.000 hội viên là văn nghệ sĩ thuộc các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam triển khai thực hiện chương trình nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và công bố tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư nhằm góp phần cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị khóa X “về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiếp nhận, khai thác thông tin từ thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho phát triển, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và văn học nghệ thuật hướng đến giá trị chân - thiện - mỹ.
Chương trình với mục tiêu chung là góp phần xây dựng hệ thống tư liệu và phổ biến các công trình, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về văn hóa, văn học nghệ thuật nước nhà.
Các ấn phẩm kế thừa từ nguồn tư liệu các công trình, tác phẩm văn học nghệ thuật được nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học, văn hóa học, sử học…đã có để tổng hợp, sáng tạo và xây dựng thành hệ thống tư liệu đảm bảo tính tiện ích cho việc tra cứu, nghiên cứu và khẳng định giá trị bền vững.
Trong quá trình thực hiện, Ban Chỉ đạo mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa.
BAN CHỈ ĐẠO
Khoảng cách từ trung tâm hình học của quần thể Tràng An đến thành phố Ninh Bình khoảng 8 km theo đường chim bay. Các khu du lịch đều nằm ở vùng ven quần thể di sản Tràng An với mục đích đưa khách vào sâu trong lòng di sản:
Khu du lịch sinh thái Tràng An với trung tâm du khách nằm ở xã Ninh Xuân, cách cố đô Hoa Lư 3 km theo hướng nam, cách thành phố Ninh Bình 7 km theo hướng tây dọc đại lộ Tràng An, cách thành phố Tam Điệp 17 km theo hướng bắc qua Tam Cốc, cách Hà Nội 96 km theo hướng nam.
Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động với bến thuyền trung tâm nằm ở xã Ninh Hải, cách thành phố Ninh Bình 7 km, cách thành phố Tam Điệp 12 km, cách Hà Nội 100 km theo hướng nam.
Khu du lịch sinh thái Thung Nham cách thành phố Ninh Bình 10 km, cách thành phố Tam Điệp 8 km, cách Hà Nội 103 km.
Khu di tích lịch sử văn hóa Cố đô Hoa Lư nằm ở xã Trường Yên, cách thành phố Ninh Bình 11 km, cách Hà Nội 94 km theo hướng nam.
Khu du lịch văn hóa chùa Bái Đính nằm ở xã Gia Sinh, cách thành phố Ninh Bình 15 km, cách Hà Nội 98 km theo hướng nam.
Nguồn: Ban quản lý di tích Tràng An