#: locale=vi ## Action ### URL WebFrame_A5C771CF_BC02_78DA_41B5_5A313A0F9262_mobile.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d12249.71236281642!2d106.37812972783502!3d21.15434505074841!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x31357b7eeb395861%3A0xcfb4bd92b63f7b0f!2zQ2jDuWEgQ8O0biBTxqFu!5e1!3m2!1svi!2s!4v1674697822203!5m2!1svi!2s WebFrame_A5C771CF_BC02_78DA_41B5_5A313A0F9262.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d41230.81483627311!2d105.94131838837536!3d21.05399505999531!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x3135a8707f85a527%3A0xcad75e483eb36f9c!2zxJDDqsyAbiBHacOzbmcgUGjDuSDEkOG7lW5n!5e1!3m2!1svi!2s!4v1675432922398!5m2!1svi!2s ## Media ### Audio audiores_0126D3EB_25CD_F0C2_41C2_5D5F7EB7609D.mp3Url = media/audio_07154D8F_25D3_B142_4184_317226239D07_vi.mp3 audiores_3A10AFA8_25D7_F14F_4195_16A3FD135B64.mp3Url = media/audio_30070CB0_25DD_F75E_41B8_9FB9F33E5A62_vi.mp3 audiores_3A1E0A96_25D7_F342_41B8_FD8F0D6C4618.mp3Url = media/audio_302B9CF9_25D2_90CE_41C1_33CA0AD87EB5_vi.mp3 audiores_3A14CDBC_25D7_F146_41C0_FC807338D403.mp3Url = media/audio_30338827_25DD_9F42_41C0_7DF13FE9CA67_vi.mp3 audiores_3A1B7C03_25D7_F741_41C2_6E07D73A4432.mp3Url = media/audio_303E56BF_25D2_9341_41B1_0B0991D148A8_vi.mp3 audiores_3A0BC4C3_25D7_F0C2_419C_8A8A3B666126.mp3Url = media/audio_30500536_25D3_F142_41A6_163457F9A1AD_vi.mp3 audiores_3A0027C5_25D7_F0C6_419E_CEC1DAAE25AC.mp3Url = media/audio_30597E01_25D2_733E_41C2_E0F898CA8FBE_vi.mp3 audiores_3A1D7956_25D7_F1C3_418D_258CDC0AD094.mp3Url = media/audio_305E9081_25D2_8F41_419D_495D97DE74D7_vi.mp3 audiores_3A07363D_25D7_F341_41B6_60625E86923F.mp3Url = media/audio_305EA281_25D3_B341_41B5_48866FE366A7_vi.mp3 audiores_3A314D01_25D7_913E_41C0_36CE29C5C2C1.mp3Url = media/audio_3064D424_25D2_B746_41AE_8BE59C755C90_vi.mp3 audiores_3A227243_25D7_93C2_41B1_B5BCCD35D2B4.mp3Url = media/audio_3086FC22_25D6_7742_41BA_453E40C55AB6_vi.mp3 audiores_3A3A49C5_25D7_90C6_41B1_6397D49B7D21.mp3Url = media/audio_3089A33C_25D5_B147_41A1_301799BEBD86_vi.mp3 audiores_3A379BED_25D7_90C6_41B4_5B30BA5D0F9A.mp3Url = media/audio_308EFA23_25D5_B342_41BC_42861AEABC03_vi.mp3 audiores_3A0DB0BA_25D7_8F43_41B7_6223CEFEC453.mp3Url = media/audio_309D5316_25D2_9142_41C0_86EC63E29A76_vi.mp3 audiores_3A339EFD_25D7_90C6_41BE_8948BD71A6BB.mp3Url = media/audio_309EDA28_25D2_934E_41A6_EB0E0546831C_vi.mp3 audiores_3A38E839_25D7_9F41_41C1_F9558715C14D.mp3Url = media/audio_30A91DFC_25D6_B0C6_41B4_020CA49EC5FB_vi.mp3 audiores_3A21BFAF_25D7_B141_41C0_D733FFC97C20.mp3Url = media/audio_30B1E26C_25D7_93C6_419B_6709E1B8159E_vi.mp3 audiores_3A3EB697_25D7_9341_41BA_D0D187187920.mp3Url = media/audio_30B8F450_25D6_F7DF_41A0_50D5B9DAAB00_vi.mp3 audiores_3A35DABE_25D7_9342_41A0_50F42636CB2A.mp3Url = media/audio_30B97CC6_25D5_F0C2_41C1_2C643BC2A9A1_vi.mp3 audiores_05F220D9_25D7_B0CE_41BB_8BE5C005053B.mp3Url = media/audio_333C53B7_25DD_B141_41A0_05A026086D53_vi.mp3 audiores_05C94359_25D7_B1CE_41BB_C390BE256AF8.mp3Url = media/audio_3363BF99_25DD_F141_41AA_FC30187A4680_vi.mp3 audiores_05F7BE81_25D7_933E_4193_31AC439CAFDF.mp3Url = media/audio_33BC039B_25DE_9142_41BB_F242B8387600_vi.mp3 audiores_05E2B8B5_25D7_9F46_41A1_E733A7C6D817.mp3Url = media/audio_33C76B75_25DE_91C6_41AE_3361B04B3A02_vi.mp3 audiores_05FA6C88_25D7_974E_41A3_889CFB60AF78.mp3Url = media/audio_33D1117E_25DE_91C2_41B3_CF579386C1D4_vi.mp3 audiores_05E176A7_25D7_9341_41BE_F169331EE695.mp3Url = media/audio_33DB1158_25DE_71CF_41A9_29A24D266070_vi.mp3 audiores_05FE2A98_25D7_934E_41AF_0F5D2521CC91.mp3Url = media/audio_33DFD809_25DE_9F41_4191_A043AE84058B_vi.mp3 audiores_3A12C07B_25D7_8FC1_41AE_B75E2A5D41AF.mp3Url = media/audio_33EE186D_25DE_9FC6_41A4_2428AB9D031E_vi.mp3 audiores_05E5249B_25D7_9741_41A9_9BD2D2F59797.mp3Url = media/audio_33F38FCE_25DF_F0C2_41BB_794A43C91D2A_vi.mp3 audiores_05ECE128_25D7_914E_41B4_C1C66FC92C6D.mp3Url = media/audio_33FCE412_25DE_9743_41B4_36A1EB64FE7B_vi.mp3 audiores_05E852FB_25D7_90C1_41B3_24C031F0503B.mp3Url = media/audio_33FD17A2_25DF_B142_41A4_6F8F5518D88A_vi.mp3 audiores_3A0FB23B_25D7_F341_41AB_CBCF2052064A.mp3Url = media/audio_39C0A452_1633_AC92_41AE_FAA175CFD5D5_vi.mp3 audiores_48C47C6C_7982_D741_41D2_F3D64491A12D.mp3Url = media/audio_4A4E94D8_7982_3741_41DE_2FEB2CDC8705_vi.mp3 audiores_5BE0D10F_421D_4DB7_41B9_B491539706B3.mp3Url = media/audio_584935CA_421D_54BE_41CC_6A46E181BE62_vi.mp3 audiores_BD24CD60_F713_9515_41E9_135195A140EC.mp3Url = media/audio_C798CD74_AACE_7DD2_41E0_2FAD6C0124C0_vi.mp3 ### Audio Subtitles ### Image imlevel_15058A78_3CD4_D696_41BC_D1BA5318C801.url = media/popup_24ABA778_1A6F_AB75_41B0_C5F015D3E386_vi_0_0.png imlevel_1505DA78_3CD4_D696_4192_89B0EE9EEE53.url = media/popup_24ABA778_1A6F_AB75_41B0_C5F015D3E386_vi_0_1.png imlevel_1504CA78_3CD4_D696_41C1_C3883A666907.url = media/popup_24ABA778_1A6F_AB75_41B0_C5F015D3E386_vi_0_2.png imlevel_1504FA78_3CD4_D696_41BD_6DCC17F43442.url = media/popup_24ABA778_1A6F_AB75_41B0_C5F015D3E386_vi_0_3.png imlevel_1504EA78_3CD4_D696_4175_66C60F704623.url = media/popup_24ABA778_1A6F_AB75_41B0_C5F015D3E386_vi_0_4.png imlevel_16FC9D4E_3CD4_D28A_41C4_24181BEDD9D4.url = media/popup_2569743C_1A78_ACEC_4196_D73BA501E286_vi_0_0.png imlevel_16FC8D4E_3CD4_D28A_41B2_0D58A46D0E08.url = media/popup_2569743C_1A78_ACEC_4196_D73BA501E286_vi_0_1.png imlevel_16FCAD4E_3CD4_D28A_416A_E480EDFF9CEB.url = media/popup_2569743C_1A78_ACEC_4196_D73BA501E286_vi_0_2.png imlevel_1BB705D8_3CD4_BD97_4198_1E0786044037.url = media/popup_26A11BBE_1A19_DBED_419A_10148427F7E7_vi_0_0.png imlevel_1BB735D8_3CD4_BD97_4195_ED345BE98462.url = media/popup_26A11BBE_1A19_DBED_419A_10148427F7E7_vi_0_1.png imlevel_1BB7D5D8_3CD4_BD97_41A0_96DBDEC6BCC8.url = media/popup_26A11BBE_1A19_DBED_419A_10148427F7E7_vi_0_2.png imlevel_15DAE167_3CD4_B2BA_41C1_38FA42957D14.url = media/popup_2B819DCE_1A38_7FAC_416B_4E891DE78208_vi_0_0.png imlevel_15DB0167_3CD4_B2BA_41C0_F0E49F733579.url = media/popup_2B819DCE_1A38_7FAC_416B_4E891DE78208_vi_0_1.png imlevel_15DB3167_3CD4_B2BA_41C8_D33C4F6DE03A.url = media/popup_2B819DCE_1A38_7FAC_416B_4E891DE78208_vi_0_2.png imlevel_15DA4168_3CD4_B2B6_4188_0B3FAD7D0438.url = media/popup_2B819DCE_1A38_7FAC_416B_4E891DE78208_vi_0_3.png imlevel_14D2F153_3CD7_729A_41C0_0B325A79AC6D.url = media/popup_2BC739DE_1A28_67AD_41B7_301BEB2BF9CA_vi_0_0.png imlevel_14D2D153_3CD7_729A_4198_C0D9B8FB7D70.url = media/popup_2BC739DE_1A28_67AD_41B7_301BEB2BF9CA_vi_0_1.png imlevel_14D28153_3CD7_729A_41C8_F194418C533D.url = media/popup_2BC739DE_1A28_67AD_41B7_301BEB2BF9CA_vi_0_2.png imlevel_14D26153_3CD7_729A_4187_F934EC796D85.url = media/popup_2BC739DE_1A28_67AD_41B7_301BEB2BF9CA_vi_0_3.png imlevel_14D27153_3CD7_729A_41B9_C62B3C9D3EDB.url = media/popup_2BC739DE_1A28_67AD_41B7_301BEB2BF9CA_vi_0_4.png imlevel_1494BA49_3CD7_7689_41CB_9CD0D4820CE2.url = media/popup_2BE6DFC0_1A3B_DB95_41B5_AF16F6861546_vi_0_0.png imlevel_14946A49_3CD7_7689_41C5_270BA412C491.url = media/popup_2BE6DFC0_1A3B_DB95_41B5_AF16F6861546_vi_0_1.png imlevel_14957A49_3CD7_7689_41B1_0A5A4D349A23.url = media/popup_2BE6DFC0_1A3B_DB95_41B5_AF16F6861546_vi_0_2.png imlevel_14954A49_3CD7_7689_41C2_628353A513B6.url = media/popup_2BE6DFC0_1A3B_DB95_41B5_AF16F6861546_vi_0_3.png imlevel_14955A49_3CD7_7689_41CE_5B9E197D27E7.url = media/popup_2BE6DFC0_1A3B_DB95_41B5_AF16F6861546_vi_0_4.png imlevel_1B9C6823_3CD7_B2BA_41CC_90AA2BED38FD.url = media/popup_3480E6C3_1A18_6D9B_41AE_96CC4D925AFE_vi_0_0.png imlevel_1B9C0823_3CD7_B2BA_41CC_8ECCE85477FE.url = media/popup_3480E6C3_1A18_6D9B_41AE_96CC4D925AFE_vi_0_1.png imlevel_1B9A0823_3CD7_B2BA_41C5_DDBA1494CCF4.url = media/popup_3480E6C3_1A18_6D9B_41AE_96CC4D925AFE_vi_0_2.png imlevel_1B9A1823_3CD7_B2BA_41CA_089C80A700B2.url = media/popup_3480E6C3_1A18_6D9B_41AE_96CC4D925AFE_vi_0_3.png imlevel_1B9A2823_3CD7_B2BA_41AF_98127C5A5204.url = media/popup_3480E6C3_1A18_6D9B_41AE_96CC4D925AFE_vi_0_4.png imlevel_15FC451C_3CD7_D28E_416E_18F79793F5BB.url = media/popup_35C81230_1A28_64F5_41A4_1EB259014DFC_vi_0_0.png imlevel_15FC651D_3CD7_D28E_41C9_4E64C5B20684.url = media/popup_35C81230_1A28_64F5_41A4_1EB259014DFC_vi_0_1.png imlevel_15FD951D_3CD7_D28E_41C6_BF8AAC3A6DDB.url = media/popup_35C81230_1A28_64F5_41A4_1EB259014DFC_vi_0_2.png imlevel_15FD851D_3CD7_D28E_41BC_F40C8B8B16E0.url = media/popup_35C81230_1A28_64F5_41A4_1EB259014DFC_vi_0_3.png imlevel_15FDB51D_3CD7_D28E_41B2_4247FAED1CB5.url = media/popup_35C81230_1A28_64F5_41A4_1EB259014DFC_vi_0_4.png imlevel_1B9D37FB_3CD7_BD8A_41C7_1259DBEEF409.url = media/popup_36ADC03D_1A19_A4EC_41AA_0BC4B100C07D_vi_0_0.png imlevel_1B9CE7FB_3CD7_BD8A_4193_AEA24F7713EE.url = media/popup_36ADC03D_1A19_A4EC_41AA_0BC4B100C07D_vi_0_1.png imlevel_1B9AE7FB_3CD7_BD8A_41C0_06667188E20D.url = media/popup_36ADC03D_1A19_A4EC_41AA_0BC4B100C07D_vi_0_2.png imlevel_1B9AF7FB_3CD7_BD8A_41C2_95345D4B5C37.url = media/popup_36ADC03D_1A19_A4EC_41AA_0BC4B100C07D_vi_0_3.png imlevel_1B9A87FB_3CD7_BD8A_41CA_1636CE85CAA6.url = media/popup_36ADC03D_1A19_A4EC_41AA_0BC4B100C07D_vi_0_4.png imlevel_1A09EEB4_3CD4_CF9E_41B1_8FFC6C499469.url = media/popup_5A0773C3_1A68_6B9B_41B5_CA5BBDE75EAA_vi_0_0.png imlevel_1A09DEB4_3CD4_CF9E_41C9_29688E7A2C24.url = media/popup_5A0773C3_1A68_6B9B_41B5_CA5BBDE75EAA_vi_0_1.png imlevel_1A09CEB4_3CD4_CF9E_41CB_4AB3AC2D5CBF.url = media/popup_5A0773C3_1A68_6B9B_41B5_CA5BBDE75EAA_vi_0_2.png imlevel_1A0E3EB4_3CD4_CF9E_41C1_748D2DDF07BA.url = media/popup_5A0773C3_1A68_6B9B_41B5_CA5BBDE75EAA_vi_0_3.png imlevel_1A0E2EB4_3CD4_CF9E_41CD_2908EAA6B118.url = media/popup_5A0773C3_1A68_6B9B_41B5_CA5BBDE75EAA_vi_0_4.png imlevel_1BDA838C_3CD4_B58E_4172_E90E7FC4328D.url = media/popup_5B0431BA_1A68_E7F5_41B8_A976ED0CF9A1_vi_0_0.png imlevel_1BDA938C_3CD4_B58E_41C3_F3EEBBF1C3E1.url = media/popup_5B0431BA_1A68_E7F5_41B8_A976ED0CF9A1_vi_0_1.png imlevel_1BDAA38C_3CD4_B58E_41C0_DBDA63632617.url = media/popup_5B0431BA_1A68_E7F5_41B8_A976ED0CF9A1_vi_0_2.png imlevel_1BDB03A1_3CD4_B5B6_41B3_A32DD1DB7742.url = media/popup_5F21898B_1A6B_E794_41AA_C149FB8DAD89_vi_0_0.jpg imlevel_1BDB13A1_3CD4_B5B6_41C4_34B0C3FE4A4A.url = media/popup_5F21898B_1A6B_E794_41AA_C149FB8DAD89_vi_0_1.jpg imlevel_1BDB23A2_3CD4_B5BA_41BB_BD93D0B22FBC.url = media/popup_5F21898B_1A6B_E794_41AA_C149FB8DAD89_vi_0_2.jpg imlevel_14DCA7A2_3CCF_5DBA_41AB_841A0E8FB693.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_vi_0_0.jpg imlevel_14DC47A2_3CCF_5DBA_41AE_F09A148CC4F1.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_vi_0_1.jpg imlevel_14DC67A2_3CCF_5DBA_418C_53CE86DDD659.url = media/zoomImage_6E9475DC_0064_780E_4163_BE19094CEA98_vi_0_2.jpg ### Popup Image ### Title photo_39CBE0E3_2E45_5379_41B5_02ED297DA999.label = 120912_104901hoi_giong_phu_dong_4 photo_39CBE0E3_2E45_5379_41B5_02ED297DA999.label = 120912_104901hoi_giong_phu_dong_4 photo_39C43224_2E45_56FF_41BA_3BF813C856E1.label = 120912_104901hoi_giong_phu_dong_5 photo_39C43224_2E45_56FF_41BA_3BF813C856E1.label = 120912_104901hoi_giong_phu_dong_5 photo_39C41370_2E45_5557_41C2_583F43EA3DF5.label = 120912_104902hoi_giong_phu_dong_9 (1) photo_39C41370_2E45_5557_41C2_583F43EA3DF5.label = 120912_104902hoi_giong_phu_dong_9 (1) photo_37EA5F0A_2E45_4ECA_41B9_17B78E605441.label = 3615_DSC05907 photo_37EA5F0A_2E45_4ECA_41B9_17B78E605441.label = 3615_DSC05907 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_0.label = 3TF00103 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_1.label = 3TF00105 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_2.label = 3TF00106 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_3.label = 3TF00111 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_4.label = 3TF00113 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_5.label = 3TF00115 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_6.label = 3TF00117 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_7.label = 3TF00121 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_8.label = 3TF00123 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_9.label = 3TF00126 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_10.label = 3TF00127 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_11.label = 3TF00130 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_12.label = 3TF00132 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_13.label = 3TF00134 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_14.label = 3TF00136 album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A_15.label = 3TF00138 photo_39EE3486_2E45_D3BB_4178_D04DE45A5404.label = Bia cổ Đền Thượng photo_39EE3486_2E45_D3BB_4178_D04DE45A5404.label = Bia cổ Đền Thượng model_665BDA8C_420D_5CB9_41B6_B55848425F68.label = Bia đá model_6644A66B_420D_547E_41A2_5AC6A92828E8.label = Bia đá panorama_56411A58_1673_649E_41B6_39C4BCBBFBB5.label = Bãi đánh cờ photo_37B602E7_2E45_D77A_41BC_C209E23FEB37.label = Bãi đánh cờ panorama_2BAB1B4D_1650_E4F6_41B6_01339AC2629A.label = Bãi đánh cờ photo_37B602E7_2E45_D77A_41BC_C209E23FEB37.label = Bãi đánh cờ model_6656353E_420D_35D9_41B4_4D297476D734.label = Bình gốm album_DC06A742_89E8_3E68_41C5_7B25326A21FD.label = Bảng biển photo_C4ADECBC_89E8_321F_41C0_1D638FE4C835.label = Cau Doi 1 photo_C5F5292B_89E8_D236_41BB_E8035B9267BE.label = Cau Doi 2 photo_39E49809_2E45_D2C9_41A8_9542EE1002CF.label = Chùa Hương Hải photo_39E49809_2E45_D2C9_41A8_9542EE1002CF.label = Chùa Hương Hải panorama_2B1CEE90_1633_9C6E_41B1_BC7655831C2D.label = Chùa Hương Hải panorama_6056367C_77F2_8A3A_41AA_8C8B3170EC6F.label = Chùa Hương Hải panorama_9AB2F83F_8D36_DD27_41C7_C48DA7FC314A.label = Chùa Hương Hải - tiền đường panorama_9A868C03_8D37_F4DE_41C5_52DDEAB96017.label = Chùa Hương Hải - trước cửa panorama_9DACA5CE_8904_DA68_41DE_1D3E0B30DC21.label = Chùa Kiến Sơ panorama_2C59924B_15D0_A4F1_41B4_9042A304F1A1.label = Chùa Kiến Sơ - ngũ cung panorama_1241A87E_060C_46EB_418D_113A2D6D6AB6.label = Chùa Kiến Sơ - thống đá panorama_9E19BE3F_8DED_B526_41DA_6D91F674766F.label = Chùa Kiến Sơ - tiền đường panorama_3AEFF479_0173_D633_4143_AE185560E17F.label = Chùa Kiến Sơ - trước cổng panorama_13551794_060C_4A3E_4193_3D70571CF488.label = Chùa Kiến Sơn panorama_2C481C91_162F_9D91_41B3_FBC3086FBF5F.label = Chùa Kiến Sơn - bên phải panorama_11821F2D_060C_5A6E_4180_BAA0EDC41FD2.label = Chùa Kiến Sơn - gác chuông panorama_2CF9BA9D_15D1_E596_41AF_AC9AAA799B40.label = Chùa Kiến Sơn - ngũ cung panorama_9A5EC8A9_8D3A_7D2A_41D5_31D33E34C051.label = Chùa Kiến Sơn - ngũ cung panorama_9A5C0A5E_8D3A_7D66_41B9_EA1A34D06309.label = Chùa Kiến Sơn - ngũ cung panorama_2CF408E3_15D1_65B2_41A6_1F519E7E4451.label = Chùa Kiến Sơn - ngũ cung panorama_9AFC3F6B_8D16_732E_41C6_B74CE294D068.label = Chùa Kiến Sơn - thượng điện panorama_9B3E9749_8D3E_B36A_41D4_9865FAA55E58.label = Chùa Kiến Sơn - thượng điện panorama_60DDD2C7_77FF_8A56_41A7_1301BD5AE590.label = Chùa Kiến Sơn - thượng điện panorama_9E9EA72F_8DEA_5325_41DF_DD2BEE09F70D.label = Chùa Kiến Sơn - thượng điện panorama_948E95DA_8D1A_B76E_41D4_D7633965A843.label = Chùa Kiến Sơn - thượng điện panorama_10C888F1_060C_47F9_4172_59E75EEA549E.label = Chùa Kiến Sơn - trước cửa panorama_1025560A_060C_CA2B_4168_758454D97716.label = Chùa Kiến Sơn - trước cửa photo_C5F52275_89E8_F629_41CB_A89D41D52860.label = Câu đối 3 photo_39E4F63F_2E45_DEC9_41C2_B5C1F2EA7806.label = Cây hương đá chùa Kiến Sơ photo_39E4F63F_2E45_DEC9_41C2_B5C1F2EA7806.label = Cây hương đá chùa Kiến Sơ photo_39E4D9A4_2E45_D5FF_41BA_01D0D4684E9A.label = Cố Viên video_A6EBD04D_88E8_5279_41DB_EB05BE619F23.label = Cố Viên photo_39E4D9A4_2E45_D5FF_41BA_01D0D4684E9A.label = Cố Viên panorama_31190777_01F3_D23F_4148_5ED64777FA2F.label = Cố viên panorama_31370CFB_01F1_D637_4173_777334C8003C.label = Cố viên - trước mộ panorama_31BB9E48_01FE_F251_413F_576B2F15ADC0.label = Cố viên - trước mộ panorama_314A6DA1_01F1_56D3_4177_52B6B15242E7.label = Cố viên - trước mộ panorama_26F914AE_0513_6164_4185_EE223D82EB76.label = Cổng phải đền thượng panorama_2D5C105B_1651_6492_41AC_F0233AC8A5C8.label = Cổng phải đền thượng panorama_230BECF7_0111_363F_4171_4316DEA619D8.label = Cổng đền thượng photo_C49A4818_89E8_3218_41E0_9D25B66E650C.label = Cột trụ đài thiên photo_C49304E4_89E8_722F_41E0_19EC0A8766F5.label = DSC03040-HDR photo_C4DD1D7C_89E9_D21F_41DA_B2DC0B3A05A5.label = DSC03050 photo_39E444C9_2E45_B3B6_41B0_3B185726F8A8.label = Gia Ngu - Soi Bia photo_39E444C9_2E45_B3B6_41B0_3B185726F8A8.label = Gia Ngu - Soi Bia photo_39E4661E_2E45_BECB_41B8_D7F0373A750A.label = Gia ngu- Soi Bia photo_39E4661E_2E45_BECB_41B8_D7F0373A750A.label = Gia ngu- Soi Bia panorama_2B6935BF_16D1_EF92_41AA_8FBC2B1555FB.label = Gian hậu cung panorama_64D68396_72F9_1076_41CD_0BC62C8C4207.label = Gian tiền tế photo_39E45754_2E45_BD5F_41BC_D6E094F9C874.label = Gieng mat rong photo_39E45754_2E45_BD5F_41BC_D6E094F9C874.label = Gieng mat rong photo_C5F4DB4A_89E8_367B_41DC_7F0D0A8B7811.label = Gạch trạm rồng cổ model_634F5BA5_4205_DCEB_41A1_BE9EF5148806.label = Gụ photo_C5F4E5E0_89E8_5227_41CC_3621310ABD71.label = Hac vang panorama_64CC1602_72FF_104E_41AD_9160985BF7DB.label = Hạ đình - bên trong panorama_2DCBAB5A_0535_A72C_4179_ED2D40B7B9E6.label = Hạ đình - sân panorama_9EDB58CB_8D3E_5D6D_41B0_D87CE897EDDB.label = Hạ đình - trước cổng panorama_2C19F5E6_16D0_AFB2_41B2_53352BCA22DD.label = Hậu cung panorama_64CDB46D_72FF_30DA_41CD_80525919D750.label = Hậu cung panorama_2CF2EAAF_1630_A5B1_41AD_892C9A04E8F1.label = Hậu cung - bên trái panorama_9DFED72C_8D7E_D32A_41A3_38EC3541F952.label = Hậu cung - bên trái panorama_2BA35EC7_1633_9DF2_41B1_DB48CF3D9BA5.label = Hậu cung tả hữu mạc photo_C5F48D7B_89E8_5218_41DC_5783F74D42E6.label = HỒ CHÍ MINH model_6642B59E_420D_54D9_41C1_7372ED9447A8.label = KIẾM photo_39E42912_2E45_B2DB_41C5_1B4845BA300B.label = Khánh Đá chùa Kiến Sơ photo_39E42912_2E45_B2DB_41C5_1B4845BA300B.label = Khánh Đá chùa Kiến Sơ photo_C5F4F746_89E8_7E6B_41CC_522E3B1AE71F.label = Khánh đá photo_39E41B01_2E45_B6B6_41BF_6A0D01D1C711.label = Kiệu Đền Mẫu photo_39E41B01_2E45_B6B6_41BF_6A0D01D1C711.label = Kiệu Đền Mẫu model_67A826B0_420D_34E9_41CC_AB7E01ABD83D.label = Lư đồng album_38BEF8BB_25D3_9F41_419C_8F024F064C0A.label = Lịch sử photo_39E7CCE0_2E45_B377_4195_A9C6C0B2CFAF.label = Mieu Ban photo_39E7CCE0_2E45_B377_4195_A9C6C0B2CFAF.label = Mieu Ban panorama_2B7DAADC_1650_A596_41A7_2441A8F2CC5A.label = Miếu ban panorama_60F8B6B0_77F6_8ACA_41BA_6197EA5AE1A3.label = Miếu ban - bên phải panorama_2CB66929_1633_A4BE_419F_77467E5001F4.label = Miếu ban - bên trái panorama_9C8F927B_8DFA_6D2E_41CE_98D4F27948BD.label = Miếu ban - giếng ngọc panorama_2B76AC70_1630_FCAE_41A8_B7975950CA83.label = Miếu ban - hậu cung phải panorama_9FA2ED20_8DEA_74D9_41A1_2582E15EAE59.label = Miếu ban - thống đá panorama_9F669A97_8DFE_DDE6_41C1_F9D896740AA1.label = Miếu ban - tiền đường panorama_9F5ACA91_8DF6_DDFA_41E0_5DC253E19775.label = Miếu ban - trước cổng panorama_9C97A35E_8DF6_B366_41B1_727B3E3021C6.label = Miếu ban - trước miếu photo_C5F48C90_89E8_72E7_41C3_396641D3D3C4.label = Ngai photo_39E43F56_2E45_4D5B_41C0_552B40880AB9.label = Nghê Đá Đền Thượng photo_39E43F56_2E45_4D5B_41C0_552B40880AB9.label = Nghê Đá Đền Thượng model_664E628A_420D_4CB9_41C4_3C5333E85666.label = Nghê đá panorama_172F2C83_051F_A11D_418E_DACF26364218.label = Nhà giám - bia panorama_9C85AC51_8D6A_557B_41DF_8069090948CF.label = Nhà giám - bên trong panorama_274D96F0_05F7_AEFB_4193_DACCB9EE65C6.label = Nhà giám - hồ panorama_1B5C5837_050F_6164_4185_7A787231A7D3.label = Nhà giám - lối ra panorama_1B23825D_050C_E124_4186_99310AA75594.label = Nhà giám - lối ra panorama_2ADE66F3_1650_AD91_418C_81C19ECB2BF4.label = Nhà giám - lối vào panorama_24B10A3F_05F3_A165_4187_FD9B21211644.label = Nhà khách panorama_9C4C1B8D_8D6A_B3EA_41CB_4988F99101B6.label = Nhà khách - bên trong panorama_223536F8_01EF_5231_4151_A2B3DB166794.label = Nhà tiền tế panorama_64D6BFDB_72F9_2FFE_41C9_9031393E8726.label = Nhà tiền tế - bên trái panorama_9DC53AB7_8D7E_5D27_41E1_05A84A4FA862.label = Nhà trung tế - bên phải panorama_64D77DBB_72F9_13BE_41AE_270E5E4062EC.label = Phương đình model_666DFD16_420D_55A9_41A3_60FC1388E196.label = Roongf đá panorama_3080226E_0113_D251_4167_47CAE92A1576.label = Soi bia panorama_9F6DBD36_8DFB_F739_41DE_46B327FDC2BE.label = Soi bia panorama_9FD3CA28_8DFA_7D2A_41DC_87E9D4F2B263.label = Soi bia panorama_9F728290_8DFA_ADF9_41E1_860A68993C0B.label = Soi bia - lối vào model_6650FFA8_420D_54F9_419D_B355453763B4.label = Sàng đá panorama_2A613576_0515_63E4_416B_3355E851851C.label = Sân đền thượng panorama_1A8B1915_05F4_E325_4185_CABD1432BBC0.label = Sân đền thượng panorama_27360DF7_05FC_E2E4_418F_9F4DBF207797.label = Sân đền thượng panorama_27CBF6B1_05F3_617C_4186_4C0840E18C07.label = Sân đền thượng panorama_2116ECCC_051C_E124_4195_119C838E3AFB.label = Sân đền thượng panorama_27ECEF39_0513_5F6C_4194_B29235477B28.label = Sân đền thượng panorama_2390E5C5_0514_A324_416E_32BD694ECBB2.label = Sân đền thượng panorama_156B32D4_051D_613B_4187_92A582542DF0.label = Sân đền thượng panorama_2080D422_0513_E11F_4192_FE1A0253B0DB.label = Sân đền thượng album_5C0884A1_7982_57C3_41BE_8B1B1A6CB00A.label = Sắc phong photo_39E422A6_2E45_57FB_4196_12C1A8074FAB.label = Thuy Dinh photo_39E422A6_2E45_57FB_4196_12C1A8074FAB.label = Thuy Dinh photo_39E78481_2E45_53B9_41B0_6403598A6983.label = Thuy Dinh1 photo_39E78481_2E45_53B9_41B0_6403598A6983.label = Thuy Dinh1 model_665CECD7_420D_5456_41CC_6739F7839939.label = Thống đá photo_39E7D117_2E45_52D9_41BD_126D959F470F.label = Thống đá Miếu Ban photo_39E7D117_2E45_52D9_41BD_126D959F470F.label = Thống đá Miếu Ban panorama_2E5698D7_0133_DE7F_4172_410632B68319.label = Thủy đình panorama_6F42DB33_77F6_9BCE_41B1_36E65F3FBD02.label = Thủy đình - bên trong panorama_33C9DE80_0111_52D1_414F_C42AAE09AD00.label = Thủy đình - sân panorama_9F5CE2D7_8D2A_AD66_41D7_44CD7E6B0214.label = Thủy đình - trước cửa panorama_2DB1500A_16D3_6473_41A6_E83FF5DBA2BD.label = Thủy đình - trước hồ panorama_9B10ED6D_8904_4A29_41D8_539144CFDD42.label = Toàn cảnh Phù Đổng panorama_64D7BF24_72F9_304A_41D9_BF3A97E046D3.label = Trung tế photo_C5F4D96E_89E8_5238_41D9_0987E071D85D.label = TỐ HỮU album_5C0CA8ED_1A38_E56F_41A9_550D5CDD43C2.label = Văn hóa đời sống photo_39E7F63D_2E45_5EC9_41C2_D3D70F278313.label = Vũ Sỹ Đền Mẫu photo_39E7F63D_2E45_5EC9_41C2_D3D70F278313.label = Vũ Sỹ Đền Mẫu album_DC06A742_89E8_3E68_41C5_7B25326A21FD_1.label = bang biển 2 album_DC06A742_89E8_3E68_41C5_7B25326A21FD_0.label = bảng biển 1 photo_C7048E57_89D8_2E69_41DD_A750994EB342.label = bảng biển 5 album_DC06A742_89E8_3E68_41C5_7B25326A21FD_2.label = chùa kiến sơ photo_C5F51C82_89E8_F2EB_4197_E0A0A13EF20E.label = câu đối 4 photo_39C434AF_2E45_53C9_41C3_D3C016DEE5C8.label = hoi-giong-phu-dong-12 photo_39C434AF_2E45_53C9_41C3_D3C016DEE5C8.label = hoi-giong-phu-dong-12 photo_39C405F0_2E45_5D57_41B1_3360C97EB1C6.label = hoi-giong-phu-dong-29 photo_39C405F0_2E45_5D57_41B1_3360C97EB1C6.label = hoi-giong-phu-dong-29 photo_39C4D728_2E45_5EF7_41B4_083FE28C29CD.label = hoi-giong-phu-dong-42 photo_39C4D728_2E45_5EF7_41B4_083FE28C29CD.label = hoi-giong-phu-dong-42 photo_39C428C7_2E45_53BA_4192_25E3D2A46A7A.label = hoi-giong-phu-dong-48 photo_39C428C7_2E45_53BA_4192_25E3D2A46A7A.label = hoi-giong-phu-dong-48 photo_39C4EA6D_2E45_5749_41A6_80DCE923DF8D.label = hoi-giong-phu-dong-49 photo_39C4EA6D_2E45_5749_41A6_80DCE923DF8D.label = hoi-giong-phu-dong-49 photo_39C4FBB7_2E45_55D9_4198_BCF1CBE2AA4C.label = hoi-giong-phu-dong-53 photo_39C4FBB7_2E45_55D9_4198_BCF1CBE2AA4C.label = hoi-giong-phu-dong-53 photo_39C49CF6_2E45_535B_41C4_4061EBA4E864.label = hoi-giong-phu-dong-58 photo_39C49CF6_2E45_535B_41C4_4061EBA4E864.label = hoi-giong-phu-dong-58 photo_39C49E32_2E45_4EDA_4171_54512A7FEF0F.label = suc-song-le-hoi5 photo_39C49E32_2E45_4EDA_4171_54512A7FEF0F.label = suc-song-le-hoi5 photo_39E43C8A_2E45_D3CA_41B1_9F27713D92FD.label = Đền Mẫu photo_39E43C8A_2E45_D3CA_41B1_9F27713D92FD.label = Đền Mẫu photo_39E4FB40_2E45_D6B7_4180_937402599AA0.label = Đền Mẫu 1 photo_39E4FB40_2E45_D6B7_4180_937402599AA0.label = Đền Mẫu 1 video_A63259C7_88E8_5268_41D4_F11671F7D77C.label = Đền Thượng photo_39E4DDE8_2E45_CD77_41C5_BA7385221EE7.label = Đền Thượng 1 photo_39E4DDE8_2E45_CD77_41C5_BA7385221EE7.label = Đền Thượng 1 photo_39E441CB_2E45_B549_41C1_9AC236D9B6E9.label = Đền Thượng 2 photo_39E441CB_2E45_B549_41C1_9AC236D9B6E9.label = Đền Thượng 2 panorama_21D8623A_17D1_6493_41A7_912356F588C1.label = Đền mẫu panorama_2C53E321_16D3_A4AE_41A1_176CD355FEB0.label = Đền mẫu - cổng vào panorama_2C135161_1653_E4AE_419E_4783B53509F9.label = Đền mẫu - hậu cung panorama_9F61AC0C_8DEA_54EA_41C5_600C6272F3DA.label = Đền mẫu - tiền đường panorama_9C9FCE57_8D1A_D567_41C3_42ECBB772BC7.label = Đền mẫu - tiền đường panorama_2CBAA7C7_1650_ABF2_4190_55A22405D47D.label = Đền mẫu - tiền đường panorama_9F27D4A8_8D2E_D529_41D2_1D388C5CE02A.label = Đền mẫu - tiền đường panorama_579434F0_16D1_EDAE_41A3_8F2D34262AFC.label = Đền mẫu - trước cổng panorama_2C509CA7_16D0_9DB2_41A2_B3113C0A47FF.label = Đền mẫu - trước sân panorama_9A52F9CA_8904_4A68_41E0_EA52A42666D5.label = Đền thượng panorama_22D3554C_0111_5651_416E_C729673FF01A.label = Đền thượng - bia panorama_9C1EBA3F_8D7B_DD26_41DF_D06E267B0ED5.label = Đền thượng - hành lang phải panorama_9C02A9A7_8D7A_7F26_41D9_05A22B6E9102.label = Đền thượng - hành lang phải panorama_5110150D_73C7_105A_41D0_1DC1F2AD4F46.label = Đền thượng - hành lang trái panorama_5558467A_7349_70BE_41D1_8E9EED591AA0.label = Đền thượng - hành lang trái panorama_13D6B028_050D_616B_4179_731D9E9A15B9.label = Đền thượng - lối vào panorama_1E97F330_060B_CA77_4197_DE8A08A0702A.label = Đền thượng - lối vào panorama_1C487E9A_0604_5A2B_418B_AB7CB6E167E9.label = Đền thượng - lối vào panorama_9D99F81A_8D7A_5CE9_41B9_C216945C9020.label = Đền thượng - nhà bia panorama_22C6AFCB_0113_5257_4132_723B8C8473E8.label = Đền thượng - sau cổng panorama_3D3EE90C_2DDE_B2CF_41C2_AA63BAE466C6.label = Đền thượng - trung tế panorama_64D7AB5B_72F9_10FE_41D3_13BB56356206.label = Đền thượng - trung tế panorama_9D5029B1_8D7E_5F3B_41D1_49E51073E9EF.label = Đền thượng - trung tế video_627F8F92_7792_BACF_41D4_0550C27F324C.label = Đống Đàm panorama_347D12DD_016F_3273_4173_87033332FE6A.label = Đống đàm panorama_3449D445_016F_D653_417A_9DED2F87D698.label = Đống đàm panorama_20D213EB_1651_EBB2_41AB_7223D8A878B3.label = Đống đàm panorama_37A99C3C_016E_D631_4143_A37F9180C1F8.label = Đống đàm - trước cổng photo_C5F52C98_89E8_32E7_41E0_213EEC8EDD27.label = đá album_20794D79_7FFD_3C17_41CA_9B873A8EC8C0.label = Ảnh tương tác ### Video videolevel_14B1EDC9_3CD5_4DF6_41C3_595F15B3941A.posterURL = media/video_627F8F92_7792_BACF_41D4_0550C27F324C_poster_vi.jpg videolevel_14B1EDC9_3CD5_4DF6_41C3_595F15B3941A.url = media/video_627F8F92_7792_BACF_41D4_0550C27F324C_vi.mp4 videolevel_14C4DBCF_3CD5_5589_41CB_A0ECE846EE0F.posterURL = media/video_A63259C7_88E8_5268_41D4_F11671F7D77C_poster_vi.jpg videolevel_14C4DBCF_3CD5_5589_41CB_A0ECE846EE0F.url = media/video_A63259C7_88E8_5268_41D4_F11671F7D77C_vi.mp4 videolevel_14E55A1D_3CD5_568E_4197_7DAC1371EE96.posterURL = media/video_A6EBD04D_88E8_5279_41DB_EB05BE619F23_poster_vi.jpg videolevel_14E55A1D_3CD5_568E_4197_7DAC1371EE96.url = media/video_A6EBD04D_88E8_5279_41DB_EB05BE619F23_vi.mp4 ### Video Subtitles ## Popup ### Body htmlText_2790E755_1A68_6CBF_4195_C8C87331894F.html =
ĐỀN THƯỢNG


Còn gọi là vườn rau, hay vườn cà, nằm trên thềm đất bãi sông, cách đền Hạ khoảng 500m. Tương truyền, mẹ Gióng ra vườn này hái rau, rồi ướm vào vết chân người khổng lồ, về nhà mang thai, sinh ra Gióng. Tại đây có 1 ngôi miếu nhỏ, với kết cấu 2 tầng, 8 mái, 4 mặt để thông. Bên cạnh có hòn đá hình thù đặc biệt, với nhiều vết lồi, lõm, được coi là vết chân người khổng lồ và một tấm bia mang dòng chữ “Đổng Thiên Vương Thánh Mẫu Cố trạch”.
htmlText_257FD0EC_1A78_E56D_41A9_FF4899E5D67D.html =
ĐỀN MẪU


Quay hướng Tây, tọa lạc ở vị trí ngoài đê sông Đuống, bao gồm các hạng mục: nghi môn, tả - hữu mạc và kiến trúc chính dạng chữ Tam, gồm tiền tế, trung tế và hậu cung.


Nghi môn gồm 3 cửa dạng vòm cuốn. Trên cửa chính (giữa) xây tòa nhà 8 mái. Tả - hữu mạc, mỗi bên 5 gian, 2 dĩ, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, bộ khung mỗi tòa gồm 6 bộ vì gỗ, được kết cấu kiểu thượng giá chiêng, hạ cốn, tì lực trên 6 hàng chân cột.


Tiền tế gồm 5 gian, 2 chái, bốn mái với 4 đao cong hình lá lật, các bờ guột được gắn những đầu kìm cách điệu, hai đốc mái đắp hai đấu hình chữ Nhật, bên cạnh gắn các đầu rồng chầu vào bờ nóc, mái lợp ngói mũi hài. Trung tế gồm 5 gian, 2 chái, có hình thức kết cấu kiến trúc giống tòa tiền tế. Hậu cung gồm 5 gian, 2 dĩ, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, bộ khung gồm 6 bộ vì gỗ, được kết cấu theo kiểu thượng chồng rường, hạ kẻ, tì lực trên 6 hàng chân cột, hoành mái được phân khoảng kiểu thượng tam, hạ tứ.



htmlText_2646DDF3_1A78_5F7B_41B6_80846C044A4E.html =
ĐỐNG ĐÀM


Là một bãi đất rộng, nằm cách đền Thượng khoảng 3 km, thuộc thôn Phù Đổng. Đây là nơi diễn ra trận đánh giặc Ân lần thứ nhất của Gióng trong hội.
### Title window_2E859194_1A38_67BC_418D_3DA57F0AFCE4.title = Thông tin Hiện vật window_B4994D98_AA58_5969_41DD_EC7615CAAE0A.title = Thông tin Hiện vật ## Skin ### Button Button_AE5A3291_BC02_7B46_41A9_F4415AA68724.label = 1. Hình ảnh / Tư liệu Button_31F74B5D_2E4D_D549_41A0_C81416566A6E.label = 1. Lịch sử Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E.pressedLabel = 2. Hiện vật 3D Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E.label = 2. Hiện vật 3D Button_31F58B5E_2E4D_D54B_41C5_4FCF1D958685.pressedLabel = 2. Vị trí địa lý Button_31F58B5E_2E4D_D54B_41C5_4FCF1D958685.label = 2. Vị trí địa lý Button_AE5B5291_BC02_7B46_41E4_8535FDA57294.label = BẢO TỒN PHÁT HUY Button_AE5B5291_BC02_7B46_41E4_8535FDA57294_mobile.label = GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH Button_AE5BD290_BC02_7B46_41BC_389F8AD1A025_mobile.label = GIỚI THIỆU CHUNG Button_AE5BA291_BC02_7B46_41E1_1FA7B1D42E98_mobile.label = HIỆN VẬT / BẢO VẬT Button_10E6966E_05B3_E4B9_417A_2A8C7EDC1D03.pressedLabel = HIỆN VẬT 3D Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E_mobile.label = HIỆN VẬT 3D Button_AE5AD291_BC02_7B46_41E1_BB526DB6408E_mobile.pressedLabel = HIỆN VẬT 3D Button_10E6966E_05B3_E4B9_417A_2A8C7EDC1D03.label = HIỆN VẬT 3D Button_AE5A3291_BC02_7B46_41A9_F4415AA68724_mobile.label = HÌNH ẢNH Button_10E5F66D_05B3_E4BB_4190_CDD26B492663.label = HÌNH ẢNH Button_AE5AA290_BC02_7B46_41CC_64F99252FAF4.label = I. TỔNG QUAN Button_AE5A7290_BC02_7B46_41E1_334D25B6759B.label = II. QUẦN THỂ KHÔNG GIAN Button_104B7E4C_05B7_24F8_4185_05F309B1BC25.label = III. HIỆN VẬT / BẢO VẬT Button_A52910F1_BC1E_18C7_41C1_D6A2D97C733B.label = III. KHÔNG GIAN TRƯNG BÀY Button_AE5B7292_BC02_7B4A_41B7_3CD00692AE56.label = IV. VIDEO Button_A52910F1_BC1E_18C7_41C1_D6A2D97C733B_mobile.label = KHÔNG GIAN TRƯNG BÀY Button_AE59A290_BC02_7B46_41E4_3AB2C67F90E8_mobile.label = LỜI GIỚI THIỆU Button_10C4A403_0593_246F_418C_C6AF7F96405D.label = LỜI GIỚI THIỆU Button_AE5A7290_BC02_7B46_41E1_334D25B6759B_mobile.label = QUẦN THỂ KHÔNG GIAN Button_2B90A193_3CDC_F599_41A8_6844EB605EF8.label = THÔNG TIN XUẤT BẢN Button_AE59A290_BC02_7B46_41E4_3AB2C67F90E8.label = TRANG CHỦ Button_AE5AA290_BC02_7B46_41CC_64F99252FAF4_mobile.label = TỔNG QUAN Button_AE5BA291_BC02_7B46_41E1_1FA7B1D42E98.label = V. BẢO TỒN DI TÍCH Button_16868D46_05BD_64E8_418B_618252CB7919.label = VI. GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH Button_AE5B7292_BC02_7B4A_41B7_3CD00692AE56_mobile.label = VIDEO Button_AE5A5290_BC02_7B46_41E1_FC58D8862C50_mobile.label = VỊ TRÍ ĐỊA LÝ ### Image Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0_mobile.url = skin/Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0_mobile_vi.png Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0.url = skin/Image_1FF81200_0B55_BDD7_4194_8A55B93E3EF0_vi.png Image_2AB4027D_3CD4_D68E_4182_FFAF8EBC7730.url = skin/Image_2AB4027D_3CD4_D68E_4182_FFAF8EBC7730_vi.jpg Image_2AB5F282_3CD4_D67A_41C5_A6DFBA551D5A.url = skin/Image_2AB5F282_3CD4_D67A_41C5_A6DFBA551D5A_vi.png Image_61A6AEB4_00AC_881E_4119_D8DEA16ECE00.url = skin/Image_61A6AEB4_00AC_881E_4119_D8DEA16ECE00_vi.png Image_793E6738_0064_7816_4137_D5C3433E04F0.url = skin/Image_793E6738_0064_7816_4137_D5C3433E04F0_vi.png Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_mobile.url = skin/Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_mobile_vi.jpg Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150.url = skin/Image_8A93541C_C647_653C_41E4_8D8748B0E150_vi.jpg Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_mobile.url = skin/Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_mobile_vi.jpg Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319.url = skin/Image_8A9BB6AF_AE81_0F72_41D0_862A095EA319_vi.jpg Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00_mobile.url = skin/Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00_mobile_vi.jpg Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00.url = skin/Image_9D4E3443_B321_B22C_41D2_7256618FBB00_vi.jpg Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_mobile.url = skin/Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_mobile_vi.jpg Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61.url = skin/Image_F4B381AB_E5BF_5E9F_41E7_A8F8FFBCCA61_vi.jpg ### Label Label_F5A7B620_CC8E_7632_41E6_9499E6CEBC17.text = HIỆN VẬT 3D Label_F5A7B620_CC8E_7632_41E6_9499E6CEBC17_mobile.text = HIỆN VẬT 3D Label_FDBAE3E0_D190_DF48_41DC_B2F2EFD6E066.text = KHẢO CỔ Label_1124DBEB_058E_E3BF_4190_6549298341FD.text = KHẢO CỔ Label_FDBAE3E0_D190_DF48_41DC_B2F2EFD6E066_mobile.text = KHẢO CỔ Label_1124ABEA_058E_E3B9_4190_25FC02703E08.text = KHẢO CỔ Label_A5F15803_BC02_174A_41E5_32ED83A5936F.text = MỤC LỤC Label_A5F15803_BC02_174A_41E5_32ED83A5936F_mobile.text = MỤC LỤC Label_A3CF9595_B9E3_1770_418C_351499F40BCD.text = SẮC PHONG Label_A3CF9595_B9E3_1770_418C_351499F40BCD_mobile.text = SẮC PHONG Label_A0689C57_B9FD_15F0_41A7_4B29A7293FA4.text = TƯƠNG TÁC 2D Label_C27338EE_F86A_2533_41E4_7E8CA4543937.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Label_11243BE9_058E_E3BB_417D_231EB0455577.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Label_C27338EE_F86A_2533_41E4_7E8CA4543937_mobile.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Label_11236BEB_058E_E3BF_4196_9F5CC2F44ACF.text = ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Label_A0689C57_B9FD_15F0_41A7_4B29A7293FA4_mobile.text = ẢNH HIỆN VẬT ### Multiline Text HTMLText_2AA85286_3CD4_D67A_41C9_8013ACBDD83D.html =
LIÊN HIỆP CÁC HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM
CHƯƠNG TRÌNH “NGHIÊN CỨU, XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU VÀ CÔNG BỐ
TÁC PHẨM VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRÊN NỀN TẢNG
CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ”

***

BAN CHỈ ĐẠO


Nhà văn Tùng Điển (Trần Quang Điển) Trưởng ban
PGS.TS Tạ Quang Đông Phó Trưởng ban
TS. Nhà nghiên cứu Đoàn Thanh Nô Phó Trưởng ban Thường trực
Nhạc sĩ Nông Quốc Bình Phó Trưởng ban kiêm Giám đốc Ban Quản lý Chương trình
NSND Vương Duy Biên Ủy viên
Ông Vũ Đức Minh Ủy viên
Ông Nguyễn Minh Nhựt Ủy viên
TS. Nguyễn Nguyên Ủy viên
ThS. Nguyễn Ngọc Bích Ủy viên
ThS. Trần Thị Thu Hiền Ủy viên


***
HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH


TS. Đoàn Thanh Nô
Phó Chủ tịch thường trực Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam
Nhạc sĩ Nông Quốc Bình
Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam
Ông Nguyễn Minh Nhựt
Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương
PGS.TS Lâm Bá Nam
Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam
GS.TS Phạm Hồng Tung
Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều
Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam
PGS.TS Võ Quang Trọng
Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam


***
 
BAN QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH


QUỸ HỖ TRỢ SÁNG TẠO VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM
Nhạc sĩ Nông Quốc Bình Giám đốc
ThS. Trần Thị Thu Hiền Phó Giám đốc
Nguyễn Ngọc Hà Ban Kiểm soát
ThS. Lê Song Tùng Ban Kiểm soát
Trần Cát Lương Cán bộ BQL
Nguyễn Thị Hiền Cán bộ BQL

***
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình biên soạn cuốn sách này, tác giả đã tham khảo và sử dụng một số nguồn tư liệu, công trình nghiên cứu, bài viết của các tổ chức, chuyên gia và các nhà nghiên cứu. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các tác giả, chuyên gia, nhà nghiên cứu đã có những đóng góp quan trọng.
Đặc biệt, xin trân trọng cảm ơn:
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành trên cả nước
Ban Quản lý Di tích, các tổ chức, cá nhân, nhà văn hóa, nghệ nhân đã tạo điều kiện, cung cấp thông tin, góp ý chuyên môn cũng như giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện.



Xuất bản năm 2024.

***
 
DI TÍCH LỊCH SỬ VÀ KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT ĐỀN PHÙ ĐỔNG


Chịu trách nhiệm xuất bản, nội dung
Giám đốc – Tổng biên tập: TS. Trần Chí Đạt
Biên tập:
Trình bày sách: Vũ Thanh Tùng
Nguyễn Văn Trường
Nguyễn Văn Chung



Đối tác liên kết: CHƯƠNG TRÌNH “NGHIÊN CỨU, XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU VÀ CÔNG BỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRÊN NỀN TẢNG CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ”
Địa chỉ: 66 Nguyễn Văn Huyên, Cầu Giấy, Hà Nội.



Số xác nhận đăng ký xuất bản: 438/QĐ - NXB TTTT ngày 09/12/2024
Số quyết định xuất bản: 4460-2024/CXBIPH/14-151/TTTT
Mã ISBN: 978-604-80-8447-9




HTMLText_0E9BD08B_2E45_53C9_41BF_C75215B7A2B9.html =
Bia đá phía bên trái Đền Thượng


HTMLText_0FB62DCB_2E47_4D49_41AC_B2C01F58CFE9.html =
Bia đá ở quan nhà giám


HTMLText_0FDA2FF1_2E4E_CD59_41C2_4611C3448C1D.html =
Bình gốm ở hậu cung Đền Thượng


HTMLText_31621314_2E42_D6D8_41A1_B23BB4944650.html =
Gụ gỗ cổ ở tòa Tiền Tế
HTMLText_0C79773C_2E43_5ECF_41C6_5F5F0C1AB336.html =
Kiếm cổ ở Đền Thượng


HTMLText_0C6F3F0D_2E4F_CEC9_4196_3F6356A9C98E.html =
Lư đồng ở hậu cung Đền Thượng
HTMLText_0F8128CB_2E5D_B34A_41BA_1F3F3C14293B.html =
Nghê đá ở Đền Thượng
HTMLText_0FD82067_2E5E_B37A_41C1_63D2DBA8740A.html =
Rồng đá ở trước Đền Thượng
HTMLText_0F4B2859_2E4D_5349_41B3_A31FEBC8307F.html =
Sàng đá phía sau Miếu Ban
HTMLText_0CF15EB3_2E43_4FD9_41C6_C5F75F1B64D8.html =
Thống đá ở phía sau Miếu Ban


HTMLText_2AB57282_3CD4_D67A_41C0_3D44238F3056.html =
THÔNG TIN XUẤT BẢN
HTMLText_9D13B83C_B323_9254_41C2_8F7C86F7A8BC.html =
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.


Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
HTMLText_2AB48281_3CD4_D676_41B7_DFEA5B551E05.html =
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.


Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
HTMLText_9D13B83C_B323_9254_41C2_8F7C86F7A8BC_mobile.html =
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập và phát triển nền văn nghệ cách mạng Việt Nam.


Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam
HTMLText_80FE1CCB_B321_923C_41D5_71CD2AEE6F9A.html =


VIDEO PHỎNG VẤN / TƯ LIỆU
HTMLText_80FE1CCB_B321_923C_41D5_71CD2AEE6F9A_mobile.html =


VIDEO PHỎNG VẤN
HTMLText_8ACC31F8_C645_DF04_41E4_2F5A7DAC7ACE.html =
Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đền Phù Đổng
HTMLText_8ACC31F8_C645_DF04_41E4_2F5A7DAC7ACE_mobile.html =
CÔN SƠN - KIẾP BẠC:
LINH THIÊNG HỘI TỤ
HTMLText_F4B561AD_E5BF_5E9B_41EB_35349A173CD5_mobile.html =
GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH
HTMLText_F4B561AD_E5BF_5E9B_41EB_35349A173CD5.html =
GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH
HTMLText_9811F626_B320_9E74_41DD_AEC703B337ED.html =
LỜI GIỚI THIỆU
HTMLText_9811F626_B320_9E74_41DD_AEC703B337ED_mobile.html =
LỜI GIỚI THIỆU
HTMLText_97D18AF8_C643_2D03_41D7_2F523C836BB4_mobile.html =
VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
HTMLText_97D18AF8_C643_2D03_41D7_2F523C836BB4.html =
VỊ TRÍ ĐỊA LÝ
HTMLText_B37D5B9F_AF9D_2D59_41E2_60D64AF45EF2.html =
QUẦN THỂ DI TÍCH
HTMLText_B37D5B9F_AF9D_2D59_41E2_60D64AF45EF2_mobile.html =
QUẦN THỂ DI TÍCH
HTMLText_3CF8DC4E_15D7_9CF2_4153_D8AF8E4DC31F.html =
LỊCH SỬ
HTMLText_B5A06954_8836_0580_41C8_8451E679B141.html =
BÃI ĐÁNH CỜ


Thuộc địa phận thôn Phù Đổng, là nơi diễn ra trận đánh giặc Ân lần thứ hai của Gióng trong hội.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B5FFD30B_8836_0587_41DA_F35FC3C184F6.html =
CHÙA HƯƠNG HẢI


Chùa Hương Hải có kết cấu hình chữ đinh. Chùa nằm trên một diện tích rộng lớn, có vị trí địa lý khá đẹp, phong cảnh thiên nhiên tươi mát của bờ sông Đuống. Các công trình kiến trúc của chùa được quy hoạch tập trung trong một khoảng không gian rộng, mái chùa ẩn hiện dưới tán đa cổ thụ hàng mấy trăm năm tạo cho cảnh quan của chùa thêm sự thâm nghiêm huyền bí. Chùa nhìn về hướng Nam gồm các công trình kiến trúc như nhà Mẫu, nhà thờ Tổ, nhà Tiền đường, Thượng điện. Từ ngoài vào là khu vực vườn chùa bao quanh, qua một sân gạch hẹp dẫn vào khu nhà thờ Tổ và nhà thờ Mẫu. Nhà thờ Tổ và nhà thờ Mẫu là một dãy nhà 5 gian. Nhà xây kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, loại ngói mỏng mũi nhọn. Các bộ đỡ mái được thống nhất theo kiểu “kèo cầu quá giang, cột trốn”, nền nhà lát gạch, phía trước để cửa ra vào, phía sau để trống thông với nhà Thượng điện. Nội thất chia làm 5 gian, sát tường hồi bên phải xây bệ gạch làm nơi thờ tự, bệ giữa thờ mẫu. Bên trái thờ tượng Tổ đã viên tịch, bên phải đặt các bát hương thờ các vong hồn của những người đã mất gửi vào chùa. Các gian ngoài để trống tạo không gian thoáng rộng cho sinh hoạt cộng đồng. Trang trí trên kiến trúc nhà thờ tổ, nhà thờ mẫu đơn giản, chủ yếu là bào trơn đóng bén.


Tiền đường là một nếp nhà xây kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói mũi hài cổ. Bờ nóc đắp kiểu bờ đinh, giữa nóc gắn một biển hình chữ nhật, ghi ba chữ hán cổ “Hương Hải Tự” nghĩa là chùa Hương Hải, hai đầu đốc đắp hình trụ không trang trí. Nội thất chia làm 5 gian, mặt bằng 4 hàng chân, các cột gỗ tròn làm kiểu thượng thu hạ thách đặt trên các hàng chân tảng bằng đá hình trụ tròn miệng loe. Các vì giữa đỡ mái nhà làm kiểu thượng chồng rường giá chiêng, hạ kẻ bẩy hiên. Hai vì đầu hồi kiểu “kèo cầu quá giang” gác trực tiếp lên tường bổ trụ, mái phân “thượng tam, hạ ngũ”. Trang trí trên kiến trúc nhà tiền đường tập trung chủ yếu trên hai bức cốn nách gian giữa, mặt trong trang trí chạm nổi, chạm lộng các đề tài tứ linh quần hội, mặt ngoài trang trí hoa văn hình học.


Thượng điện là một nếp nhà 3 gian chạy dọc về phía sau tạo thành hình chữ đinh, hồi phía trước nối với gian giữa nhà tiền đường. Trang trí đơn giản chủ yếu là bào trơn, đóng bén, kẻ soi. Cách bài trí tượng thờ tại tòa tam bảo. Nhìn chung việc bài trí vẫn tuân thủ chặt chẽ theo nguyên tắc nghiêm ngặt của giáo lý nhà Phật.


Từ ngoài vào sát tường hồi nhà tiền Đường, bên phải đặt tượng Đức Thánh Hiền, hai bên là Diệu Nhiên và Đại Sỹ. Bên trái đặt ban thờ Đức Ông, hai bên là hai ông Tả, Hữu. Dọc hai bên sát tường hồi thượng điện là bộ tượng Thập Điện Diêm Vương. Sát tường hậu thượng điện bên trái là tượng Quan Âm tọa sơn, bên phải là tượng hậu.


Tam bảo phật được xây bệ cao dần từ ngoài vào làm nơi tọa lạc cho các pho tượng phật và bồ tát. Lớp trên cùng là bộ tượng Tam thế thường trụ diệu pháp thân, đặc trưng cho sự tồn tại của nhà phật trên trục thời gian quá khứ, hiện tại và vị lai. Lớp thứ hai là tượng A Di Đà tam tôn. Lớp thứ ba: Ngồi giữa tượng vua cha Ngọc Hoàng, hai bên là Phạm Thiên, Đế Thích. Lớp thứ tư là tượng Thích Ca sơ sinh đứng trong tòa Cửu Long.


Di vật


Trong chùa hiện lưu giữ được một hệ thống tượng tròn, phần nhiều có từ thời cuối Lê, đầu Nguyễn như các bộ tượng A Di Đà, Tam thế, cây hương đá… Từ ngoài vào sát tường hồi tiền đường, bên phải có tượng Đức Thánh Hiền, hai bên là Diệu Nhiên và Đại Sỹ. Bên trái đặt ban thờ Đức Ông ngồi giữa hai ông Tả, Hữu. Dọc hai bên sát tường hồi thượng điện bày bộ tượng Thập Điện Diêm Vương. Sát tường hậu thượng điện bên trái có pho tượng Quan Âm tọa sơn, bên phải là tượng hậu.


Tòa tam bảo được xây bệ cao dần từ ngoài vào làm nơi tọa lạc cho các pho tượng Phật và Bồ tát. Lớp trên cùng là bộ Tam thế Phật tượng trưng cho quá khứ, hiện tại và vị lai. Lớp thứ hai bày bộ tượng A Di Đà tam tôn. Lớp thứ ba gồm tượng Ngọc Hoàng, hai bên là Phạm Thiên, Đế Thích. Lớp thứ tư bày tượng Thích Ca sơ sinh đứng trong tòa Cửu Long.


Tổng cộng trong chùa còn bảo toàn được 8 bức hoành phi sơn son thiếp vàng, 3 câu đối sơn son , 30 tượng tròn, 1 tượng Tổ, 3 tượng Mẫu, 20 tượng Phật, 1 cây hương đá, 8 bát hương sứ gốm da lươn, 5 bát hương xứ men trắng vẽ lam ngoài ra còn nhiều đồ thờ tự khác và 1 chuông đồng đúc năm Tân Sửu 1841.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B5CB8563_8836_0D80_41D8_69D92022A8B2.html =
CHÙA KIẾN SƠ


Châu thổ sông Hồng có một vùng đất cao ráo, thuộc Kinh Bắc xưa, nơi đây sớm hình thành những làng quê cổ kính, nổi tiếng trong lịch sử mà dân gian gọi là Tam Cổ, Ngũ Phù, đó là: Cổ Loa, Cổ Pháp, Cổ Bi; Phù Đổng, Phù Dực, Phù Ninh, Phù Khê, Phù Lưu. Trên vùng đất này, từ xa xưa, người Việt ta đã quần cư đông đúc, có thuận thế giao lưu kinh tế, văn hóa và chính trị với Đại La (sau là Thăng Long) và những vùng đất chung quanh từ thời Hùng Vương. Do vậy, từ rất sớm, đạo Phật đã truyền bá vào hương Phù Đổng huyện Tiên Du, xứ Kinh Bắc xưa (nay là xã Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội). Dấu tích đặc biệt còn lại là chùa Kiến Sơ, cổ tự tọa lạc bên tả ngạn sông Đuống (tên cổ là Nậm Luống).


Truyền thuyết về sự khởi đầu, chùa Kiến Sơ do ông Nguyễn Chí, một phú hào ở địa phương, bởi kính mộ đức hạnh của thiền sư Cảm Thành (? - 860), nên dùng toàn bộ điền sản của mình tạo dựng. Để thực hiện ý nguyện, ông Nguyễn Chí mời thiền sư Cảm Thành đến trụ trì tại chùa Kiến Sơ. Nhưng vị thiền sư từ chối. Ngay đêm hôm ấy, vị thiền sư nằm chiêm bao thấy đấng tối linh mách bảo rằng, nếu làm theo chí nguyện của ông họ Nguyễn thì không lâu sau sẽ có vận hội tốt đẹp. Do vậy, thiền sư Cảm Thành đã nhận lời mời, đến trụ trì ở ngôi chùa mới được tạo dựng bởi tâm ý của con người sùng mộ đạo Phật. Không lâu sau, vào năm Canh Tý 820, niên hiệu Hòa Nguyên nhà Đường, thiền sư Vô Ngôn Thông, họ Trịnh, từ Trung Hoa sang, đã đến chùa Kiến Sơ. Suốt mấy năm trời ngài xây mặt vào tường ngồi thiền định, thiền sư Cảm Thành cảm biết ngài không phải người thường nên ngày đêm hầu hạ chu đáo. Cảm động trước lòng thành của thiền sư Cảm Thành, một hôm, thiền sư Vô Ngôn Thông gọi ông tới trò chuyện. Thiền sư Vô Ngôn Thông kể cho Cảm Thành về dòng thiền Nam Tông mà ông đã được Bách Thượng Hoài Hải truyền Tâm Pháp cho. Qua lời thiền sư Vô Ngôn Thông, thiền sư Cảm Thành hiểu sâu thuyết đốn ngộ rằng, trong giây lát con người đạt được quả vị giác ngộ. Thuyết đốn ngộ căn cứ theo quan niệm Tâm tức Phật, sự giác ngộ bản tâm là căn bản cho mọi biến cải, đó là đường lối duy nhất để chứng Đạo...


Vậy là, thiền sư Vô Ngôn Thông (? - 826) thành Tổ sáng lập thiền phái Vô Ngôn Thông ở Việt Nam. Bởi ngồi xây mặt nhìn vào bức tường khi thiền định, nên còn gọi là thiền phái Quan Bích; và do từ chùa Kiến Sơ mà truyền pháp, nên còn được gọi là dòng thiền Kiến Sơ. Thiền phái này phát triển nhanh và có ảnh hưởng lớn đối với đời sống văn hóa, tư tưởng của các bậc đế vương triều Đinh, Lê, Lý, Trần, và ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống dân chúng. Chùa Kiến Sơ trở thành trung tâm Phật giáo lớn của Kinh Bắc cũng như của cả nước Việt ta. Nó cùng với chùa Pháp Vân ở Luy Lâu và chùa Khai Quốc ở Đại La (sau đổi gọi là chùa Trấn Quốc, của Thăng Long), đã góp phần tạo nên sắc diện văn hóa Việt. Tín ngưỡng và những chùa, tháp thời ấy không chỉ là tôn giáo và các trung tâm tôn giáo, mà còn là văn hóa và các trung tâm văn hóa. Nhà nước Đại Việt thuở ban đầu đã có một tầng lớp trí thức, đó là những sư, tăng. Họ giữ vai trò hướng dẫn những sinh hoạt tâm linh, tín ngưỡng; định hướng đạo đức xã hội; và trực tiếp chăm lo nhu cầu của dân chúng, từ thuốc men chữa bệnh đến chọn đất, chọn hướng làm nhà, rồi các việc ma chay, cưới xin...


Qua truyền thuyết và ghi chép trong các thư tịch cổ, ta thấy, các bậc cao tăng như là những trí giả lớn vào cuối thế kỷ thứ X, đã lựa chọn, bồi dưỡng nhân cách, trí tuệ và tài năng cho Lý Công Uẩn. Với việc thực hành chính pháp (sự giác ngộ bản tâm là căn bản cho mọi biến cải) và bằng pháp (sấm vĩ, phong thủy...), họ đã chuẩn bị cho Lý Công Uẩn gánh vác đại sự cho dân tộc, đất nước. Truyền thuyết kể rằng, thuở thiếu thời Lý Công Uẩn thường theo học ở chùa Kiến Sơ. Thấy Lý Công Uẩn tuấn tú, tinh anh khác thường, thiền sư Đa Bảo trụ trì chùa Kiến Sơ đã nói: “Cậu bé này cốt tướng chẳng phải tầm thường, ngày sau hẳn làm vua”. Lý Công Uẩn cả sợ, thưa: “Nay Thánh đế anh minh đang trị vì, trong nước đang yên bình, sao thầy lại nói những lời tru di như vậy”. Thiền sư Đa Bảo: “Trời định cả, người dù muốn tránh cũng chẳng được nào...”. Lúc lên ngôi, Lý Thái Tổ trở về thăm chùa Kiến Sơ. Thiền sư Đa Bảo ra đón, vào tới bên cây cổ thụ, ông gọi to: “Phật tử! Người có thể làm thơ mừng đấng tân Thiên tử được không?”. Lập tức thấy trên thân cây hiện ra bốn câu kệ (dịch ý): Đức nhà vua to như trời đất/ Nhờ oai tiếng tám cõi được yên/ Kẻ ở chốn khuất tối được nhờ ơn/ Thấm nhuần đến cả xung thiên này. Vua đọc, hiểu ngay, liền ban hiệu cho cổ thụ là Xung thiên Thần vương, lập tức những dòng chữ trên cây biến mất. Vua lại hạ chỉ sai thợ đắp tượng Thần, dung mạo thật đẹp đẽ; lại sai đắp 8 pho tượng đứng hầu...


Thời gian ở ngôi (1009 - 1028), Lý Thái Tổ nhiều lần mời thiền sư Đa Bảo vào Kinh để vấn hỏi những yếu chỉ của Thiền tông, tiếp đãi theo ân lễ trọng hậu. Cả những việc triều chính cũng cho mời thiền sư dự bàn. Vua còn hạ chiếu chỉ cho trùng tu lớn chùa Kiến Sơ. Trải qua hơn ngàn năm, hậu thế không còn nhớ tên ban đầu của chùa, chỉ biết gọi là Kiến Sơ, với nghĩa là nơi ban đầu gặp gỡ. Ý là, từ ngôi chùa này mà có cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa thiền sư Vô Ngôn Thông với thiền sư Cảm Thành; cũng hàm nghĩa dòng thiền Vô Ngôn Thông gặp gỡ buổi ban đầu và nảy nở trên đất Việt ta chính tại chùa này!


Qua ngàn năm, cổ tự Kiến Sơ được trùng tu không ít lần nhưng vẫn giữ dáng vẻ cổ kính. Hiện chùa còn lưu giữ nhiều di vật quý, như: đồ tế tự, hệ thống bia đá và tượng thờ, đặc biệt là 3 pho tượng mà các chùa cổ trên đất nước ta không có: tượng thiền sư Vô Ngôn Thông - vị Tổ sáng lập dòng thiền Vô Ngôn Thông ở nước ta; tượng Thánh mẫu Phạm Thị Ngà - thân mẫu của Lý Thái Tổ; tượng vua Lý Thái Tổ - người từ thời thơ ấu thường theo học tại chùa Kiến Sơ, và sau này là người khai sáng kinh đô Thăng Long...


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B6709E76_8836_1F80_41D7_3673F7A79927.html =
CỐ VIÊN


Còn gọi là vườn rau, hay vườn cà, nằm trên thềm đất bãi sông, cách đền Hạ khoảng 500m. Tương truyền, mẹ Gióng ra vườn này hái rau, rồi ướm vào vết chân người khổng lồ, về nhà mang thai, sinh ra Gióng. Tại đây có 1 ngôi miếu nhỏ, với kết cấu 2 tầng, 8 mái, 4 mặt để thông. Bên cạnh có hòn đá hình thù đặc biệt, với nhiều vết lồi, lõm, được coi là vết chân người khổng lồ và một tấm bia mang dòng chữ “Đổng Thiên Vương Thánh Mẫu Cố trạch”.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B5D7076B_8836_0D87_41CE_19AF768BB229.html =
MIẾU BAN


Nằm cách đền Thượng khoảng 200m, ở phía bên trong đê sông Đuống, gồm nghi môn, tả - hữu vu, sân, kiến trúc chính dạng chữ Đinh.


Nghi môn gồm 2 tầng, với 4 mái kiểu chồng diêm, lợp ngói mũi hài. Chính giữa nóc mái đắp hình mặt trời, bờ nóc, bờ dải trang trí hình hoa chanh, 4 góc đao đều gắn đầu rồng cách điệu. Tầng dưới có tường hồi bít đốc dạng tay ngai, mái lợp ngói ta. Nhà giải vũ mỗi bên 2 gian, với 3 bộ vì, được kết cấu kiểu thượng giá chiêng, hạ bẩy, hoành mái được phân khoảng kiểu thượng nhị, hạ tam.


Tòa tiền tế gồm 7 gian, tường hồi bít đốc dạng tay ngai, mái lợp ngói mũi hài, bờ nóc đắp trang trí hình hoa chanh, chính giữa đắp bức cuốn thư có hình hổ phù, hai đầu hồi đắp hai đấu hình chữ Nhật, ở vị trí đầu kìm gắn hai đầu rồng quay về phía giữa bờ nóc. Bộ khung gồm 8 bộ vì, được kết cấu kiểu thượng rường, hạ kẻ suốt hoặc thượng rường, hạ cốn, tì lực trên trên 8 hàng cột.


Miếu là một nếp nhà 1 gian, 2 chái, ở phía sau tiền tế, hợp với tiền tế thành một kiến trúc có mặt bằng hình chữ Đinh. Toà này được xây theo kiểu tường hồi bít đốc, hệ khung có 2 bộ vì, được kết cấu kết dạng thượng ván mê, hạ cốn, tì lực trên 2 hàng chân cột.



Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B58B8B0A_8836_0581_41B0_3186CC17D350.html =
SOI BIA


Thuộc địa phận thôn Phù Đổng, là nơi diễn ra trận đánh giặc Ân lần thứ hai của Gióng trong hội.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B42C6AF1_8816_0480_41D9_5FA1CB093476.html =
TỔNG QUAN PHÙ ĐỔNG


Phù Đổng là một vùng đất địa linh, nhân kiệt, thuộc xứ Kinh Bắc xưa, nơi đây nổi tiếng với bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời, gắn liền với nhiều huyền thoại về thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc.


Nằm nép mình dưới đường đê, đền Phù Đổng (hay Đền Thánh Gióng) ngự trên một khu đất đẹp, tương truyền được xây dựng trên chính nền ngôi nhà cũ nơi Thánh Gióng sinh ra. Đền Phù Đổng còn được gọi là đền Thượng, còn đền Hạ thờ mẹ của Thánh Gióng nằm ngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đã ướm thử rồi sinh ra Thánh Gióng.


Ngôi đền chủ yếu là những mảnh ghép của những công trình thời Lý, thời Lê Trung Hưng, thời nhà Nguyễn.


Trước sân, ngay sát chân đê có ao rộng, nơi hàng năm tổ chức múa rối nước vào ngày hội. Trong ao, dưới bóng cây đa cổ thụ cành lá xum xuê, là ngôi thuỷ đình xinh xắn.


Thuỷ đình được dựng theo kiểu "mái chồng" từ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII) với nhiều bức chạm tinh vi trên gỗ, mà đề tài là những cảnh sinh hoạt dân gian: người chăn dê, người thổi ống xì đồng… Thuỷ đình mang nhiều yếu tố dịch học mà trên đó những mảng chạm nói nên những ước vọng của dân chúng.


Năm 1010 khi rời đô về Thăng Long, Vua Lý Thái Tổ đã cho dựng đền, đến nay đã được trùng tu nhiều lần. Ngôi đền chủ yếu là những mảnh ghép của những công trình thời Lý, thời Lê Trung Hưng, thời nhà Nguyễn và có cả những phần mang màu sắc đương đại.


Đền Phù Đổng mang giá trị nghệ thuật cao, gắn với nhiều giai đoạn lịch sử của lịch sử dân tộc, ngoài nghệ thuật kiến trúc, giá trị của di tích đền Phù Đổng còn được khẳng định qua hệ thống di vật, cổ vật, mang tính đa dạng, phong phú về chủng loại và chất liệu, trong đó, phải kể đến 37 đạo sắc phong có niên đại thời Lê Trung Hưng, Tây Sơn và thời Nguyễn; hệ thống bia đá, rồng đá, nghê đá, hoành phi, câu đối, cửa võng, long ngai, kiệu, hương án, tượng thờ, bát bửu…, mang giá trị nghệ thuật cao, gắn với nhiều giai đoạn lịch sử của lịch sử dân tộc, hàm chứa những quan niệm, triết lý nhân sinh sâu sắc.


Năm 2013, đền Phù Đổng đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.



Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B6595FCF_8836_1C9F_41E0_9823D5D75869.html =
ĐỀN MẪU


Quay hướng Tây, tọa lạc ở vị trí ngoài đê sông Đuống, bao gồm các hạng mục: nghi môn, tả - hữu mạc và kiến trúc chính dạng chữ Tam, gồm tiền tế, trung tế và hậu cung.


Nghi môn gồm 3 cửa dạng vòm cuốn. Trên cửa chính (giữa) xây tòa nhà 8 mái. Tả - hữu mạc, mỗi bên 5 gian, 2 dĩ, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, bộ khung mỗi tòa gồm 6 bộ vì gỗ, được kết cấu kiểu thượng giá chiêng, hạ cốn, tì lực trên 6 hàng chân cột.


Tiền tế gồm 5 gian, 2 chái, bốn mái với 4 đao cong hình lá lật, các bờ guột được gắn những đầu kìm cách điệu, hai đốc mái đắp hai đấu hình chữ Nhật, bên cạnh gắn các đầu rồng chầu vào bờ nóc, mái lợp ngói mũi hài. Trung tế gồm 5 gian, 2 chái, có hình thức kết cấu kiến trúc giống tòa tiền tế. Hậu cung gồm 5 gian, 2 dĩ, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, bộ khung gồm 6 bộ vì gỗ, được kết cấu theo kiểu thượng chồng rường, hạ kẻ, tì lực trên 6 hàng chân cột, hoành mái được phân khoảng kiểu thượng tam, hạ tứ.



Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B63E00CE_8836_0480_4195_B11D91382036.html =
ĐỀN THƯỢNG


Phù Đổng là một vùng đất địa linh, nhân kiệt, thuộc xứ Kinh Bắc xưa, nơi đây nổi tiếng với bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời, gắn liền với nhiều huyền thoại về thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc.


Nằm nép mình dưới đường đê, đền Phù Đổng (hay Đền Thánh Gióng) ngự trên một khu đất đẹp, tương truyền được xây dựng trên chính nền ngôi nhà cũ nơi Thánh Gióng sinh ra. Đền Phù Đổng còn được gọi là đền Thượng, còn đền Hạ thờ mẹ của Thánh Gióng nằm ngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đã ướm thử rồi sinh ra Thánh Gióng.


Ngôi đền chủ yếu là những mảnh ghép của những công trình thời Lý, thời Lê Trung Hưng, thời nhà Nguyễn.


Trước sân, ngay sát chân đê có ao rộng, nơi hàng năm tổ chức múa rối nước vào ngày hội. Trong ao, dưới bóng cây đa cổ thụ cành lá xum xuê, là ngôi thuỷ đình xinh xắn.


Thuỷ đình được dựng theo kiểu "mái chồng" từ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII) với nhiều bức chạm tinh vi trên gỗ, mà đề tài là những cảnh sinh hoạt dân gian: người chăn dê, người thổi ống xì đồng… Thuỷ đình mang nhiều yếu tố dịch học mà trên đó những mảng chạm nói nên những ước vọng của dân chúng.


Năm 1010 khi rời đô về Thăng Long, Vua Lý Thái Tổ đã cho dựng đền, đến nay đã được trùng tu nhiều lần. Ngôi đền chủ yếu là những mảnh ghép của những công trình thời Lý, thời Lê Trung Hưng, thời nhà Nguyễn và có cả những phần mang màu sắc đương đại.


Là ngôi đền chính, quay hướng Nam, trông ra đê sông Đuống. Đền gồm các hạnh mục: thủy đình, cổng ngũ môn (năm cửa), phương đình, tiền đường, trung đường, hậu cung, tả hữu mạc, nhà giám, nhà ba gian, nhà khách, nhà hiệu.


Thủy đình nằm ở giữa ao đình, phía trước đền, có mặt bằng hình vuông, với hai tầng, 8 mái, lợp ngói mũi hài. Các bộ vì có kết cấu chồng rường giá chiêng, hoành mái được phân khoảng theo kiểu thượng tam, hạ tam. Hệ mái tì lực trên 4 hàng chân cột.


Cổng ngũ môn (năm cửa) với 3 cửa chính và 2 cửa phụ, mang dáng dấp đồ sộ như một cổng thành, được xây bằng gạch, các khuôn cửa đều có cấu tạo dạng vòm cuốn, cánh cửa kiểu thượng song, hạ bản. Trên cổng là tòa nhà kiểu 2 tầng 8 mái.


Phương đình là tòa nhà 2 tầng 8 mái, lợp ngói mũi hài, có mặt bằng nền hình vuông, bờ nóc, bờ dải đắp hình hoa chanh, hoa văn hình học, 8 góc đao gắn hình lá lật. Hệ khung mái được đỡ bởi 4 hàng cột, kết cấu vì dạng thượng rường, hạ cốn.


Tiền tế gồm 5 gian, 2 dĩ, tường hồi bít đốc, mái kiểu chồng diêm hai tầng, hệ mái tì lực trên 6 bộ vì gỗ, trong đó, 4 bộ vì giữa được kết cấu theo dạng thượng đinh, hạ kẻ, 2 vì hồi kiểu thượng giá chiêng, hạ cốn, bẩy hiên.


Trung tế gồm 5 gian, 2 dĩ, mái lợp ngói mũi hài, bờ nóc, bờ dải đắp kiểu bờ đinh, hai đầu hồi xây tường bao, mặt trước và mặt sau để trống, bộ khung gồm 6 bộ vì gỗ, tì lực trên 6 hàng chân cột, 4 vì giữa kiểu thượng đinh, hạ kẻ, 2 bộ vì bên kiểu thượng giá chiêng, hạ cốn, bẩy hiên.


Hậu cung có mặt bằng kiến trúc dạng chữ Công, gồm ngoại cung, ống muống và hậu cung.


Tả mạc, hữu mạc là 2 dãy nhà, mỗi bên 9 gian, tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, bộ khung mỗi tòa gồm 10 bộ vì kiểu thượng giá chiêng, hạ cốn, bẩy hiên.


Nhà khách có mặt bằng hình chữ Nhất, tường hồi bít đốc, hệ thống cửa bức bàn, hai đầu bờ nóc đắp rồng lá cách điệu. Bộ khung gồm 4 bộ vì, được kết cấu theo kiểu chồng rường giá chiêng, mái phân khoảng hoành kiểu thượng tam, hạ ngũ. Hệ khung mái tì lực trên 3 hàng chân cột.


Nhà giám có mặt bằng dạng chữ U, gồm cung chính và 2 dãy nhà ngang hai bên. Cung chính gồm 5 gian, 2 dĩ, mái lợp ngói mũi hài, 6 bộ vì gỗ được kết cấu theo kiểu thượng giá chiêng, hạ kẻ ngồi, bẩy hiên, tì lực trên 6 hàng chân cột.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_B668CD13_8836_1D80_41BA_8F0F33394253.html =
ĐỐNG ĐÀM


Là một bãi đất rộng, nằm cách đền Thượng khoảng 3 km, thuộc thôn Phù Đổng. Đây là nơi diễn ra trận đánh giặc Ân lần thứ nhất của Gióng trong hội.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_C9FE6CA9_883E_1C83_41C5_ED032CC4C7B4.html =
BÃI ĐÁNH CỜ
HTMLText_C9037AAF_883E_049F_41D3_EBD10EEE574A.html =
CHÙA HƯƠNG HẢI
HTMLText_C914EB71_883E_0580_41C5_8BF0370D90B8.html =
CHÙA KIẾN SƠ
HTMLText_B4527ED4_883E_1C80_41D1_7B029AEA7C1E.html =
CỐ VIÊN
HTMLText_C9E3BC16_883E_0380_41C5_4E8E75AAA95E.html =
MIẾU BAN
HTMLText_C9F54D34_883E_1D80_41D2_819A3CC3DAC0.html =
SOI BIA
HTMLText_B0B9B3BF_881A_0480_41DF_471831CAFF8C.html =
TỔNG QUAN PHÙ ĐỔNG
HTMLText_B42E8255_883E_0780_41D4_69598F7A5776.html =
ĐỀN MẪU
HTMLText_B43528C9_883E_0483_41BC_F2C13619A090.html =
ĐỀN THƯỢNG
HTMLText_B4457E74_883E_1F81_41E0_8F0794CECD2E.html =
ĐỐNG ĐÀM
HTMLText_8ACFA1F9_C645_DF04_41D3_0CC294B5910C_mobile.html =
Côn Sơn - Kiếp Bạc nằm ở thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Đây là quần thể di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt, một vùng đất địa linh nhân kiệt, sơn thanh thủy tú, rồng chầu hổ phục, long phượng tường trình, nhiều cao nhân, đại sĩ quy về Côn Sơn tu luyện, cứu dân độ thế. Tam tổ Trúc Lâm dựng chùa cầu phúc; Thánh võ Hưng Đạo Đại Vương dựng phòng tuyến đánh giặc; Quan đại Tư Đồ Trần Nguyên Đán mở động Thanh Hư, lập đàn tinh Đẩu ở Ngũ Nhạc cầu cho giang sơn, xã tắc trường tồn; Thánh văn Nguyễn Trãi tàng ẩn Côn Sơn soạn Bình Ngô Sách… Non thiêng vẫn đấy, di tích không mờ, biết bao quân vương, anh hùng hào kiệt nghiêng mình trước Côn Sơn hùng vĩ, Kiếp Bạc uy linh, Ngũ Nhạc kỳ bí. Sách “Chí linh phong vật chí” miêu tả về vùng đất Côn Sơn - Kiếp Bạc: “Mạch tự Huyền Đinh, thế ngăn Đông Bắc, bốn phương quy phục, núi sông kỳ hình, kỳ dạng, long bàn, hổ cứ như muôn quân, nghìn tướng chầu về…ở đất này sẽ hưởng phúc muôn đời…”.


Thắng cảnh Côn Sơn được tạo bởi 2 mạch núi linh thiêng là Ngũ Nhạc trấn mặt bắc và Kỳ Lân ngự ở phía nam. Hai mạch núi này bắt nguồn từ dãy Yên Tử và Huyền Đinh đột khởi mà thành. Nơi đây trời đất giao hòa, khí thiêng ngùn ngụt; chùa Côn Sơn uy linh. Đây là chốn tổ Phật giáo Trúc Lâm. Năm 1330, Đệ Tam Thánh Tổ Huyền Quang mở rộng chùa, bình đồ kiến trúc nội công ngoại quốc, các công trình xây dựng từ hồ Bán Nguyệt lên đỉnh núi Côn Sơn. Dưới các triều đại phong kiến, chùa Côn Sơn luôn được xếp là “Đại danh lam cõi đất bắc” và đặc biệt quan tâm trùng tu, tôn tạo nơi đây trở thành nơi Quốc tự linh thiêng.
Đền Kiếp Bạc nằm ở trung tâm thung lũng dãy núi Rồng của vùng đất Vạn Kiếp xưa. Trần Hưng Đạo vị anh hùng kiết xuất của dân tộc đã về Vạn Kiếp lập phủ đệ và phòng tuyến quân sự chống quân Mông Nguyên. Trong 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược, vùng Vạn Kiếp đã diễn ra nhiều trận đánh quyết định dành thắng lợi với những sự kiện quan trọng như Hội nghị Bình Than năm 1282, chiến thắng Vạn Kiếp tháng 6 năm 1285… những chiến công ấy gắn liền với tên tuổi người anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo - vị tổng chỉ huy của quân dân Đại Việt. Đất nước thanh bình, Trần Hưng Đạo về sống tại Vạn Kiếp. Sau khi mất, với lòng tôn kính, nhân dân lập đền thờ và suy tôn là Đức Thánh Trần. Đền Kiếp Bạc ngày nay vẫn mang nét thâm nghiêm cổ kính, là tông miếu linh thiêng của xã tắc, là nơi "Quốc tế ban ân".


Trải qua trên 700 năm tồn tại và phát triển, Côn Sơn - Kiếp Bạc vẫn lưu giữ các công trình nổi tiếng, chốn thờ tự thiêng liêng như chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, đền Nguyễn Trãi, đền thờ quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, Ngũ Nhạc linh từ cùng hệ thống văn bia, hoành phi câu đối, các khoa cúng, các kinh sách Phật giáo cổ... Đây là những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể có giá trị về chính trị, văn hóa, tôn giáo, kinh tế - xã hội, quân sự và giáo dục… góp phần minh chứng cho sự tồn tại và phát triển của nền văn minh Đại Việt qua nhiều thời kỳ lịch sử.


Hàng năm, tại Côn Sơn - Kiếp Bạc có hai kỳ lễ hội truyền thống, lễ hội mùa xuân tưởng niệm ngày viên tịch của Thiền sư Huyền Quang (diễn ra từ ngày 16 đến 23 tháng Giêng âm lịch), lễ hội mùa thu diễn ra từ ngày 16 đến 20 tháng 8 âm lịch nhằm tưởng niệm ngày mất của anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (20 tháng 8 âm lịch); anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi (16 tháng 8 âm lịch). Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc có quy mô rộng lớn, trải qua nhiều thế kỷ đã trở thành lễ hội truyền thống không thể thiếu trong đời sống tâm linh của dân tộc. Lễ hội với nhiều hình thái văn hoá phi vật thể đặc sắc được trình diễn như: Tế lễ, rước bộ, rước thuỷ, lễ mộc dục (tắm tượng), lễ đàn Mông Sơn thí thực, tế trời đất trên núi Ngũ Nhạc, lễ Liên hoa hội thượng, diễn xướng hầu Thánh, lễ cầu an, hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, thi làm bánh, hội chợ và nhiều trò chơi dân gian như: Đua thuyền, vật võ, rối nước, thi gói bánh chưng, giã bánh giầy, hội thi Pháo đất... Năm 2012, lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.


Với những giá trị văn hóa lịch sử đặc sắc cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp, Côn Sơn - Kiếp Bạc luôn là điểm tham quan, chiêm bái lý tưởng. Ngày nay, được sự quan tâm của đồng bào cả nước, sự giúp đỡ nguồn lực đầu tư của Chính phủ, các bộ ngành trung ương… khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành khu du lịch trọng điểm của đất nước, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về chiêm bái, tri ân các bậc thánh nhân, anh hùng dân tộc đã có công với quốc gia, dân tộc



HTMLText_F4B611B8_E5BF_5EF9_41DF_F70E720C0C5C_mobile.html =
Ngày 28/9 (16/8 Âm lịch) bắt đầu khai hội đền Kiếp Bạc tại khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc tỉnh Hải Dương nhằm tưởng nhớ 715 năm ngày mất của vị anh hùng dân tộc Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn. Đây là khu di tích xếp hạng Quốc gia đặc biệt đang trong lộ trình hoàn chỉnh hồ sơ, đề nghị UNESCO công nhận Di sản Văn hóa thế giới.


Côn Sơn - Kiếp Bạc là khu di tích lịch sử đặc biệt quan trọng của quốc gia. Nói tới Côn Sơn là nói tới mảnh đất lịch sử lâu đời, một trong những trung tâm của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử - thiền phái mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.


Côn Sơn - Kiếp Bạc là vùng đất có bề dày văn hóa hiếm có. Ở đây, văn hóa Phật giáo - Nho giáo và Lão giáo cùng tồn tại và phát triển qua nhiều thế kỷ, tất cả đều thấm đẫm bản sắc văn hóa Việt, hiện hữu trên mỗi công trình, từng chi tiết kiến trúc”.
HTMLText_97D21AF9_C643_2D05_41E7_131BFFF1B229_mobile.html =
Quần thể di tích Côn Sơn Kiếp Bạc là một trong các Di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam, thuộc địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Vậy Côn Sơn Kiếp Bạc có gì hay : đây là quần thể kiến trúc cổ kính với quy mô rất bề thế và nổi tiếng, lại có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp.


Bao gồm các di tích lịch sử liên quan đến những chiến công lẫy lừng trong 3 lần quân dân thời Trần đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ 13, và trong cuộc kháng chiến 10 năm của nghĩa quân Lam Sơn chống quân Minh ở thế kỷ 15. Côn Sơn Kiếp Bạc gắn liền với thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Trãi và Trần Hưng Đạo, hai vị anh hùng dân tộc kiệt xuất đã làm rạng rỡ non sông đất nước, cùng nhiều vị danh nhân văn hóa khác.
HTMLText_3CF8BC4E_15D7_9CF2_41B5_39BBB5286633.html =
Trong tâm thức dân gian của người Việt, Thánh Gióng biểu đạt cho sức mạnh to lớn của sự chiến đấu chống ngoại xâm của cộng đồng để bảo vệ cuộc sống chung. Tuy nhiên, trong đời sống mỗi dân tộc, không phải lúc nào cũng có nạn ngoại xâm. Chiến tranh tự vệ chẳng qua chỉ là hành động bất đắc dĩ của dân tộc đó. Còn bình thường, mọi thành viên sẽ phải chăm lo sản xuất, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho mình. Nguy cơ xâm lược, do vậy, chỉ còn ở thế tiềm ẩn. Và để đối phó với nó, khả năng tự vệ của dân tộc, vì thế, sẽ luôn luôn ở thế tiềm ẩn.


Đó là những điều có thể rút ra ra hình tượng Thánh Gióng, từ cậu bé lên ba không biết nói cười, bỗng chốc lớn lên thành dũng tướng, cầm roi sắt phi ngựa sắt, phá tan quân giặc. Khi giặc hết, Thánh Gióng liền bay thẳng về trời, không màng đến công danh phú quý, như thế tục sau này. Đấy cũng chính là bài học lịch sử, là mẫu mực đầu tiên, mà ngay từ thời tiền sử, trí tuệ dân tộc đã tổng kết lại cho các thế hệ con cháu về sau. Thánh Gióng đã và sống mãi trong tâm thức dân gian, như một vị Thánh bất tử, chính vì những lẽ ấy.


Bối cảnh lịch sử


Nước Văn Lang, kể từ Hùng Vương thứ nhất trị vì, trải qua năm đời nữa, tuy dần dần đã trở thành một nước giàu mạnh, nhưng với nhà Ân bên Tàu, vẫn phải giữ thế thần phục. Đến đời Hùng Vương thứ sáu, nhà vua vốn là người đại lượng khoan hòa, nhưng cũng là người khẳng khái, cương nghị, bèn thôi không chịu triều cống nữa. Vua nhà Ân tức giận, chuẩn bị điều binh xuống xâm lược, bèn cho sứ giả đi do thám trước. Sứ giả đến triều đình Văn Lang nói rằng: “Vua của họ muốn đi tuần thú phương Nam. Khi nào tới, vua sở tại phải lo cung đón, tiếp đãi thật chu đáo”. Vua Hùng trả lời: “Được, chúng tôi sẵn sàng tiếp đãi”. Sau khi sứ giả ra về, vua Hùng cho mời tất cả triều thần lại để hội kiến. Ai cũng thấy nguy cơ xâm lược đang bày ra trước mắt rồi. Nhà vua đã có phần lo lắng. Một vị Lạc hầu đứng lên nói: – Muôn tâu Bệ hạ. Xin Bệ hạ chớ nên lo phiền. Trước mắt ta nên chiêu nạp binh mã, chuẩn bị thêm khí giới và tích trữ thêm lương thảo, để lo đối phó sau này. Đất nước ta nhỏ nhưng dầu sao, cũng chẳng thiếu nhân tài vật lực … Nhưng một vị Lạc hầu khác lại nói: – Muôn tâu Bệ hạ. Xin Bệ hạ hà tất phải lo lắng. Bấy lâu nay ta vẫn chăm lo thờ cúng trời đất, tổ tiên nên nhất định phen này sẽ được phù hộ. Vả lại, từ đời các tiên đế còn truyền, là hễ trong nước có việc lớn, thì lập tức lập đàn chay, xin Long Vương về cứu giúp cháu chắt kia mà. Vậy xin Bệ hạ bây giờ hãy cho làm ngay việc đó. Vua Hùng ngẫm nghĩ trong giây lát, thấy cả lời tâu ấy đều chí lý, nên rất yên tâm, nên bắt tay vào thực hiện. Một mặt, nhà vua sai sắm sửa cung tên, giáo mác, thu góp lương thực. Lại sai các lạc hầu, Lạc tướng đàn tràng để cúng trời và thỉnh cầu Long Vương. Trên đàn tràng, lễ vật bày biện thật chu đáo, đèn nến thấp sáng trưng, khói hương trầm nghi ngút. Nhà vua trai giới xong thì cúng cấp đủ trong ba ngày, lại cầu khấn rất thành kính.


Điềm báo của cụ già


Đến hết ngày thứ ba thì bỗng đâu mây đen kéo đến, sấm sét đùng đùng, rồi mưa đổ nước xuống như trút. Sau trận mưa, tự nhiên có một cụ già cao lớn, mặt mũi phương phi, râu tóc bạc trắng, đến ngồi nghỉ ở ngã ba đường ngay trước đàn tràng, cụ già nói cười vui vẻ với mọi người khi có ai qua lại chào hỏi, như thể người ông đối với con cháu trong nhà vậy. Có vị Lạc hầu thấy lạ, đem việc ấy tâu lại với vua Hùng. Nhà vua chỉnh đốn trang phục, đích thân tới chỗ cụ già đang ngồi, rồi thưa bẩm rất lễ phép, và mời cụ lại chỗ dựng đàn tràng để dùng cơm rượu. Nhà vua rót rượu rồi dâng lên cụ già bằng cả hai tay lễ phép như đối với bậc trưởng thượng. Cụ già đỡ chén rượu, đưa lên miệng nhấp, cử chỉ cũng thực tự nhiên. Nhà vua tiếp thức ăn rồi sới cơm mời cụ già thảy thảy đều rất mực cung kính, lễ độ. Sau khi dùng cơm, nhà vua mời cụ già lại bàn xơi nước rồi từ tốn thưa gởi: – Bẩm cụ. Nước nhà đang sắp có giặc tràn sang. Bản triều cũng đã lo lắng tìm cách đối phó, nhưng cũng chưa dám chắc về sau thành bại thế nào. Chẳng hay cụ từ xa tới, có điều cao minh xin cụ chỉ bảo dùm cho. Cụ già vuốt râu mỉm cười: – Đa tạ nhà vua đã có thịnh tình tiếp đãi. Ba năm nữa giặc Bắc mới kép sang đây, nhưng khá khen cho nhà vua đã kịp thời lo liệu. Nay ở xứ Đông, Ngọc Hoàng thượng đế đã phái một thiên tướng xuống trần. Ba năm nữa, nhà vua sẽ cho sứ giả đến đón về để cầm quân chống giặc, khi ấy thiên tướng yêu cầu điều gì, phải lập tức có đầy đủ thì giặc mới tan. Còn bây giờ, những việc nhà vua và các quần thần đang làm đều là cần thiết và phải làm đến nơi đến chốn. Nhà vua nên nhớ mình là con rồng cháu tiên, làm điều gì cũng phải nêu gương cho mọi người. Phải hết lòng yêu quý, chăm sóc muôn dân như thể đối với người ruột thịt. Làm được như vậy, thì không giặc dã nào có thể xâm phạm được. Và đất nước sẽ muôn thuở thái bình. Nói đoạn, cụ già phất tay rồi vụt bay lên trời. Vua Hùng lập tức quỳ xuống, vái theo, thực là cung kính.


Thánh Gióng ra đời như thế nào?


Bấy giờ ở làng Gióng, thuộc xứ Đông, về sau cải là làng Phù Đổng thuộc huyện Vũ Ninh, Kinh Bắc có ông bà nhà khá giả nhưng đứng tuổi rồi mà vẫn chưa có con. Một hôm, sau đêm giông bão, bà đi thăm đồng, thấy một vết chân khổng lồ, bèn đặt chân mình vào ướm thử. Từ đấy, bà có mang, đến mười bốn tháng sau mới sinh ra một chú bé bụ bẫm, kháu khỉnh. Hai ông bà sung sướng lắm. Sau tuần cử, ông chặt tre đan một chiếc nôi thật đẹp, rồi lót quần áo, đặt chú bé vào. Suốt ngày hai ông bà thay nhau đung đưa chiếc nôi, đung đưa chú bé. Chiếc nôi được treo bằng gióng, làm bằng tre. Cả đoạn cây gác ngang sàn nhà để đặt Gióng vào, cũng là một đoạn tre. Được chăm sóc, nâng niu chiều chuộng, chú bé lớn dần và phỏng phao, đẹp đẽ, như mọi đứa bé được chăm sóc, nâng niu chiều chuộng khác. Ấy thế nhưng lạ thay, đã ba năm mà chú bé vẫn chưa biết cười, lại không biết cả lẫy, bò. Nói chi đến ngồi và đi đứng, chú bé cũng không biết nốt. Chú chỉ suốt ngày nằm ngửa trên nôi, và nay đã lớn, nên ông bố phải làm cho một chiếc nôi khác, lớn hơn. Hai ông bà vẫn hết lòng chăm sóc nâng niu chiều chuộng con. Nào bú mớm, tắm táp, nào là nghiền bột nấu cháo rồi quấy cả trứng gà vào cháo rồi mới cho ăn. Sau năm đầu, tuy cháo nấu bằng gạo, nhưng lại cho cả xương lợn hay cá chép vào, ninh nhừ. Ngày tuần ngày tiết, ngày lễ ngày tết, hai ông bà lại bày biện lễ vật và thắp đèn nhang, cầu khẩn trời đất, tổ tiên, để phù hộ độ trì. Ấy vậy mà chú bé không nói vẫn hoàn không nói, vẫn không biết lẫy, bò. Lại không cả ngồi dậy, đi đứng … Suốt ngày chú chỉ nằm ngủ. Chỉ thức dậy lúc ăn và đại tiện. Dường như mọi việc xung quanh, cả mọi sự xảy ra trên đời này, chú đều không biết và cũng không cần biết. Ông bố bà mẹ cũng đã bắt đầu có phần lo lắng, còn họ hàng làng xóm thì thực sự ngán ngẫm. Họ nhìn vào gương mặt chú bé thực sáng sủa, đẹp đẽ như thiên thần, mà không hiểu sắp tới điều gì sẽ xảy ra.


Đánh đuổi giặc Ân


Giặc đến, Gióng bắt đầu “thức giấc”, rồi bỗng đến một hôm, có sứ giả ở tận Kinh đô về, đi một vòng quanh làng, vừa gõ thanh la vừa rao đọc từng hồi:
Loa, loa, loa, loa …
Ớ làng, ớ xã!
Giặc dã đến rồi!
Tài giỏi ai người?
Hãy ra giúp nước!
Nhà vua trọng dụng,
Làm tướng cầm quân.
Đánh Bắc dẹp Đông
Rồi về lĩnh thưởng!
Ớ làng, ớ xã! …
Loa, loa, loa, loa…


Ấy chính là lúc, chính lính canh phòng ở biên giới báo về kinh, báo tin giặc Ân sắp sửa tràn sang. Vua Hùng cũng nhẩm tính từ khi Long Vương giáng lâm đến nay đã vừa đúng ba năm. Vẫn nhớ đinh ninh lời dặn dò, nhà vua vội vàng phái ngay sứ giả đến xứ Đông để thỉnh cầu thiên tướng … Ở làng Gióng, khi bà mẹ vừa đưa nôi, vừa nghe thanh la và tiếng loa rao đọc thì bỗng mỉm cười, rồi nựng với con rằng: – Ờ, ờ … này con, có nghe thấy không? Sứ giả của nhà vua đang đi tuyển mộ nhân tài để làm tướng cầm quân đấy! Giá con lớn nhanh mà đi đánh giặc rồi về lĩnh thưởng cho cha mẹ được nhờ, thì hay lắm nhỉ? Ờ, ờ … Nào ngờ, khi bà mẹ vừa nói xong, đã thấy chú bé vươn vai rồi ngồi bật dậy làm cho chiếc nôi chòng chành. Bà mẹ vội vàng bế con đặt tên giường, chú bé nói: -Thưa mẹ, mẹ hãy ra mời ngay sứ giả vào đây cho con! Nghe thấy thế, bà mẹ tròn mắt ngạc nhiên, vội chạy ngay sang các nhà láng giềng. Ai nấy đều đổ xô tới. Chú bé cười nói, chào hỏi mọi người như đã là người lớn vậy. Tuy ai cũng thấy lạ lùng, nhưng nhắc đến việc mời sứ giả vào thì nhiều người hãy còn e ngại … Chú bé lắng nghe, rồi lên tiếng giục: – Mẹ cứ ra mời sứ giả vào đây cho con. Không phải sợ sệt đều gì cả. Bà mẹ làm theo. Khi sứ giả đến, trong thấy chú hãy còn bé tý, cũng hết sức ngạc nhiên, rồi hỏi ngay: – Chú còn bé thế kia, làm sao có thể làm tướng cầm quân đánh giặc được mà cũng cho gọi ta vào? Chú bé mỉm cười, trả lời: – Xin ông đừng lo. Chỉ vài ngày tới nếu ông trở lại sẽ thấy tôi không còn bé nữa. Bây giờ thì ông hãy trở về Kinh đô, tâu với nhà vua rằng: Đúc cho tôi một con ngựa sắt, một thanh kiếm sắt và một chiếc khiên sắt. Được ba thứ ấy hãy cho người mang lại đây cho tôi. Lúc ấy, việc cầm quân sẽ do tôi đảm nhiệm. Ông cũng tâu lại thêm để nhà vua an tâm: giặc Ân nhất định sẽ tan, nên không có gì phải lo lắng cả. Sứ giả lắng nghe cả mừng, cúi đầu làm lễ cáo biệt, rồi sau đó tức tốc nhảy lên mình ngựa, phi nước đại chạy cấp báo về kinh. Sau khi nghe sứ giả tâu trình, nhà vua cho vời các đình thần lại, rồi tươi cười nói với mọi người: – Thực đúng như lời Long Vương đã nói với ta từ ba năm trước. Bây giờ các khanh hãy cùng nhau đi lo các thứ mà thiên tướng yêu cầu. Xong xuôi đâu đấy, hãy đem lại, rồi điểm tất cả binh mã đến xứ Đông để theo Thiên tướng lên đường giết giặc. Các đình thần dạ ran, rồi cáo từ nhà vua, đi lo liệu các việc. Một vị Lạc tướng cho người đến tận Châu Hoan (vùng Diễn Châu, Nghệ An) mời “đệ nhất danh sư” nghề rèn là Lư Cao Sơn về kinh để rèn đúc các thứ bằng sắt. Vị danh sư nổi bễ, mọi người cùng xúm vào, kẻ nhóm than, kẻ đổ sắt, kẻ làm khuôn … Thế là, chỉ trong vòng một tuần, cả ba thứ ngựa, kiếm và khiên sắt, đều đã rèn đúc xong. Nhà vua sai đóng một chiếc xe lớn, đặt cả ba thứ vào, rồi lại sai đóng 16 ngựa, cho kéo đi trước. Đoàn binh mã của triều đình rầm rộ tiến theo sau. Đi chưa hết một tuần thì cả đoàn đã tới làng Gióng.


Lớn nhanh như thổi


Lại nói, chú bé từ khi nói chuyện với sứ giả xong thì lớn nhanh, mỗi ngày mỗi khác. Mới vài ngày đã như chú bé lên bảy. Vài ngày nữa, lại thành chú bé tuổi mười lăm. Rồi một tuần sau, đã là một chàng trai tráng kiệt. Một tuần sau nữa, lại đã cao lớn gấp đôi một người trưởng thành … Nhà cha mẹ chàng tuy là gia đình khá giả, vậy mà cũng không đủ cơm ăn áo mặt cho chàng. Họ hàng, làng xóm phải mang các thứ để giúp đỡ thêm. Người gánh thóc, người dăm cân thịt. Rồi có người mang cho cả một vài vại cà hoặc vại dưa. Quý hồ có thứ gì chàng trai ăn thứ ấy, chẳng hề kiểu cách, nề hà. Áo quần cũng phải đổi thay luôn cho vừa. Còn về nhà ở, khi đã cao gấp ba một người bình thường, thì làng xóm phải xúm lại, dựng riêng cho chàng một ngôi nhà, thật cao … Thấy sự lạ lùng, khắp nơi trong vùng mọi người đều đổ xô tới làng Gióng. Lại được cổ vũ bằng tinh thần “Giết giặc lập công”, nên người người tìm đến mỗi lúc một đông thêm. Trẻ chăn trâu bò, rồi thanh niên trai tráng, cả những bác nông phu đứng tuổi, ai đến cũng thành ngay bạn bè của chàng. Họ cùng nhau tập luyện võ nghệ: Côn, huyền, giáo, mác, cung, kiếm … Thứ gì chàng cũng đều tài giỏi, lại chỉ bảo tận tình cho tất cả mọi người. Rồi họ tập đánh trận giả. Tiếng reo hò, tiếng chân chạy huỳnh huỵch, làm náo động cả một góc trời. Trong những ngày đó, chẳng những họ hàng làng xóm, mà tất cả dân chúng trong vùng, ai có thứ gì cũng chẳng nề hà, mang ngay đến cho chàng và bạn bè của tập luyện. Thóc gạo, thịt cá, dưa cà … rồi đến vải vóc, nón đội và cả gậy gộc, giáo mác, cung tên … Quanh vùng làng Gióng suốt ngày đêm rầm rầm như đang trong mùa hội lớn …Về sau này, có người tính: Khi Thánh Gióng lớn lên ăn hết bảy nong cơm với một nong cà, thì chúng ta e, có lẽ người làm tính đã quên không kể đến số bạn bè rất đông đến đây cùng tập luyện với Ngài chăng?


Giặc Ân kéo đến


Khi giặc Ân kéo đến chân núi Châu Sơn (thuộc huyện Tiên Du, nay là Tiên Sơn Bắc Ninh) thì đội quân của Ngài tập luyện đã thành thục cũng là lúc quan quân triều đình mang ngựa sắt, kiếm sắt và khiên sắt đến làng Gióng. Quan quân đóng trên một bãi đất rộng trong vùng. Cờ xí rợp trời, giáo mác cung tên tua tủa. Đội kỵ binh đóng riêng ở một khu vực, đến nay vẫn còn tên gọi là bãi quần ngựa. Còn đội voi chiến thì đóng ở khu vực khác, đến nay vẫn còn hồ tắm voi … Sứ giả cùng một vị Lạc tướng dẫn đội quân đẩy chiếc xe lớn chở các thứ đến tận nhà thiên tướng. Ngài vái chào từ biệt cha mẹ và mọi người rồi vươn vai một cái, bỗng chốc lớn bổng người thêm. Đoạn, Ngài một tay cầm khiên, thét bảo đám bạn bè đã gươm giáo sẵn sàng: – Tất cả theo ta đi giết giặc! Ngài phi ngựa chạy đằng trước, các bạn bè chạy theo sau. Chỉ trong chớp mắt tất cả đã tới chỗ quan quân triều đình đang đóng. Ngày lại dẫn đầu cả đoàn quân đông đảo, phi ngựa như bay về phía quân giặc. Loang loáng như ánh chớp sáng lòa, còn bản thân Ngài thét vang như sấm dậy. Quân giặc đã bày xong thế trận ở chân núi Châu Sơn. Ngài phi ngựa thẳng vào, chạy tới đâu quân giặc lăng ra chết tới đó, như đi vào chỗ không người. Mùi thịt cháy khét lẹt. Máu đổ ra lênh láng … Nhiều tướng giặc bị giết, đích thân hoàng tử nhà Ân là Thạch Linh làm nguyên soái thống lĩnh ba quân, thấy vậy, múa kiếm xông vào giáp chiến với Ngài. Nhưng chỉ được vài hiệp, Thạch Linh đã phải quay ngựa bỏ chạy. Ngày đuổi theo đến chân núi Võ Sinh (Hải Hưng) thì vung một đường kiếm bổ xuống, Thạch Linh xác xẻ ra làm đôi. Giặc Ân mất chủ tướng, chạy tan tác như ong vỡ tổ. Quan quân triều đình cùng tốp bạn bè vùng làng Gióng của Ngài, chia nhau theo các ngã truy đuổi quân giặc. Hàng ngàn tên chạy đến vùng suối Hoa (Thị Cầu, Bắc Ninh) thì bị bao vây, rồi bị tiêu diệt không sót một tên nào. Sau khi chém chết chủ tướng giặc, Ngài tiếp tục thúc ngựa xông vào những chỗ còn chống cự quyết liệt với quan quân triều đình. Kiếm của Ngài chém xuống nhiều quá, đến nỗi bị gãy ra làm đôi. Ngài quăng đi, rồi dùng tay không, vớ lấy những khóm tre mọc rãi rác bên đường, cứ thế mà quật cả vào đám giặc. Quân giặc bạt vía kinh hồn, tên nào tên nấy mặt mày tái xanh tái xám. Những tên sống sót vội vàng quỳ xuống, tế như tế sao mỗi khi thấy Ngài thúc ngựa phi tới. Tuy vậy, cũng vẫn còn những tên liều lĩnh, ngoan cố khác vừa chạy vừa quay lại bắn cung nỏ, nhưng đều bị khiên sắt của Ngài gạt ra.


Đánh đuổi xong giặc Ân Thánh Gióng bay về trời
Đuổi giặc đến làng Xuân Tảo (nay thuộc xã Xuân Đỉnh, Từ Liêm, ngoại thành Hà Nội), Ngài cho ngựa nghỉ lại uống nước, rồi ngồi trên một phiến đá mở cơm nắm ra ăn. Đến nay phiến đá ấy vẫn còn. Cả phiến đá in dấu chân ngựa của Ngài ở làng Phú Viên nữa, cũng vẫn còn. Sau đó, Ngài tiếp tục lên ngựa, truy đuổi quân giặc. Đến chân núi Sóc (sau này còn có tên chữ là núi Vệ Linh, nay thuộc xã Phù Linh, huyện Mê Linh) thì Ngài thấy quân giặc đã tan tác hết cả. Ngoảnh lại, Ngài thấy phía xa xa, quan quân triều đình cũng đang thu quân rút về, vừa đi vừa dẫn theo những tốp tù thất trận. Từ trên mình ngựa, Ngài cởi áo, rồi cầm đến treo ở một mô đá có hình gốc cây mà hiện nay vẫn còn. Chắc là tấm áo thấm đẫm mồ hôi và thấm cả máu giặc tanh tưởi vào, nên Ngài muốn cởi ra cho thanh thản. Ngài phi ngựa lên giữa đỉnh núi. Tại đây, Ngài ngoảnh mặt đi khắp tám hướng, ngắm nhìn bao quát đất nước Văn Lang một lượt, rồi giật mạnh dây cương, cho ngựa bay vút lên trời. Hai người bạn từ hồi còn tập luyện ở làng Gióng của Ngài, tên là Hiển và Dục phi ngựa theo sau, đến chân núi Sóc đã thấy Ngài đang bay lên trời rồi. Hai ông nhìn mãi đến hút tầm mắt rồi xuống ngựa, ngồi bệt ngay xuống vệ cỏ mà nghỉ. Ngao ngán quá! ” Chủ tướng không ở lại lĩnh thưởng thì mình cũng chẳng nên lĩnh thưởng làm gì. Hai ông nghĩ. Vả lại, vàng bạc có phải do nhà vua làm ra đâu mà cũng là của dân đóng góp cả. Lĩnh thưởng như thế khác nào như lấy của dân, bắt dân cực khổ ra thêm mãi. Giặc đã đến xâm chiếm, bao nhiêu của nả dân đã phải bỏ ra, lại thêm bao nhiêu người vô tội bị chết, như thế còn có chưa đủ hay sao? Ôi! Chủ tướng thật anh minh, đã bay về trời cho dân được nhờ cậy”… Hai ông để mặc cho ngựa gặm cỏ ở đấy, rồi cứ thế, lững thững đi sâu mãi vào rừng. Khi quan quân dẫn đám tù binh về triều đình báo tin thắng trận thì vua Hùng cả mừng, ra tận ngoài cổng thành để đón.


Lập đàn tưởng nhớ Thánh Gióng


Nhà vua rất nóng lòng muốn biết mặt vị thiên tướng giáng trần, nhưng các Lạc hầu, Lạc tướng nhất loạt tâu rằng Ngài đã bay về trời, cả hai vị tướng của Ngài cũng đi biệt vào rừng, không thấy trở lại nữa. Nhà vua nét mặt đang vui bỗng trở nên đăm chiêu nghĩ ngợi. Ngài ra lệnh lập tức dựng một đàn tràng thật lớn để lạy ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ độ trì và phái thiên tướng xuống trần. Đồng thời đàn tràng cũng để Ngài cầu siêu cho linh hồn các tử sĩ trận vong. Sau đó, Ngài mở tiệc khao thưởng quân sĩ, tướng lĩnh, nhất nhất ai cũng có phần xứng đáng cả. Sự kiện chống giặc Ân này đã để lại cho nhà vua rất nhiều điều đáng suy nghĩ về đạo trị quốc. Bài học mà Ngài rút ra là phải hết lòng chăm lo đến đời sống muôn dân, đúng như ba năm trước Long Vương đã hiện về dạy bảo. Chính vì vậy, sau này về già, Ngài trao lại vương miện cho người con trai tài năng, đức độ nhất trong số 22 người con trai của Ngài, chứ không phải theo lệ cũ là trao cho người con trưởng. Người kế vị đó là Hùng Vương thứ bảy, vị vua đã nghĩ ra bánh chưng, bánh dày để dùng vào các dịp lễ tết, hội hè của cả muôn nhà, và truyền mãi cho đến ngày nay.


Sắc phong Phù Đổng Thiên Vương


Lại thêm về các sự kiện có liên quan đến cuộc kháng chiến chống giặc Ân. Nhà vua không biết lấy gì báo đáp cho vị thiên tướng giáng lâm, nên phong Ngài là Phù Đổng Thiên Vương và lập miếu thờ ngay tại vườn nhà Ngài khi trước. Lại cấp cho dân trong làng một trăm mẫu ruộng để dùng vào việc trông nom và bốn mùa cúng lễ. Giặc phương bắc bạt vía. Mặc dù là nước lớn nhưng 644 năm sau không dám động binh xuống xâm lược. Các nước xung quanh Văn Lang hay tin, đều tìm đến xin kết tình hòa hiếu. Những bụi tre mà Ngài nhổ lên đánh giặc bây giờ mọc thành rừng ở huyện Gia Bình, gọi là tre Đằng Ngà. Còn chỗ con ngựa của Ngài thét ra lửa đã làm cháy mất một làng. Làng ấy bây giờ gọi là làng Cháy. Các triều đại phong kiến trước đây đều có sắc thượng phong cho Ngài. Ngoài tôn hiệu “Phù Đổng Thiên Vương” từ trước, đến đời Lý Thái Tổ lại phong là “Xung Thiên Thần Vương”. Còn dân chúng, từ bao đời nay vẫn gọi Ngài là Đức Thánh Gióng, một cách thực tự nhiên và giản dị. Trong tâm thức của mọi người, Ngài là vị Thánh bất tử đầy quyền năng, bởi vì chính Ngài đã là biểu tượng tuyệt vời nhất cho lòng dũng cảm và đức quên mình của dân chúng. Từ trước đến nay, có rất nhiều thơ văn ca ngợi công đức của Ngài, cùng nhiều nghi lễ thờ cúng và hội hè. Câu đối nổi tiếng nhất của Cao Bá Quát:


Phá tặc đãn hiềm tam tuế vãn
Đằng không khước hận cửu thiên đê


(Trừ giặc, chẳng nề ba tuổi là muộn Bay lên không, giận chín tầng trời vẫn chưa cao).



Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_97D21AF9_C643_2D05_41E7_131BFFF1B229.html =
Đền Phù Đổng được xây dựng tại xã Phù Đổng (làng Gióng) thuộc huyện Gia Lâm, cách trung tâm Hà Nội 17km về hướng Đông Bắc.


Đền Phù Đổng còn gọi là Đền Thượng là đền thờ Thánh Gióng. Theo truyền thuyết, đền đã có từ thời Hùng Vương và được dựng trên nền nhà cũ của mẹ Gióng. Đến cuối thế kỷ XI, Lý Thái Tổ cho tu bổ thêm và ra lệnh tổ chức hội Gióng. Đền sát đê, được bố cục theo hình chữ “công”, quy mô rộng rãi.


Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đền Phù Đổng gồm 8 điểm di tích thành phần, phân bố trên địa bàn 3 thôn của xã Phù Đổng, với tổng diện tích 60.343,7m2.



HTMLText_F4B611B8_E5BF_5EF9_41DF_F70E720C0C5C.html =
Bảo tồn và phát huy giá trị di tích không những gìn giữ được những sản phẩm vật thể mà còn góp phần làm thăng hoa di sản văn hóa phi vật thể, từ đó cốt cách dân tộc được giữ gìn, truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc được nuôi dưỡng, lưu truyền - những nhân tố quan trọng không thể thiếu của sự phát triển bền vững. Bảo tồn và phát triển là hai nhân tố quan trọng, có ý nghĩa chiến lược của mỗi quốc gia. Trong lĩnh vực di sản văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị của di tích (một cách đúng mức) sẽ đem lại những hiệu quả thiết thực cho phát triển kinh tế, xã hội.


Đền Phù Đổng mang giá trị nghệ thuật cao, gắn với nhiều giai đoạn lịch sử của lịch sử dân tộc


Ngoài nghệ thuật kiến trúc, giá trị của di tích đền Phù Đổng còn được khẳng định qua hệ thống di vật, cổ vật, mang tính đa dạng, phong phú về chủng loại và chất liệu, trong đó, phải kể đến 37 đạo sắc phong có niên đại thời Lê Trung Hưng, Tây Sơn và thời Nguyễn; hệ thống bia đá, rồng đá, nghê đá, hoành phi, câu đối, cửa võng, long ngai, kiệu, hương án, tượng thờ, bát bửu…, mang giá trị nghệ thuật cao, gắn với nhiều giai đoạn lịch sử của lịch sử dân tộc, hàm chứa những quan niệm, triết lý nhân sinh sâu sắc.


Hội Gióng và giá trị Văn hoá


Hội Gióng là một lễ hội truyền thống hàng năm ở nhiều nơi thuộc vùng Hà Nội để tưởng niệm và ca ngợi chiến công của người anh hùng truyền thuyết Thánh Gióng, một trong tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam.


Có 2 hội Gióng tiêu biểu ở Hà Nội là hội Gióng Sóc Sơn ở đền Sóc xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn và hội Gióng Phù Đổng ở đền Phù Đổng, xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Ngoài ra còn hơn 10 hội Gióng cũng thuộc địa bàn Hà Nội (gọi là vùng lan tỏa vì chưa được UNESCO ghi danh) như: hội Gióng Bộ Đầu xã Bộ Đầu, huyện Thường Tín; lễ hội thờ Thánh Gióng ở các làng Đặng Xá, Lệ Chi (huyện Gia Lâm); các làng Phù Lỗ Đoài, Thanh Nhàn, Xuân Lai (huyện Sóc Sơn); Sơn Du, Cán Khê, Đống Đồ (huyện Đông Anh); Xuân Tảo (Phường Xuân Đỉnh, Quận Bắc Từ Liêm); làng Hội Xá (Quận Long Biên).


Giá trị nổi bật toàn cầu ở hội Gióng chính là một hiện tượng văn hóa được bảo lưu, trao truyền khá liên tục và toàn vẹn qua nhiều thế hệ. Mặc dù ở gần trung tâm thủ đô và đời sống cộng đồng trải qua nhiều biến động do chiến tranh, do sự xâm nhập và tiếp biến văn hóa, hội Gióng vẫn tồn tại một cách độc lập và bền vững, không bị nhà nước hóa, thương mại hóa.


Hội Gióng Phù Đổng


“Ai ơi mồng Chín tháng Tư
Không đi hội Gióng cũng hư mất đời”


Không biết từ bao giờ trong kho tàng ca dao Việt Nam đã có câu ca này.


Diễn ra trong 3 ngày, từ mùng 7 đến mùng 9 tháng 4 (Âm lịch), từ lâu đã trở thành một trong những lễ hội nổi tiếng nhất vùng châu thổ Bắc Bộ và đã được UNESCO ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ngày hội chính là ngày 9/4. Hội Gióng được tổ chức quy mô hơn (5 năm một lần, vào các năm kết thúc là 0 hoặc 5) được gọi là hội chính, các năm còn lại được gọi là hội lệ.


Mùng bảy hội Khám
Mùng tám hội Dâu
Mùng chín đâu đâu cũng về hội Gióng


Trong hội có nhiều lớp văn hóa, tín ngưỡng đan xen lẫn nhau, như tín ngưỡng thờ thần mặt trời, tín ngưỡng phồn thực, tín ngưỡng thờ tổ nghề rèn sắt... Và, có lẽ, nét đặc biệt và độc đáo nhất ở hội Gióng chính là diễn xướng bản anh hùng ca mô phỏng cuộc chiến đấu của đội quân Thánh Gióng với giặc Ân trong buổi đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc - Huyền thoại Gióng luôn gắn liền với hầu hết nghi lễ và diễn trình trong hội Gióng


Hội Gióng Phù Đổng có dàn vai diễn: các ông "Hiệu" (Hiệu Cờ - tượng trưng Thánh Gióng, hiệu Trống, hiệu Chiêng, hiệu Tiểu cổ), hệ thống tướng lĩnh của Ông Gióng: "Phù Giá" (120 người),đội quân chính quy; các "Cô Tướng" (gồm 28 người tượng trưng cho quân giặc, hai cô tướng chính là Tướng Đốc và Tướng Ngựa được chọn từ xóm Miếu Ban - nơi có di tích liềm và nôi đá sinh Thánh Gióng), tượng trưng các đạo quân xâm lược; Phường "Ải Lao", trong đó có "Ông Hổ",đội quân tổng hợp; "Làng áo đỏ", đội quân trinh sát nhỏ tuổi; "Làng áo đen",đội dân binh ,…Cũng như các đạo cụ, y phục, mỗi một chương mục, mỗi một vai diễn đều chứa đựng những ý nghĩa hết sức sâu sắc. "Rước khám đường" là trinh sát giặc; "Rước nước" là để tôi luyện khí giới trước khi xuất quân; "Rước Đống Đàm" là đi đàm phán kêu gọi hoà bình; "Rước Trận Soi Bia" là mô phỏng cách điệu trận đánh ác liệt. Trong trận này, roi sắt gãy, ông Gióng phải dùng tre đằng ngà, một vũ khí tượng trưng sức mạnh nội lực của dân tộc.


Cờ phướn màu đỏ mà trên đó viết chữ "Lệnh" tôn nghiêm cùng với các động tác múa cờ Lệnh của ông Hiệu Cờ (vai diễn tượng trưng Ông Gióng) là biểu đạt một số quan điểm cơ bản của phép luỵện quân cùng phương pháp tác chiến để giành thắng lợi. Đó là "Quân lệnh phải nghiêm minh" "Binh pháp phải mưu lược sáng tạo" (Múa cờ thuận và múa cờ nghịch). Phù giá ngoại (đội hình có tới 120 người) là những vai diễn đóng khố, cởi trần, đầu đội mũ có hình quả dưa, trên có đính chín con rồng nhỏ, tượng trưng cho Đất, vai đeo một túi "bán nguyệt" có hình nửa vầng trăng, tượng trưng cho Trời, tay cầm chiếc quạt giấy màu nâu khắc cụp, khắc xòe theo khẩu lệnh của ác ông "Xướng" và "Xuất", tượng trưng cho một loại vũ khí có sức biến ảo khôn lường.


Trong lễ hội có 28 cô gái trẻ đóng vai tướng giặc, tượng trưng cho 28 đạo quân xâm lược nhà Ân. Còn các màn rước lễ "Kén tướng", "Kén Phù Giá", và màn diễn "Săn hổ, bắt hổ, giúp hổ hoá thân", có thể suy ngẫm về quan điểm thảm mỹ và đạo lý ứng xử truyền thống v.v … Lễ hội Gióng Phù Đổng cũng có nhiều màn hát chèo để mừng thắng trận.


Hội Gióng Phù Đổng được đánh giá là một trong những lễ hội lớn nhất tại đồng bằng Bắc Bộ về quy mô đoàn rước và người tham dự. Là một hội trận được trình diễn bằng một hệ thống biểu tượng độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa Việt, được cộng đồng bảo tồn nguyên giá trị cho tới ngày nay.



Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng
HTMLText_8ACFA1F9_C645_DF04_41D3_0CC294B5910C.html =
Phù Đổng là một vùng đất địa linh, nhân kiệt, thuộc xứ Kinh Bắc xưa, nơi đây nổi tiếng với bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời, gắn liền với nhiều huyền thoại về thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc. Nằm nép mình dưới đường đê, đền Phù Đổng (hay Đền Thánh Gióng) ngự trên một khu đất đẹp, tương truyền được xây dựng trên chính nền ngôi nhà cũ nơi Thánh Gióng sinh ra. Đền Phù Đổng còn được gọi là đền Thượng, còn đền Hạ thờ mẹ của Thánh Gióng nằm ngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đã ướm thử rồi sinh ra Thánh Gióng.


Ngôi đền chủ yếu là những mảnh ghép của những công trình thời Lý, thời Lê Trung Hưng, thời nhà Nguyễn. Trước sân, ngay sát chân đê có ao rộng, nơi hàng năm tổ chức múa rối nước vào ngày hội. Trong ao, dưới bóng cây đa cổ thụ cành lá xum xuê, là ngôi thuỷ đình xinh xắn. Thuỷ đình được dựng theo kiểu "mái chồng" từ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII) với nhiều bức chạm tinh vi trên gỗ, mà đề tài là những cảnh sinh hoạt dân gian: người chăn dê, người thổi ống xì đồng… Thuỷ đình mang nhiều yếu tố dịch học mà trên đó những mảng chạm nói nên những ước vọng của dân chúng.


Năm 1010 khi rời đô về Thăng Long, Vua Lý Thái Tổ đã cho dựng đền, đến nay đã được trùng tu nhiều lần. Ngôi đền chủ yếu là những mảnh ghép của những công trình thời Lý, thời Lê Trung Hưng, thời nhà Nguyễn và có cả những phần mang màu sắc đương đại. Đền Phù Đổng mang giá trị nghệ thuật cao, gắn với nhiều giai đoạn lịch sử của lịch sử dân tộc.


Ngoài nghệ thuật kiến trúc, giá trị của di tích đền Phù Đổng còn được khẳng định qua hệ thống di vật, cổ vật, mang tính đa dạng, phong phú về chủng loại và chất liệu, trong đó, phải kể đến 37 đạo sắc phong có niên đại thời Lê Trung Hưng, Tây Sơn và thời Nguyễn; hệ thống bia đá, rồng đá, nghê đá, hoành phi, câu đối, cửa võng, long ngai, kiệu, hương án, tượng thờ, bát bửu…, mang giá trị nghệ thuật cao, gắn với nhiều giai đoạn lịch sử của lịch sử dân tộc, hàm chứa những quan niệm, triết lý nhân sinh sâu sắc.


Năm 2013, đền Phù Đổng đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.


Nguồn: Ban quản lý di tích Đền Phù Đổng



HTMLText_9811A626_B320_9E74_41D7_40C679DA2769_mobile.html =
Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mái nhà chung của các Hội Văn học nghệ thuật cả nước. Liên hiệp gồm 74 tổ chức thành viên với trên 45.000 hội viên là văn nghệ sĩ thuộc các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.


Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam triển khai thực hiện chương trình nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và công bố tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư nhằm góp phần cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị khóa X “về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiếp nhận, khai thác thông tin từ thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho phát triển, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và văn học nghệ thuật hướng đến giá trị chân - thiện - mỹ.


Chương trình với mục tiêu chung là góp phần xây dựng hệ thống tư liệu và phổ biến các công trình, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về văn hóa, văn học nghệ thuật nước nhà.


Các ấn phẩm kế thừa từ nguồn tư liệu các công trình, tác phẩm văn học nghệ thuật được nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học, văn hóa học, sử học…đã có để tổng hợp, sáng tạo và xây dựng thành hệ thống tư liệu đảm bảo tính tiện ích cho việc tra cứu, nghiên cứu và khẳng định giá trị bền vững.


Trong quá trình thực hiện, Ban Chỉ đạo mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa.


BAN CHỈ ĐẠO


HTMLText_9811A626_B320_9E74_41D7_40C679DA2769.html =
Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mái nhà chung của các Hội Văn học nghệ thuật cả nước. Liên hiệp gồm 74 tổ chức thành viên với trên 45.000 hội viên là văn nghệ sĩ thuộc các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương và các Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.


Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam triển khai thực hiện chương trình nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và công bố tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư nhằm góp phần cụ thể hóa việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị khóa X “về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật Việt Nam trước tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tiếp nhận, khai thác thông tin từ thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư cho phát triển, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và văn học nghệ thuật hướng đến giá trị chân - thiện - mỹ.


Chương trình với mục tiêu chung là góp phần xây dựng hệ thống tư liệu và phổ biến các công trình, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị, ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về văn hóa, văn học nghệ thuật nước nhà.


Các ấn phẩm kế thừa từ nguồn tư liệu các công trình, tác phẩm văn học nghệ thuật được nghiên cứu, khảo sát, sưu tầm của các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học, văn hóa học, sử học…đã có để tổng hợp, sáng tạo và xây dựng thành hệ thống tư liệu đảm bảo tính tiện ích cho việc tra cứu, nghiên cứu và khẳng định giá trị bền vững.


Trong quá trình thực hiện, Ban Chỉ đạo mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc gần xa.


BAN CHỈ ĐẠO


### Tooltip IconButton_CE2FF881_D091_C9C8_41BF_42590A8D045B_mobile.toolTip = Bật/Tắt tiếng IconButton_CE2FF881_D091_C9C8_41BF_42590A8D045B.toolTip = Bật/Tắt tiếng Button_B998CDC7_AF63_6529_41C9_E8B2F14507FE.toolTip = English Button_B998CDC7_AF63_6529_41C9_E8B2F14507FE_mobile.toolTip = English IconButton_F5E2DFA9_E1CC_D89C_41E0_4B2026DE9BB5.toolTip = Quần thể Không gian IconButton_F5E2DFA9_E1CC_D89C_41E0_4B2026DE9BB5_mobile.toolTip = Quần thể Không gian Button_BA7E6D86_AF63_E52B_41E5_39A57F7E600A.toolTip = Vietnamese Button_BA7E6D86_AF63_E52B_41E5_39A57F7E600A_mobile.toolTip = Vietnamese IconButton_F586D33C_E1CC_E9F4_41EB_D4EEAB25DA2D.toolTip = Xem toàn cảnh IconButton_F586D33C_E1CC_E9F4_41EB_D4EEAB25DA2D_mobile.toolTip = Xem toàn cảnh IconButton_F2228AF5_E1F4_5877_41D6_07D0B134E176.toolTip = Xem toàn màn hình IconButton_F2228AF5_E1F4_5877_41D6_07D0B134E176_mobile.toolTip = Xem toàn màn hình IconButton_B472BB30_883E_0580_41DA_22F0AFE40292.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B42B45DF_883E_0C80_4199_F2C3B427810B.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B4724E15_883E_1F80_41D9_2C2DEF0605A0.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B4F2405C_883E_0380_41B3_66B33AB51272.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B4721775_883E_0D80_41D5_A48434A26D07.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B473D9C1_883E_0483_41C6_D2EEE80BD455.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B477584D_883E_0380_41DC_4D6B8DDDBDB5.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B7D676BC_883E_0C80_41B9_F983C7D521D7.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_AFD7EC96_882A_1C80_41C4_ED6CFC19CC19.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_B472FCA5_883E_1C80_41AC_7ECB83A6C57C.toolTip = Đọc thuyết minh IconButton_F0C9AEF6_D0B1_C948_41E0_9DECB6929FEB.toolTip = Ảnh tiếp theo IconButton_F0C9AEF6_D0B1_C948_41E0_9DECB6929FEB_mobile.toolTip = Ảnh tiếp theo IconButton_E8C02577_CCB1_2A4A_41DB_FF85D1F08A35_mobile.toolTip = Ảnh trước IconButton_E8C02577_CCB1_2A4A_41DB_FF85D1F08A35.toolTip = Ảnh trước IconButton_F5FEFE3F_E1CC_BBF4_41D7_F84B5042F998_mobile.toolTip = Ẩn/Hiện Mục lục IconButton_F5FEFE3F_E1CC_BBF4_41D7_F84B5042F998.toolTip = Ẩn/Hiện Mục lục IconButton_31D7FBC7_15D3_BBF2_41B3_DBB252E3CAF1.toolTip = Ẩn/Hiện các điểm tương tác IconButton_F5849FE2_E1CC_B88D_41E7_89811DA906BA_mobile.toolTip = Ẩn/Hiện các điểm tương tác ## Tour ### Description ### Title tour.name = Người anh hùng làng Gióng